نادر مشایخی: 14 سالگی سینما را رها کرد و رفتم پی موسیقی!

با لحنی صریح و البته با محبت سخن می‌گوید. نادر مشایخی از سال 1390، روزهایش را در ایران گذرانده و کارهای زیادی هم در همین مدت انجام داده است که از میان اجراهای او در سال‌جاری می‌توان به اجرای آثاری از «جان کیج» در اردیبهشت امسال با دانشجویان موسیقی در «شهر کتاب ابن سینا» و اجرای او در تیرماه سال‌جاری در گالری «ایست» اشاره کرد. او پیش از این نیز در اروپا و البته اتریش که مهد موسیقی کلاسیک دنیا محسوب می‌شود اقامت داشته است. نادر مشایخی این روزها خود را آماده می‌کند تا در جشنواره تئاتر فجر امسال حاضر شود. او آهنگساز نمایش «سوگ سیاوش» به کارگردانی حمید رضا افشار است. این نمایش ترکیبی از تئاتر و موسیقی است. حضور مشایخی در جشنواره تئاتر فجر امسال بهانه‌ای شد برای هم‌صحبتی با این آهنگساز و رهبر ارکستر که سال‌های زیادی از زندگی خود را از ایران دور بوده است. آنچه می‌خوانید حاصل گفت‌و‌گو با نادر مشایخی است.
 

شما سال‌ها در وین تحصیل کردید و به کار آهنگسازی و رهبری ارکستر مشغول بوده‌اید. شش ماه آخر حضورتان در اروپا را در برلین گذرانده‌اید. می‌خواهم کمی از فضای کار موسیقی در اروپا و تفاوت‌های شهرهای مختلف آنجا برایمان بگویید.

برلین به باور من در یک سال آینده متروپل موسیقی جهان می‌شود چرا که امکانات موسیقی در این شهر بسیار بالا است. یعنی شما در عرض 2 روز با «برلین نیولان مونیکه» قرارداد می‌بندید. همه چیز در برلین با سرعت پیش می‌رود و مانند وین نیست. پیش از رفتنم به برلین در وین بودم، سالن‌هایی که در وین هستند یک عمدی در کار دارند که خود را خیلی ویژه نشان دهند و به اصطلاح کلاس بگذارند اما در برلین این گونه نیست. شاید باورتان نشود در این 6 ماهی که در برلین بودم حتی یک بار هم از من پرسش‌های شخصی نکردند و این برایم خیلی جالب بود. در برلین مهم نیست از کجا آمده‌ای و اهل کجا هستی و تنها از پروژه‌ات پرسش می‌کنند و مهمترین مسئله در برلین موسیقی است و نه هیچ چیز دیگر. مردم برلین با هنر مدرن ارتباط دارند و خوی شنیداری ای که در برلین است زمین تا آسمان با وین تفاوت دارد. در وین مردم به کنسرت می‌روند تا چیزهایی را که می‌شناسند دوباره برایشان تداعی شود اما در برلین این گونه نیست. مردم برلین می‌خواهند موسیقی نو بشنوند، در برلین موسیقی مدرن، گالری و نقاشی مدرن یا هر هنر دیگری مانند ماهیگیری است، مخاطبان چند ساعت وقت صرف می‌کنند شاید یک قزل‌آلای درجه یک صید کنند و شاید هم نه! این کوشش مخاطب است که داستان را جالب می‌کند، شنیدن است که اهمیت دارد نه ساختن!


در برلین شرایط برای داشتن گروه فراهم است؟ آنجا با چه گروهی همکاری می‌کردید؟

قرار شد که آنجا یک ارکستر بین‌المللی درست کنم و اعضای این ارکستر از کشورهای گوناگون باشند، هامبورگ برای تشکیل این گروه بسیار مشتاق بود. هامبورگ از نظر مالی بسیار‌‌قدرتمند است، از طرف دیگر برلین وضعیت مالی چندان مساعدی ندارد در حالی که هامبورگ بسیار خوب توانست در این پروژه همکاری کند. این ارکستر قرار است با کمک هامبورگ، برلین و بازار مشترک هزینه‌هایش را تقبل کند تا ما بتوانیم یک رابطه فرهنگی درست کنیم که این رابطه فرهنگی از دید من هم اینک میسر نمی‌شود.


