گفت‌وگو با بابك زرین، آهنگساز سریال «تبریز در مه»

از میان عناصر یك موسیقی خوب كدام‌یك برای شما اهمیت بیشتری دارد؟
خب هر قطعه موسیقی از عناصری مانند شعر، ملودی، تنظیم، سازبندی و خواننده تشكیل شده كه به نظرم هركدام در سطح بخصوصی قرار دارند و از آنجا كه عمدتاً تیم‌وار فكر می‌كنم، آنچنان برایم پیچیدگی ندارد كه بخواهم عنصری را خیلی بر دیگری برجسته‌تر كنم، اما اگر بخواهم این سوال شما را پاسخ بگویم باید عرض كنم كه ترانه و ملودی برای من اهمیت بیشتری دارند. در كار من ترانه حكم فیلمنامه را دارد و ملودی نقش كارگردان را و نهایتاً خواننده‌ای كه آن را می‌خواند نقش بازیگر دارد و معتقدم این سه عنصر باید توانایی و قابلیت این را داشته باشند كه بتوانند كارهای متفاوتی عرضه كنند، مثلاً در یك كاست كه 8 ترانه خوانده می‌شود شما 8 كار متفاوت و 8 بازی متفاوت از آن خواننده یا بازیگر بشنوید، اعم از شاد، غمگین، عاشقانه و... . یك خواننده خوب هم باید مانند یك بازیگر خوب بتواند نقش‌های متفاوت را بخوبی بازی كند، در حالی كه خیلی از بازیگرها یا خواننده‌های ما تك بعدی و تك نقشی هستند، ولی من دوست دارم بازیگر یا خواننده من بتواند تمام نقش‌های من را بخوبی بازی كند.

ملاك‌های شما برای انتخاب ترانه چیست؟
من ترانه‌هایی را دوست دارم كه فضای آنها برایم قابل لمس باشند و مردم هم بتوانند براحتی با آنها ارتباط برقرار كنند. دوست دارم فضای ترانه چیزی باشد كه آن را تجربه و با آن زندگی كرده باشم. اگر تمام سال‌هایی را كه زندگی كرده‌ام در نظر بگیریم از همان سال‌هایی كه زندگی را فهمیده‌ام اتفاقات زیادی در زندگیم رخ داده و اگر قرار شود ترانه شود شاید بیش از هزار ترانه بشود ساخت. بنابراین اصلی‌ترین چیزهایی را كه در زندگی‌ام تجربه كرده‌ام دوست دارم در ترانه‌هایم باشند، به همین خاطر در عمده كارهایم آن چیزهایی را می‌شنوید كه تجربه كرده‌ام.

راز ماندگاری یك موسیقی خوب را در چه می‌دانید؟
به نظرم وقتی پس از سال‌ها یك كاری پخش شود و عمده مردم آن را با خودشان زمزمه كنند و در ذهنشان مانده باشد متوجه می‌شوی كه كار ماندگاری شده است و عمده كارهایی كه مردم بتوانند براحتی با آنها ارتباط برقرار كنند و آن ملودی بخشی از زندگی مردم باشد كار ماندگاری می‌شود كه عمدتاً این جور كارها حتماً باید ترانه خوب، ملودی و خواننده خوبی هم داشته باشند.

می‌شود برای كارهای شما مرزبندی خاصی ذکر كرد، یعنی جنس موسیقی شما چیست، پاپ یا سنتی؟
جنس موسیقی من بیشتر پاپ است. گاهی پاپ ایرانی و گاهی كلاسیك و تا به حال به آن صورت خیلی جدی وارد موسیقی سنتی نشده‌ام، ولی در آینده قصد دارم بیشتر وارد این مقوله شوم.

در حال حاضر وضعیت موسیقی پاپ ما را چگونه می‌بینید و چه چشم‌اندازی برای آن ترسیم می‌كنید؟
به نظرم موسیقی پاپ ما در حال حاضر در وضعیت بدی نیست و دوستان در این عرصه خیلی خوب پیش می‌روند و روز به روز تلاششان را بیشتر می‌كنند و پیشرفت‌های خوبی را هم مشاهده می‌كنیم و به نظرم در آینده اتفاقات خوبی هم در این عرصه خواهد افتاد، چون ما در این زمینه استعدادهای خیلی خوبی داریم و اگر عرصه را بیشتر برای آنان مهیا و امكانات و بسترهای لازم را برایشان فراهم كنیم یكی از قطب‌های مهم موسیقی در دنیا خواهیم شد.

