تصویر آدم‌هایی كه انتخاب می‌كنند و تاوان می‌دهند
بعد از پخش یك سریال، بیشتر نگاه‌ها روی كارگردان آن متمركز می‌شود. اكثر اوقات گذشته از ساختار، اگر مشكلی در جزئیات داستان هم وجود داشته باشد، این كارگردان‌ها هستند كه باید پاسخگو باشند.
آنها هم گاهی مسوولیت را به گردن نویسنده و فیلمنامه می‌اندازند در حالی كه اگر ماجرا را از زبان نویسنده بشنوید، ممكن است كاملا متفاوت باشد.
از طرف دیگر نویسندگان هم معمولا زیر بار مشكلات ریز و ایرادهای كوچك فیلمنامه نمی‌روند و مثلا بازنویس فیلمنامه را مقصر می‌دانند.
هومان فاضل، نویسنده «ستاره‌های سربی» از این مشی دوری می‌كند و نه‌تنها مسوولیت داستان‌پردازی و شخصیت‌پردازی را به عهده می‌گیرد، بلكه به تمام سوالاتی كه شاید بعضی از آنها هم چندان باب طبعش نباشند سخاوتمندانه جواب می‌دهد.
نوشتن فیلمنامه ستاره‌های سربی به صورت سفارشی بود یا این ایده را خودتان در ذهن داشتید؟
در ابتدا تهیه‌كننده با من تماس گرفت، فیلمنامه كاملی با نویسندگی خانم شعله شریعتی داشتند، اما تهیه‌كننده بنا بر دلایلی از آن رضایت كافی نداشت. به من پیشنهاد دادند كه آن را بازنویسی كنم. اصولا كار بازنویسی قبول نمی‌كنم، اما وقتی فیلمنامه را خواندم احساس كردم كه بازنویسی آن كار من نیست. پیشنهاد طرح تازه‌ای را دادم كه در آن فقط اسم بعضی از شخصیت‌های اصلی مثل فیلمنامه قبلی بود. تقریبا 99 درصد كار عوض شد و فیلمنامه‌ای كه مقابل دوربین رفت هیچ ارتباطی با فیلمنامه قبلی ندارد. تهیه‌كننده تحقیقاتی انجام داده بودند، من هم طرح تازه‌ای دادم كه طبق آن شخصیت‌ها شكل دیگری به خود گرفتند.
علاوه بر داستان شخصیت‌پردازی‌ها را هم عوض كردید؟
كاملا. طوری كه با فیلمنامه قبلی می‌توان سریال دیگری ساخت.
به نظر می‌رسد سعی كردید از كلیشه‌ها فاصله بگیرید. این موضوع برایتان اولویت داشت؟
بله، چون تنوع و قیمت‌های مواد مخدر باعث شده در حال حاضر از طبقه فقیر تا مرفه از مواد مخدر استفاده كنند. بنابراین باید نگاهی نو به شخصیت‌های درگیر این ماجرا داشته باشیم. قاچاقچی امروز دیگر آدم نخراشیده‌ای نیست كه از لباس پوشیدن و حرف زدنش بشود او را تشخیص داد. او هم در كنار ما زندگی می‌كند. اگر قرار بود از ظاهر او، دامی كه چیده است قابل تشخیص باشد كه دیگر كسی فریبش را نمی‌خورد.
بنابراین ما شخصیت‌ها را چنان معرفی كردیم كه انتخاب اشتباه آنها را نابود كرده است. غزاله به خاطر این كه پولی كسب كند و برود خارج، این راه را انتخاب كرده است یا تهمینه وقتی به غزاله می‌گوید كه عذاب‌وجدان نداشته باشد چون این انتخاب خود مشتری‌ها بوده، واقعا خودش را گناهكار نمی‌داند. فكر می‌كند این بازار است و او دارد طبق تقاضایی كه وجود دارد، جنس عرضه می‌كند.