چرا؟

نمی دانم چرا همیشه این گونه است که در چنین برنامه‌هایی کشورهای شرقی ضرر می‌کنند مثلاً برای حضور موسیقی ایرانی در کنار موسیقی‌های دیگر و برای ایجاد یک موسیقی تلفیقی، می‌آیند تمام ریز پرده‌های موسیقی ایرانی را حذف و آن را به یک گام تعدیل شده تبدیل می‌کنند که هیچ ارتباطی به هم ندارند. برای نمونه زمانی که من می‌خواهم بیات ترک اجرا کنم «می کرون» برایم مهم است، در واقع «می کرون» بیات ترک را می‌سازد. حال می‌گویند ما که «می کرون» نداریم پس جایش نت دیگری را می‌گذارند در حالی که آن نتی دیگر است! هرگز نمی‌آییم به جای 10 بنویسیم 11 چرا که این دو عدد با هم فرق دارند و نمی‌شود از آنها به جای هم استفاده کرد. جریان‌های فرهنگی بویژه مسائل عاطفی موجود در موسیقی ارتباط مستقیمی با این فواصل دارد. ما این فواصل را می‌شنویم و برایمان «می کرون» و ربع پرده‌ها کاملاً عادی است اما اروپایی‌ها که می‌شنوند گمان می‌کنند فالش است! ما این توانایی را داریم که با این ریزپرده‌ها جنبه عاطفی درست کنیم و این یک نکته عالی است. حال چرا من باید این را کنار بگذارم؟ اینجاست که ما ضرر می‌کنیم.

در واقع آنها خواستار حذف یکی از مهمترین ویژگی‌های موسیقی ما و شاید دیگر موسیقی‌ها هستند و می‌خواهند همه موسیقی‌ها را براساس موسیقی خود تطبیق دهند. به همین دلیل شما وضعیت را برای تشکیل این ارکستر مناسب نمی‌دانید.

یکی از دلایلی که می‌خواستم این ارکستر درست شود همین بود که انسانها از جاهای گوناگون بیایند و در کنار هم قرار بگیرند بدون این‌که ظرافت‌های فرهنگی خود را کنار بگذارند. هیچ لزومی ندارد همه فرهنگ‌های موسیقایی شبیه به هم بنوازند چرا که در اینجا شباهت هیچ معنایی ندارد. ما همه شبیه هم هستیم، همه انسان‌ها اعضای صورتشان مانند هم است اما تشخیص انسانها با تفاوت‌هایشان امکان پذیر است. برای من جالب این است که یک انسان چگونه می‌اندیشد و اندیشیدن او چه تفاوت‌هایی با اندیشیدن من دارد. تفاوت‌های فرهنگی به مراتب از شباهت‌ها برای ما جالب‌تر و زیباتر است.


این ارکستر اگر تشکیل شود چگونه ارکستری است؟

سمفونیک. برخی قطعات را قرار است به آهنگسازهایی که با موسیقی کشورهای دیگر آشنا هستند سفارش دهیم. آهنگسازهایی مانند من که با ارکستر ژاپنی، چینی و ایرانی کار کرده‌اند. تلاش می‌کنم همه را کنار هم قرار دهم البته چگونگی این کار مهم است و مسائل تکنیکی نقش بسزایی دارند. برای نمونه یک ویلن که در ارکستر همزمان با 10 تار نواخته شود شما صدای تار را نمی‌شنوید، در اینجا مسئله رزونانس مطرح می‌شود و آهنگساز باید فکرش را کند اما شدنی است.