درخصوص نحوه همكاریتان با سریال تبریز در مه بگویید؟
ظاهراً در ابتدا گزینه‌های زیادی برای آهنگسازی این سریال بوده و وقتی محمدرضا ورزی، كارگردان سریال یكی از كارهای من را گوش داده و خوششان آمده و با جستجوهایی كه كرده بود از طریق یكی از دوستانم با من آشنا شد و پس از دعوت از من گفت‌وگوهایی خوبی با هم داشتیم و من در همان برخورد اول از نقطه نظرات و شناخت خیلی خوب ایشان از موسیقی خوشم آمد و ایشان هم با شناختی كه از من پیدا كرده بود و تاكیدش روی ملودی ساز بودن من، تا حد زیادی به توافق رسیدیم و در نهایت پس از چند ماه كه سریال كلید خورده بود با من تماس گرفتند و آبان 89 قرارداد بستیم و شروع به كار نمودیم. ورزی یك‌سری از خواسته‌ها و نقطه نظراتش را گفت و من هم تاكید داشتم كه اركسترهایم را زنده بگیرم و ایشان هم پذیرفتند و با همكاری خوب آقای لدنی تهیه‌كننده پرتلاش سریال، تمامی ‌امكاناتی كه لازم داشتم را در اختیارم قرار دادند.

با توجه به تاریخی بودن فضای سریال، آیا مطالعات و پژوهش‌هایی هم قبل از سریال داشتید تا بیشتر به آن فضا نزدیك شوید؟
خب من تا قطعی شدن كار و شروع، زمان بسیار كمی‌ داشتم كه با توجه به این زمان محدود بیشترین كمك را از كارگردان سریال گرفتم و با توجه به شناخت عمیق و تسلط خوبشان بر تاریخ طی جلسات فشرده‌ای كه با هم داشتیم ایشان اطلاعات خوبی در این زمینه به من دادند و خودم هم مطالعات محدودی در خصوص آن زمان داشتم و همه این عوامل كمك كردند تا حدی بتوانم با آن حال و هوا آشنا شوم.

با توجه به فضاها و شخصیت‌های متعدد در این سریال تاریخی، شخصیت‌محوری در ساخت موسیقی تا چه حد برایتان مهم بود و در كار به آن پرداختید؟
خب با توجه به تاریخی بودن سریال و فضاهای مختلفی كه داشت تلاش كردم برای هركدام از شخصیت‌های اصلی و محوری سریال تم خاصی را تعریف و اجرا كنم. همان طور كه می‌بینید در دربار تهران موسیقی ایرانی و دربار تبریز از موسیقی آذری استفاده كردم، برای میرزا عیسی و خاتون یك تم خاص، قائم‌مقام و فتحعلی‌شاه و دربار تهران كه موسیقی سنگینی داشت از تار و سه‌تار و تنبك استفاده كردم و حتی برای ناپلئون از تم‌های خارجی و خاص خودش استفاده كردم و با مشورتی كه با ورزی داشتم تم ناپلئون را با سازهای بادی خودمان ضبط كردم.

برای این كار عمدتاً از چه سازهایی استفاده كردید؟ برای بخش‌های خارجی از نوازندگان غیرایرانی هم استفاده كردید؟
من در ساخت موسیقی این سریال از عمده سازهای ایرانی و كلاسیك استفاده كردم و به صورت اركستر زنده متشكل از 32 نوازنده ایرانی و با همكاری صمیمانه میلاد فرهودی و حمیدرضا آداب در امر صدابرداری، موسیقی را در استودیو پاپ ضبط كردیم كه استاد ناصر فرهودی هم نظارت داشتند كه جا دارد از تمامی‌ زحمات آنان تشكر كنم و باید عرض كنم كه برای ساخت موسیقی‌های خارجی دربار فرانسه هم تماماً از نوازندگان ایرانی استفاده كردیم و در مجموع حدود 2 هفته ضبط موسیقی داشتیم و واقعاً كار سنگین و پرفشاری بود.

به طور كلی موسیقی سریال را چند درصد به ایرانی و چند درصد به آذری اختصاص دادید؟
به صورت كلی تم‌های من ایرانی بودند و در اصل هم موضوع كلی فیلم ملی و در مورد ایران بود، اما با توجه به تاكیدی كه روی شخصیت عباس میرزا بود و قسمت عمده‌ای از كار كه در تبریز اتفاق می‌افتاد درصدی را هم به موسیقی آذری و متناسب با آن فضا قرار دادیم.

در طول سریال چند تصنیف آذری كه عمدتاً جزو فولكلور‌های آن منطقه هم بودند اجرا می‌شوند. در خصوص نحوه ساخت این تصنیف‌ها توضیح دهید.
خب چند قطعه معروف آذری بود كه كارگردان از من خواستند تنظیم مجدد كنم و در طول سریال پخش كنیم. بار اول كه خودم تنظیم كردم، احساس كردم خیلی به لهجه آذری نزدیك نشده و با توجه به این‌كه آشنایی عمیقی با لهجه موسیقی آذری نداشتم تصمیم گرفتم از یك آهنگساز خوب آن دیار كمك بگیرم كه برای تنظیم آنها از حسین فاضل استفاده كردم و تصانیف آذری را با نظارت خودم، ایشان تنظیم كردند و انصافاً هم زحمات زیادی كشیدند و آقای علی خدایی هم به زیبایی اجرا كردند و به نظرم كارهای خوبی در آمدند.