فكر می‌كنم به همین خاطر است كه در این سریال شخصیت‌های درگیر، طیف وسیعی از یك نوجوان دبیرستانی گرفته تا یك زن مطلقه را در بر می‌گیرند. این شخصیت‌ها را طبق نمونه‌های بیرونی طراحی كردید؟
بله، طبق تحقیقاتی كه وجود دارد، قیمت مواد مخدر با هم بسیار متفاوت است به واسطه همین موضوع، برای طبقات مختلف قابل دسترسی و استفاده است. همان‌طور كه این مواد می‌توانند به هر جایی نفوذ كنند، ما هم سعی كردیم طبقات اجتماعی متفاوتی را به عنوان كسانی كه به نوعی درگیر مواد مخدر هستند انتخاب كنیم تا به مخاطب بگوییم فكر نكنید كه شما از این بلا مصون هستید چون ممكن است به شما هم نفوذ كند.
برای پردازش این شخصیت‌ها نمونه‌های عینی به صورت بیرونی داشتید؟
اگر منظور یك تحقیق مو به موست، این طور نیست ولی هر نویسنده‌ای یك تجربه اجتماعی دارد كه طبیعتا وارد متن می‌شود. من هم نمونه‌هایی شبیه به شخصیت‌ها را دیده بودم. نمی‌گویم رفتم كسی با خصوصیات مثلا مهندس بهرامی را از نزدیك دیدم و داستانی شبیه به زندگی او ساختم. طبیعتا تخیل روابط را دراماتیزه می‌كند، اما حتما مهندس بهرامی‌هایی وجود دارند كه شاید به خاطر توانایی‌شان در پرداخت هزینه خرید مواد مخدر، ظاهر خیلی سلامت و شیكی دارند، اما این دوام نخواهد داشت. یا مثلا در خانواده مهرداد، می‌بینیم كه تا جایی می‌شود ظاهر را حفظ كرد ولی پس از مدتی مواد مخدر از درون خانواده را متلاشی می‌كند و می‌برد به سمت كلیشه‌هایی كه همیشه در تلویزیون می‌بینیم. تقریبا تلاش كردیم قصه آدم‌ها را قبل از این كه به آن كلیشه برسند بیان كنیم.
در اوایل سریال خیلی به زندگی حامد می‌پردازید، اما به تدریج او را فراموش كرده و كنار گذاشته‌اید. فكر نمی‌كنید داستان حامد به پایان نرسیده و رها شده باشد؟
در این سریال سعی كردیم تجربه‌ای كه به نظر خودمان تازه است (شاید هم تكرار شده باشد ولی من نمونه‌اش را نمی‌دانم) انجام دهیم. ما چندین قصه را جلو بردیم و جایی كه دیدیم شخصیت داستان، تازه‌ای ندارد، نخواستیم برایش حواشی یا داستانی تازه بسازیم تا سریال به درازا بكشد. خواستیم این فرم را تجربه كنیم كه بر یك جنبه از زندگی یك شخصیت كه اعتیاد اوست متمركز شویم و بعد از این كه قصه اعتیاد او را گفتیم به باقی مسائل زندگی‌اش نپردازیم. در قصه حامد، از وقتی كه رابطه خانواده‌اش در بیمارستان به واسطه نجات او ترمیم می‌شود و او به دامان خانواده برمی‌گردد، سرنوشتش به نوعی بیان شده و ادامه زندگی او هم قابل پیش‌بینی است. دیگر برای ما قصه‌ای ندارد كه بخواهیم ادامه‌اش دهیم.
خوشبختانه ساختار بازگشت حامد به خانواده، وقتی كه برای او اسفند دود می‌كنند و از او حمایت می‌كنند، به طور كامل و دقیق توسط آقای آهنج به صورت تصویری روایت شد. خیلی جاها كارگردان با تصویر به مفاهیم فیلمنامه عمق بخشید و آن را پررنگ كرد.
در كنار شخصیت حامد كه از سریال حذف می‌شود، شخصیت دیگری یعنی شیدا را هم داریم كه به آن اضافه می‌شود. اضافه شدن شهرزاد از اول در فیلمنامه پیش‌بینی شده بود یا حضور او اقتضای داستان در آن زمان بود؟
در ابتدا سیناپس چند قصه مستقل را نوشتم كه هر كدام عقبه‌ای داشتند. مثلا در داستان حامد، این كه پدر او مدتی زندانی بوده و به خاطر این سابقه رابطه همسرش با او خوب نیست.