شما در این ارکستر، تنها رهبر ارکستر هستید یا آهنگسازی هم می‌کنید؟

من در ژانویه آینده سفارشی از رادیو و تلویزیون برلین دارم که کوشش می‌کنم دو نوع خوی شنیداری یعنی سمفونیک (نگوییم کلاسیک) و موسیقی مناطق مختلف دنیا را کنار هم بگذارم و تلاش کنم از این‌ها چیز سومی بسازم.


یعنی در ترکیب بندی سازهای این ارکستر از سازهای ایرانی هم استفاده می‌کنید؟

صددرصد!


چه سازی؟

یکی از سازهایی که برای من جذابیت بسیار دارد سنتور است. اگر دقت کرده باشید هر نتی که با سنتور زده می‌شود صدایش خفه نمی‌شود، یعنی نت‌ها باقی می‌مانند و صداها در طول اجرا جاری اند. در موسیقی مدرن نیز از این صداهایی که باقی می‌مانند استفاده می‌شود البته این که چگونه استفاده کنیم مهم است. ساز دیگری که دوست دارم کمانچه است. این ساز را در نظر بگیرید؛ نواختن کمانچه شباهت بسیار شگفتی با ساز گامبه دارد. شباهتی که دارند جالب نیست، بلکه کارهایی که با این دو ساز انجام می‌دهند جالب است. این سازها را کنار هم می‌گذاریم و می‌توان از تفاوت و ترکیب این دو ساز به یک چیز سومی رسید.


برگردیم به عقب تر، هنگامی که برای تحصیل به اتریش رفتید، پیش از آن در هنرستان موسیقی درس خواندید، درست است اصلاً چه نیازی دیدید که برای تحصیل به خارج از کشور بروید؟

آن زمان کتاب‌ها و نوشته‌هایی درباره موسیقی کلاسیک در ایران بسیار کمیاب بود. برای مثال از «آنتون فونویبا» که جزو اساسی‌ترین آهنگسازهای پیش از جنگ است، به فارسی تنها دو صفحه از این شخص نوشته بودند و هیچ امکانی نبود که شما خود را مشغول آثار این آهنگساز می‌کردید و باید می‌رفتید و نوشته انگلیسی پیدا می‌کردید. من در آن زمان سفارش دادم به دوست و آشناهایی که داشتم تا برایم کتاب بیاورند. یکی از کتاب‌هایی که آوردند مربوط به آثار آهنگسازی بود که من از او خوشم آمد و گشتم که کجا درس می‌دهد، متوجه شدم که در وین تدریس می‌کند، به همین دلیل به اتریش رفتم تا از کلاس‌های او استفاده کنم.


چند سالی که در وین درس خواندید چه تأثیری در پیشرفت موسیقایی‌تان داشت؟

همین پروفسوری که من پیشش رفتم برای پذیرفتن هر دانشجویی آزمون می‌گرفت. او به من گفت قطعاتی را که نوشتی برایم بیاور و من بردم. هنگامی که قطعات من را نگاه می‌کرد، در حالی که نشسته بود گفت: به به این جا که بولز است! این جا هم که اشتوکهایزر، کیج هم که هست! پس شما کجایید؟ نخستین درسی که به من آموخت این بود؛ خودت باش و ادای افراد دیگر را در نیاور، آنها که هستند، پس تو سعی کن خودت باشی. این درس بسیار مهم بود.