در تیتراژ ابتدایی سریال، شاهد نوعی موسیقی تلفیقی و متفاوت هستیم. ابتدا با یك تم خاص شروع و به تناوب با حركت تیتراژ، تم‌ها عوض شده و بیننده انواع موسیقی ایرانی، آذری، جنگی و... را شاهد است. در خصوص این تغییرات و نوع تم‌ها توضیحات بیشتری بفرمایید.
خب از نگاه هوشمندانه شما سپاسگزارم. همان طور كه می‌دانید تیتراژ ابتدایی یك سریال نوعی مقدمه و باید بیانگر كلیت آن سریال باشد یعنی همان ابتدا به مخاطب نشان داد كه با چه فیلم و سریالی مواجه است. شما ابتدای این سریال می‌بینید كه با ضرب زورخانه شروع می‌شود، سپس ساز قانون كه بیانگر شخصیت میرزا عیسی و خاتون است، سپس سازهای بادی و زهی كه بیانگر جنگی بودن فضا، صدای ویلون كه نماد موسیقی كلاسیك و سفارت‌های خارجی است، پس از آن با موسیقی و تصنیف آذری نشان می‌دهیم كه در تبریز هم هستیم و نهایتاً با نوای تار و سه‌تار دربار تهران را نشان می‌دهیم. در مجموع در خصوص موسیقی تیتراژ ابتدایی می‌توانم بگویم كه همان ابتدا فضای عمومی و شخصیت‌های سریال معرفی شده تا بیننده را آماده كنیم كه با چه سریال و چه فضایی مواجه است.

و در تیتراژ پایانی؟
خب در تیتراژ پایانی باید هدف كلی كارگردان و گروه را از ساخت سریال بیان كنیم كه با آن شروع ضربتی از وطن می‌گوید و عمدتاً در خیلی از كارهایم ضربه نهایی را همان اول و خیلی محكم وارد می‌كنم تا مقصود اصلی ام را همان ابتدا بیان كنم كه در این تیتراژ مقصود نهایی و حرف اصلی آن در مورد وطن و ایران است كه افشین یداللهی سروده و سالار عقیلی اجرا نمود.

در خصوص نحوه انتخاب شاعر و خواننده تیتراژ بگویید.
خب در تیتراژ ابتدایی و تصنیف‌های آذری همان طور كه عرض كردم از علی خدایی استفاده كردم، درخصوص تیتراژ پایانی هم آقای ورزی اصرار داشتند كه از سالار عقیلی استفاده كنیم كه خودم هم بی‌میل نبودم و به صدای ایشان علاقه‌مند بودم و می‌دانستم بخوبی می‌توانند اجرا كنند، درخصوص شاعر هم تشخیص دادم كه از افشین یداللهی استفاده كنم و سفارش شعر را به ایشان دادم و طی چند رفت و برگشت و رسیدن به متن نهایی شعر آن را سرود و سالار عقیلی اجرا نمود و جا دارد از افشین یداللهی كه تا آخرین لحظه در خدمت تیم كاری بود كمال تشكر را داشته باشم.

بهتر نبود از یك خواننده جدید كه صدایش هم برای مردم تازگی داشته باشد استفاده كنید؟ با توجه به این‌كه عمدتاً شما را به عنوان آهنگسازی می‌شناسند كه خواننده ساز هم هستید.
خب شاید می‌توانستم، اما با توجه به پیشنهاد كارگردان كه علاقه‌مند بودند از سالار عقیلی استفاده كنم شاید ایشان بهترین كسی بود كه می‌توانست آن را با این كیفیت اجرا كند و به نظرم این كار اینقدر متفاوت بود كه بتواند حرف‌هایی برای گفتن داشته باشد و در ذهن‌ها ماندگار شود.

آیا در آینده باز هم خواننده جدیدی را به جامعه موسیقی معرفی خواهید كرد؟
بله، بزودی یك خواننده جدید به نام ارسطو امین را معرفی خواهم كرد كه مطمئناً در آینده از او بیشتر خواهید شنید.

ساخت یك سریال كه همزمان در حال ساخت و پخش باشد مطمئناً مشكلات خاص خودش را دارد. از سختی‌ها و مشكلاتی كه در ساخت این سریال داشتید بگویید.
خب ساخت یك سریال تاریخی كه همزمان در حال ساخت و هرشب هم پخش شود سختی‌های خاص خودش را داشت و محدودیت زمانی همواره بر ما فشار می‌آورد و در بخش تدوین و صداگذاری كه قسمت به قسمت انجام می‌شد و كار لحظه به لحظه و پراسترس بود و همچنان هم ادامه دارد واقعاً جا دارد از حامد محمدیان كه لینك موسیقی سریال را به عهده داشت و احسان جعفری تدوینگر این سریال كمال تشكر را داشته باشم كه با وجود مشغله‌هایی كه داشتند، دلسوزانه كار كردند و همكاری خیلی نزدیكی با من داشتند و تا پایان كار با ما بودند.