داستان یك مهندس ثروتمند، فتانه كه به خاطر اعتیاد بچه‌اش را فروخته و الان پشیمان است، تهمینه كه دختری را به نوعی اسیر خودش می‌كند و می‌خواهد انتقام اعتیاد شوهرش را از دیگران بگیرد، غزاله كه به عشق زندگی در خارج و به طمع كسب درآمد زیاد به كار خلاف كشیده می‌شود و داستان 2 دوست كه یكی ترك كرده و یكی معتاد است را به صورت سیناپس‌های 90 دقیقه‌ای نوشتم. این زندگی‌ها به نوعی با هم مخلوط شدند و این اختلاط باعث شد كه اوایل سریال فكر كنیم كه داریم زندگی آدم‌هایی را به صورت پراكنده می‌بینیم.
منطق من در مورد این پراكندگی این بود كه همان طور كه مواد مخدر به صورت پراكنده می‌تواند بین همه نفوذ كند، دوربین ما هم به زندگی این آدم‌ها كه مواد مخدر و اعتیاد آنها را به هم وصل كرده وارد شود و آن را ببیند. ضمن این كه این شخصیت‌ها یك رابط دارند و آن هم غزاله است. غزاله به حامد مواد مخدر می‌دهد و ما وارد زندگی او می‌شویم و در حاشیه زندگی بهرامی را هم می‌بینیم. بعد از تمام‌شدن قصه بهرامی قصه شهرزاد پررنگ می‌شود. مثل یك موسیقی كه در آن یك زیرصدای آرام مداوم وجود داشته باشد كه فرضا توسط زهی‌ها اجرا می‌شود كه در فیلم همان زندگی تهمینه و غزاله است و ملودی‌هایی كه توسط سازهای مختلف لحظاتی اوج می‌گیرند و لحظاتی كناره می‌گیرند.
اگر بخواهیم با مثالی كه زدید بررسی كنیم، در یك اركستر هم تمام سازها در ابتدا معرفی می‌شوند و بعد بعضی از آنها نواختن ملودی را برعهده می‌گیرند، اما در ستاره‌های سربی تمام شخصیت‌ها به ما معرفی نمی‌شوند. تا حدود 10 قسمت سریال، هیچ نشانی از حضور شیدا نیست.
مثل این است كه در یك موسیقی، سازهای زهی و كوبه‌ای قطعه را پیش ببرند و وقتی كه شما یك تاثیر تازه می‌خواهید، از رنگ سازهای بادی استفاده كنید. در اینجا ساز بادی را معرفی نمی‌كنید تا با آمدن آن رنگ تازه‌ای به موسیقی وارد شود. در این سریال، وقتی یكی، دو قسمت خبری از حامد یا بهرامی نیست، مخاطب می‌فهمد كه آنها نمی‌آیند و منتظر آنها نمی‌ماند. در واقع این آدم‌ها مغفول نمانده و فراموش نشده‌اند بلكه این تجربه تعمدی بود. فكر می‌كنم در این زمینه موفق هم بوده‌ایم چون نمونه‌ای از این فرم نداشته‌ایم. البته نمونه‌های خارجی را مردم می‌بینند، دوست دارند و قبول دارند. همین باعث شده تجربه مخاطب در دیدن قصه‌هایی به این شكل آنقدر غنی شده كه این را بپذیرد كه با پایان‌گرفتن قصه یك آدم او را كنار بگذاریم و قصه دیگری را تعریف كنیم، اما بیننده‌‌های ایرانی خیلی از بی‌منطقی‌ها را از فیلم‌های خارجی می‌پذیرند، اما در مورد كارهای ایرانی سختگیری می‌كنند و آن را نمی‌پذیرند. دوست دارند در سریال‌های ایرانی از ب بسم‌الله تا یای پایان برایشان گفته شود.
در فیلم‌های خارجی می‌بینیم كه بعضی‌هایشان اصلا شخصیت‌پردازی و داستان آنچنانی هم ندارد، اما چون ساختار و صحنه قوی دارد، مخاطب ایرانی آن را می‌پذیرد. مثل وقتی كه یك جنس ایرانی را قبول ندارد ولی یك جنس خارجی كه صرفا درجه یك هم نیست را قبول دارد. ما سعی كردیم این تجربه را با مخاطب داشته باشیم.