فضای دانشگاه‌های خارج از کشور چگونه است؟ این فضا می‌تواند در پیشرفت دانشجویان موسیقی مؤثر باشد؟

نکته بسیار مهم درباره دانشگاه‌های خارج از کشور، هم‌شاگردی‌هایت هستند. از هم‌شاگردی‌هایت می‌آموزی که چه کارهایی را انجام ندهی، یعنی نیازی نیست خودت همان اشتباه را بکنی می‌بینی او اشتباه می‌کند و تو دیگر آن کار را نمی‌کنی، نکته مثبت دیگر وجود کسانی است که در کنارت هستند. در همان سال‌های دهه 70 میلادی زمانی که من یک ماه دیر سر کلاس رفتم و پروفسور گفت تو دیر آمدی و درس‌های این یک ماهه را باید کسی به تو بیاموزد، یکی از شاگردهای آن کلاس گفت اگر بخواهی من به تو می‌آموزم، حال این که این فرد یکی از مهمترین آهنگسازهای اتریش و یکی از 10 آهنگساز برتر زنده دنیاست. این فرد مرا با دنیایی آشنا کرد که از این دنیا چیزی نمی‌دانستم. اگرچه مشتاق و علاقه‌مند به موسیقی بودم و پیش از آن که به اتریش بروم با کارهای کیج آشنا بودم اما نمی‌دانستم که این آثار چرا اهمیت دارد؟! او برای شناخت هر چه بیشتر «کیج» به من بسیار کمک کرد.


امسال، شما در ایران آثاری از «کیج» را اجرا کردید.
گمان می‌کنم امسال هم سال بسیار خوبی بوده، چرا که سال کیج است.

برای همین ما هم برنامه کیج را اجرا می‌کنیم برای این که جوانان ایرانی کیج را بشناسند، زیرا کیج اساسی‌ترین آهنگساز سده بیستم است.


شما بسیار تحت تأثیر آثار «کیج» بوده‌اید. از این آهنگساز بیشتر برایمان بگویید.

ما معمولاً برای تعریف یک آهنگساز می‌گوییم فلان آهنگساز خوب است و فلانی عالی است اما این شخص نوع دیگری از ساختار شنیداری را پیش روی ما می‌گذارد. خیلی مهم است که چنین چیزی از زمان «مونته وردی» تاکنون نبوده، نخست «وردی» و پس از آن «کیج» است و در این فاصله زمانی چنین کسی نبوده است. بین این دو آهنگساز 250 سال فاصله وجود دارد. کیج‌جایگاه شنونده را دگرگون کرد یعنی تو در جایگاه مخاطب با یک نوع تازه‌ای از دریافت رو به‌رو هستی و باید به گونه‌ای دیگر دریافت کنی.


کمی برگردیم به عقب‌تر،کمی در مورد هنرستان برایمان بگویید که چگونه وارد هنرستان موسیقی شدید؟

از 7-6 سالگی آموزگارهایم به پدر و مادرم می‌گفتند که من به موسیقی کشش و علاقه دارم و بگذارید که‌ سازی بنوازد، 14 سالم بود که علیرضا مشایخی به خانه ما آمد و نخستین درس موزیک را او به من داد چرا که اشتیاق مرا به موسیقی دید او مرا نزد پیانیستی برد که پیش او نواختن پیانو را بدون این که پیانو داشته باشم، بیاموزم. روی میز تحریرم شکل پیانو را کشیده بودم و تمرین می‌کردم، زمانی که تمرین می‌کردم عمه‌ام دید و فهمید که چه علاقه‌ای دارم، او پدرم را خبر کرد و ماجرا را برایش بازگو کرد. سرانجام پیانویی برای من گرفتند و از آن تاریخ به بعد کسی مرا خارج از اتاقم و دور از پیانو ندید. این ماجرا مربوط به سال 1972 میلادی (1353 خورشیدی) است.


بعد چگونه شد که هنرستان رفتید؟

دیدند که من درس نمی‌خوانم و تنها پیانو می‌زنم، فهمیدند درس خواندنم بی‌معنی است. آن زمان آقای رشیدی که کنترباس می‌زدند رئیس هنرستان موسیقی بودند، او با پدر و عمویم دوست بود و به احترام این‌ها من را در هنرستان پذیرفت با این که دیر بود!


از نظر سنی دیر بود؟

بله، آغاز هنرستان از 12 سالگی بود اما من در 15 سالگی به آنجا رفتم، از من آزمون گرفتند آن زمان خانم کامباجیا و اقدس پورتراب پیانو می‌زدند. اقدس پورتراب مرا به شاگردی پذیرفت.


دوران مدرسه معمولاً سرشار از خاطرات شیرین و گاهی تلخ است. خاطره‌ای در ذهنتان هست که برایمان بگویید.

یادم هست زمانی که هنوز یک ماه از رفتنم به هنرستان نگذشته بود، آن زمان فیلم‌های کونگ فو و بروس لی مد شده بود، من هم در آن سن رفته بودم کونگ فو یاد بگیرم. یک روز صبح که به هنرستان رفتم برای این که دوستی پیدا کنم خواستم شیرین کاری کنم و نشان دهم که من چقدر خوب کونگ فو بلدم و جلوی بچه‌ها یک حرکت کونگ فو کردم. اتفاقی پایم به تخته خورد و شکست. من هم از ترسم فرار کردم و رفتم زیرزمین هنرستان، جایی بود که نواختن سازهای ضربی را تمرین می‌کردند. رفتم پشت تیمپونی‌ها و پنهان شدم. دیدم خبری نیست بعد از نیم ساعت برگشتم سر کلاس، دیدم معلم درس می‌دهد، بهانه‌ای آوردم و نشستم سر کلاس، هنوز 10 دقیقه نگذشته بود که رشیدی، رئیس هنرستان آمد و گفت: کدام ابلهی این کار را کرده؟ همه ساکت بودند. گفت: اگر نگویید انضباط همگی را صفر می‌دهم. من هم دیدم بد است و دستم را بلند کردم. رشیدی گمان کرد من می‌خواهم بگویم چه کسی این کار را کرده، گفت: مشایخی بگو چه کسی این کار را کرده؟ گفتم: آقا می‌شود برویم بیرون تا بگویم؟ گفت: بله پسرم. رفتیم بیرون و گفتم: من بودم. گفت: تو درست مانند پدرت هستی و بسیار فداکاری. گفتم: نه من خودم بودم. کم کم باورش شد و گفت: خاک بر سرت برو سر کلاس، بار بعدی اگر چنین کاری بکنی اخراجی!


کونگ فو را ادامه دادید؟

نه! تبش سرد شد.


بعد از انقلاب به اتریش رفتید؟

پیش از آن‌که انقلاب شود رفته بودم.


پیش از رفتن تان اوضاع تهران چگونه بود؟

زمانی که 3-2 ماه مانده بود به وین بروم، یک روز رفته بودم ساز فروشی بتهوون در خیابان ولی عصر، آنجا طبقه اولش مربوط به موسیقی کلاسیک بود و طبقه پائینش راک و... در طبقه پائین شخصی بود به نام عباس چمن آرا که ما نام او را «عباس بتهوون» گذاشته بودیم و بسیار هم با من دوست بود و کاملاً با سلیقه موسیقایی من برای خریدن صفحه‌های موسیقی آشنا بود. آن روز به من گفت صفحه‌ای از سمفونی «دو مادِر» تازه به دستم رسیده است. من تا آن روز تنها یک بار این سمفونی را شنیده بودم و بسیار شیفته‌اش بودم. می‌دانستم که بخش نخست این سمفونی تنها ارکستر است و کر ندارد. همین گونه که با صدای بلند بخش نخست سمفونی را گوش می‌کردیم ناگهان یک صدای کر شنیدم، یک سری آدم در حال خواندن چیزی بودند، به عباس گفتم جریان چیست؟! این صدا از کجاست؟! او گفت: نه این صدا در صفحه نیست. صفحه را از گرامافون برداشت، دیدیم صدا از بیرون است مردم در حال راهپیمایی هستند و شعار می‌دهند. این نخستین باری بود که از نزدیک فضای راهپیمایی‌های انقلابی را می‌دیدم.