البته خود من همیشه انتظار بازگشت حامد و بهرامی را داشتم. یعنی این طور نبود كه بعد از یكی دو قسمت داستان آنها را تمام شده بدانم.
این همان تجربه‌ای است كه دنبالش بودیم. شما هم الان یك ساختار جدید را تجربه كرده‌اید. ما 2 نوع مخاطب خواهیم داشت. یك طیف مخاطبی كه وقتی انتظارشان از سریال برآورده نمی‌شود، توی ذوقشان می‌خورد و عده دیگری كه با این داستان كنار می‌آیند و داستان دیگری را شروع می‌كنند.
شما جزو دسته اول هستید، اما نمی‌شود گفت كه در زندگی حامد نكته‌ای نگفته مانده. حتی می‌دانید كه ناهید یك پدر پولدار دارد و برخلاف میل او با مهرداد ازدواج كرده یا این كه مهرداد در یك محله قدیمی بزرگ شده كه رفقایش در مورد كارهای خلافش از او حمایت می‌كردند و خیلی جزئیات دیگر در مورد زندگی خود حامد. در مورد بهرامی هم می‌توانید یك قصه كامل تعریف كنید. اگر قرار باشد چیزی به اینها اضافه شود، به تصویركشیدن چیزهایی است كه مخاطب می‌داند. گاهی در سریال روی یك آدم پوشانده می‌شود و بعد با ظهور او مخاطب غافلگیر می‌شود ولی ما این كار را نكردیم. شهرزاد هم با این فرض وارد شد كه گفتیم در 12، 13 قسمت، ساختار كار برای مخاطب جاافتاده است.
در مورد مواد مخدر و اعتیاد مستندهای زیادی دیده‌ایم. اما سریال‌ها این برتری را نسبت به مستندها دارند كه می‌توانند یك داستان واحد داشته باشند و گذشته و آینده یك شخصیت را برای بیننده ترسیم كنند. با توجه به روندی كه برای این سریال انتخاب كردید، فكر نمی‌كنید این خطر وجود دارد كه شبیه به مستند شود؟
معنای این ساختار مستند نیست. اگر از لحاظ آكادمیك نگاه كنیم، این نوعی داستان‌گویی است كه به ساختار اپیزودیك نزدیك است. مثلا 3 فیلم كیشلوفسكی؛ قرمز، آبی و سفید را می‌بینید و در آخری می‌بینید كه این سه شخصیت بدون این كه با هم ارتباطی داشته باشند و همدیگر را بشناسند، در یك نقطه مشترك می‌شوند.
ما برای این كه بتوانیم قصه‌های مختلف را برای بیننده بگوییم این فرم را انتخاب كردیم. می‌توانستیم فقط ناهید و مهرداد و حامد را بگوییم. اصلا می‌توانستیم از گذشته مهرداد، وقتی كه كارهای خلاف می‌كند شروع كنیم و تا آینده حامد ادامه‌اش بدهیم، اما حشو و زواید قصه را زده‌ایم و آن را پیراسته كرده‌ایم و تحویل مخاطب داده‌ایم. این پیراستگی برای مخاطبی كه دلش می‌خواهد بیشتر قصه بشنود، ممكن است كم بیاید.
تصورم این است كه توانسته‌ایم قصه خوب و سرراستی را تعریف كنیم كه مخاطب دوست دارد آن را بیشتر ببیند و بشنود. ما طی 17 قسمت، آدم‌های مختلفی را روانكاوی كردیم و وارد لایه‌های درونی شخصیت و روحیات آنها شدیم.
در بسیاری از سریال‌ها و مستندها، عامل اصلی اعتیاد عواملی مثل رفیق ناباب یا خانواده‌ای ظالم كه آنها را از بچگی كتك می‌زدند معرفی می‌شوند كه این گفته الان دیگر شبیه به طنز است. در این سریال آدم‌هایی را داریم كه به دلیل مشكل خاصی نیست كه مواد استفاده می‌كنند، فقط انتخاب اشتباهی كرده‌اند. خواسته‌ایم آدم‌های تازه‌تری را نشان بدهیم. می‌‌خواستیم پشت آن صورت شطرنجی كه در مستندها می‌بینیم، وارد اضمحلال یك خانواده شویم. تلاشمان این بود كه روایت تازه‌ای داشته باشیم.