پس از آن به وین رفتید؟ در آن دوران نگرش مردم اروپا نسبت به انقلاب ایران چگونه بود؟

زمانی که به وین رفتم، در آنجا می‌خواستیم فعالیتی برای انقلاب کرده باشیم. برای راهپیمایی جلوی سفارت ایران رفتیم، اما پیش از رسیدن ما دانشجویان داخل سفارت بست نشسته و تحصن کرده بودند. پلیس اتریش جلوی در را گرفته بود و اجازه نمی‌داد کسی داخل شود. همه شعار می‌دادیم. ناگهان دانشجویی از داخل سفارت آمد بیرون و با پلیس‌ها صحبت کرد، پس از صحبت آن دانشجو با پلیس، یکی از افسرها سراغ من آمد. کسانی که آنجا بودند همه به من نگاه می‌کردند، بسیار ترسیده بودم. پلیس گفت: شما باید بروید داخل. رفتم داخل گفتم چی شده؟ من را چرا داخل کشاندید؟ گفتند: نگران نباش اینجا پیانویی هست خواستیم بیایی و قطعه‌ای برایمان بنوازی!


شما را از کجا می‌شناختند؟

بیشترشان دانشجویانی بودند که در مراسم گوناگون نواختنم را دیده بودند.
شما در صحبت‌هایتان گفتید که با خریدن پیانو از سوی خانواده به سراغ موسیقی کلاسیک غربی


رفتید و آموختن این موسیقی را آغاز کردید. اگر برایتان سه تار می‌خریدند موسیقی ایرانی را دنبال می‌کردید؟!

موسیقی ایرانی پیش از انقلاب جایگاه ویژه‌ای نداشت و پس از انقلاب بود که موسیقی اصیل ایرانی زنده شد.


یعنی پس از انقلاب موسیقی ایرانی پیشرفت کرد؟

موسیقی ایرانی پس از انقلاب بسیار پیشرفت کرد.


پیش از انقلاب هم موزیسین‌های بزرگی در موسیقی ایرانی حضور داشتند؟

پیش از انقلاب استاد‌ان بسیاری بودند که در زمینه موسیقی ایرانی فعالیت می‌کردند، اما تصوری که مردم از موسیقی سنتی ایران داشتند چندان جالب نبود. در جامعه ایران پیش از انقلاب تحصیل در هنرستان عالی موسیقی ملی توهین به حساب می‌آمد چرا که تصور عامه از موسیقی ایرانی موسیقی پامنقلی بود. کسانی مانند فرهنگ شریف که قابل احترام باشند کم بودند. یادم هست درباره نوازندگی یکی از استادهای آن زمان، آموزگاری درهنرستان گفت: دیشب هم این یارو تریاکیه نشسته بود و می‌زد. این را درباره یکی از استادهای آن زمان می‌گفت و در موردش این گونه گمان می‌کردند! از سوی دیگر جامعه آن زمان ایران دچار غرب زدگی شده و همه نگاه‌ها به غرب بود.


در آن زمان نواختن سازهای غربی نوعی پرستیژ خاص داشت! برای همین شما به نواختن پیانو روی آوردید؟

جو حاکم این بود اما من از کودکی از سوی عمه‌ام با دنیای دیگری آشنا شدم. در 10 سالگی هیچ اشتیاقی به زندگی نداشتم، اَلَکی مدرسه می‌رفتم و بر می‌گشتم و هیچ هدفی نداشتم. تا این که موسیقی و ساز گویی دنیای دیگری برای من باز کرد و من به آن دنیا رفتم.