در مورد شخصیت محوری تهمینه صحبت كنیم. تهمینه شخصیتی از درون متلاشی شده است كه توانسته ظاهر را خوب حفظ كند. به نظر می‌رسد مسیر سریال باید به سمتی برود كه شاهد فروپاشی تهمینه باشیم. با وجود این كه از این فروپاشی تا قسمت 12 سریال خبری نیست، چطور قرار است تهمینه به این نقطه برسد؟
به نظرم در این سریال شخصیت‌های فروپاشیده نداریم. نخواستیم یك شخصیت را نابود كنیم. چون معتقدم همه آدم‌ها خاكستری‌اند. یك قاچاقچی هم مانند مردم دیگر جنبه‌های مثبت و منفی دارد. ضمنا ما هنوز وارد قصه تهمینه نشده‌ایم، اما در قسمت‌های بعدی به او بیشتر پرداخته خواهد شد.
در مورد او می‌دانیم كه یك ازدواج عاشقانه ولی ناموفق داشته، مادرش از او ناراضی است، عمه‌اش با او بدرفتاری می‌كند، بچه‌دار نمی‌شده و با خریدن بچه یك آدم دیگر می‌خواهد به زور مادر شود، جایی رشید و عمه به او طعنه می‌زنند و مادر بودن او را غیرحقیقی می‌دانند. او می‌خواهد انتقام همسرش را از رشید بگیرد. حالا قرار است ادامه سرنوشت او را در سریال ببینیم. فكر می‌كنم تمایل بیشتر به دانستن و شنیدن این قصه، نتیجه علاقه‌ای است كه مخاطب به شخصیت‌ها پیدا كرده است و در نتیجه می‌خواهد قصه‌های بیشتری از آنها بشنود. این نشان می‌دهد این قصه درست تعریف شده است و ما هم همین منظور را داشتیم.
با توجه به این كه هنوز به قصه سرنوشت تهمینه نرسیده‌ایم، فكر نمی‌كنید كه در قسمت‌های آخر سریال سرنوشت او شتابزده به پایان برسد؟
این یك پیشداوری است و تا وقتی كه تمام قسمت‌های سریال را ندیده‌ایم نمی‌توانیم این حرف را بزنیم. اگر فكر می‌كردیم كه عجله‌ای است این كار را انجام نمی‌دادیم. ضمن این كه پایان این سریال هم بنابر ساختار كلی آن، تهمینه را به نتیجه می‌رسانیم ولی با وحدت ساختار. یعنی تهمینه هم با كم‌‌گویی و با قصه‌ای كافی كه خیلی وارد جزئیات نمی‌شود به نتیجه می‌رسد. هیچ شخصیتی در این سریال بی‌نتیجه رها نشده است.
مثلا قصه بهرامی به این نتیجه رسید كه او تمام اموالش را از دست داد، همسرش را كشت و گفت كه به پلیس زنگ بزنید. می‌توانستیم این قصه را به این شكل تعریف كنیم كه صحنه قتل را نشان دهیم، بعد یك فلاش‌بك داشته باشیم به زمان دانشجویی او، وقتی كه با برادر همسرش آشنا می‌شود، اما ما ترجیح دادیم این بخش كوتاه را كه فقط متمركز روی مواد مخدر است، انتخاب كنیم.
در این سریال كمتر می‌بینیم كه از سخنان و حتی كلمات قصار استفاده شود. به نظر من این موضوع یك نقطه قوت محسوب می‌شود چون به زندگی واقعی آدم‌ها نزدیك‌تر است، اما خیلی وقت‌ها برای عمق بخشیدن به یك شخصیت از این جملات استفاده می‌كنند. چرا شما این كار را نكردید؟
ببینید آدم‌ها با هم حرف می‌زنند. در این سریال این نویسنده نیست كه با مخاطب حرف می‌زند، یعنی پشت هر دیالوگ حضور نویسنده را نمی‌بینید، آدم‌های داستان با هم حرف می‌زنند و مخاطب آن را می‌شنود.