آن زمان پدر شما «جمشید مشایخی» یکی از هنرپیشه‌های موفق سینما بود، چرا به سمت سینما نرفتید؟

زمانی که تنها 14 سالم بود فیلم درست می‌کردیم، با دوربین‌های سوپر 8، با حمید تمجیدی دوست بودم و با هم فیلمی ساختیم و همه کار را خودمان انجام دادیم. زمانی که این فیلم را تمام کردم، به پدرم گفتم دوست‌ها و آشناهایت را خبر کن، ما می‌خواهیم ببینیم نظرتان در مورد فیلم ما چیست. پدرم مرا به اتاق برد و برای این که شرمسار نشوم چراغ را خاموش کرد. پدرم به من گفت: ببین همین الان تصمیم بگیر؛ موزیک یا فیلم؟ هر دو با هم نمی‌شود! من هم گفتم می‌خواهم بروم دنبال موزیک. از آن روز فیلم را رها کردم.


آن زمان فیلم ساختن برای نوجوانان کار ساده‌ای بود؟!

آن زمان سینمای آزاد بود، سینمای آزاد بودجه در اختیار جوان‌ها می‌گذاشت، حدود هشت هزار تومان برای هر فیلمی که مناسب بود چرا که ما فیلم خام سه دقیقه‌ای را 150 تومان می‌خریدیم. من از همان زمان با دنیای فیلم و سینما خداحافظی کردم تا این که 6 سال پیش در سال 2006 خیلی اتفاقی دوباره وارد این عرصه شدم.


یعنی باز هم وارد عرصه سینما شدید؟

سال 2006 ارکستر سمفونیک تهران را به آلمان بردم و در کنسرتی که در آنجا داشتیم قرار بود سمفونی شماره هفت و سمفونی رومئو و ژولیت چایکوفسکی را بنوازیم. آن زمان من یک قطعه از ساخته‌های فرانک زاپا را برای اجرا با ارکستر سمفونیک تهران انتخاب کردم. زاپا کسی است که از موسیقی راک وارد بخش سمفونیک شده و آثار ویژه‌ای دارد. همان زمان کارگردانی به نام فرانک شفر که در حال ساختن فیلمی درباره «فرانک زاپا» بود از تلویزیون مکزیک می‌بیند که ارکستر سمفونیک تهران قصد سفر به آلمان را دارد و در میان رپرتوارشان قطعه‌ای از فرانک زاپا قرار دارد. شفر به گین، همسر زاپا زنگ می‌زند و او را در جریان این اتفاق می‌گذارد.
گین می‌گوید که من نمی‌توانم به آلمان بیایم ولی از قول من به رهبر ارکستر سمفونیک تهران بگو هر نتی از زاپا بخواهند ما رایگان در اختیارشان قرار می‌دهیم. پس از آن نیز فرانک شفر فیلم مستندی از زندگی من ساخت.


آنها با ارکستر سمفونیک تهران آشنایی داشتند؟

نه! نمی‌شناختند. اما از این شادمان بودند که از تهران، ارکستری می‌آید و اثری از فرانک زاپا را اجرا می‌کند.


چه تصوری از موسیقی در ایران داشتند؟

تصوری که در امریکا و اروپا نسبت به ایران وجود دارد، با آنچه در واقعیت هست، کاملاً متفاوت است. آنها باورشان نمی‌شد که چنین ارکستری در ایران وجود داشته باشد. پس از ورود ما به آلمان با فرانک شفر آشنا شدم و او ابراز علاقه کرد که فیلمی از اجراهای من بسازد که من هم موافق بودم و این کار را انجام دادیم. یک پروژه سه روزه داشت که یکی از آنها پالین الیوروس همکار کیج بود، یک شبش هم کریستین وولف بود و یک شبش هم من بودم.

.

13 فیلمی که از جشنواره خط خوردند + خلاصه داستان

آواز محمدرضا شجریان بر پیکر استاد «همایون خرم»، او هم پر کشید
سالار عقیلی: با صد میلیون هم در سفره‌خانه نمی‌خوانم!
چه کسی بیشترین سیمرغ را گرفته است؟