بعضی از نویسندگان انگار یك كتاب معروف را باز كرده‌اند و جملات آن را گذاشته‌اند توی دهن بازیگر، اما در این سریال مثلا می‌بینید 2 تا آدم در یك مطب نشسته‌اند و با هم حرف می‌زنند، احساسی كه شما در آن لحظه دارید این است كه خودتان هم روی یك صندلی در نزدیكی آنها نشسته‌اید و دارید حرف‌هایشان را می‌شنوید. ادبیات هر شخصیتی هم مخصوص خودش است. مثلا وقتی وارد خانه غزاله می‌شوید، او یك آدم دیگر است. ادبیات او جلوی تهمینه با چیزی كه در خانه است كاملا متفاوت است، چون شخصیت او هم در این دو موقعیت متفاوت است. خوشبختانه این تفاوت حتی در لباس پوشیدن او هم بخوبی نشان داده شده است. یا تهمینه وقتی كه به عنوان یك موادفروش حرف می‌زند، با وقتی كه در كنار مادرش است متفاوت است. می‌بینید كه او در مقابل مادرش دیگر آن آدم قلدری نیست كه شاخ و شانه می‌كشد. به مادرش التماس می‌كند كه فقط پلكت را تكان بده تا ببینم مرا حلال كرده‌ای. یعنی هنوز حلال‌شدنش توسط مادرش برایش مهم است. بعد با این كه خودش زندگی نوشین را به هم می‌ریزد، در آخر او را از مخمصه نجات می‌دهد. تلاش كرده‌ام كه بگویم همه این آدم‌ها خاكستری‌اند و مختارند كه یك راه را انتخاب كنند. همه تاوان انتخاب‌ها و اشتباهات فردی خودشان را می‌دهند. دیالوگ‌ها هم طوری نوشته شده كه آدم‌ها با زبان خودشان با یكدیگر حرف بزنند.
در نهایت سریال چقدر توانست انتظار شما را به عنوان نویسنده فیلمنامه برآورده كند؟
قبل از این كار، «نامه‌های بالدار» را داشتم. در آن نسبت فیلمنامه به سریال، 60 به 40 بود یعنی خیلی با آنچه كه نوشته بودم متفاوت بود، اما تجربه دلپذیری كه در ستاره‌های سربی داشتم این بود كه تقریبا صددرصد فیلمنامه ساخته شد. حتی یك دیالوگ نیست كه ذره‌ای عوض شده باشد، طوری كه جای كلمات یك جمله هم عوض نشده. من از وفاداری بازیگران نسبت به متن واقعا احساس خرسندی می‌كنم. همین‌طور از وفاداری كارگردان. ضمن این كه آقای آهنج با دكوپاژ و میزانسن، به عمق و جوهره آن چیزی كه در یك سكانس نوشته بودم اضافه كرد. مثلا در یك سكانس بهرامی و ندا در حال بحث هستند.آقای آهنج، بهرامی را پایین پله‌ها و پشت نرده نشان می‌دهد كه موقعیت مغلوب بودن و اسیر بودن او را به صورت تصویری نمایش می‌دهد. یا این كه غزاله در خیلی از قسمت‌های سریال جدا از خانواده نمایش داده می‌شود. انگار سمانه و پدر و نامادری‌اش یك مجموعه‌اند و غزاله از آنها جداست. این هنرمندی‌های آقای آهنج واقعا به عمق‌بخشیدن به سریال كمك كرده است. وقتی سریال را می‌بینم احساس احترام و وفاداری می‌كنم و از این بابت خیلی خوشحالم و لذت می‌برم. خیلی از دوستان فیلمنامه را جرح و تعدیل می‌كنند و اسم خودشان را بازنویس می‌گذارند.
اگر نكته دیگری مانده می شنویم.
3 نكته مد نظرم هست؛ اول این كه در این سریال خانواده بسیار اهمیت دارد. هركس را ببینید كه از مدار خارج شده، یا از خانواده فاصله گرفته مثل حامد و غزاله، یا خانواده محكم و حمایتگری نداشته مثل ندا و بهرامی. همین‌طور اگر شیدا توانسته ترك كند و حامد توانسته به زندگی برگردد به خاطر این بود كه خانواده حامی‌شان بوده‌اند. در این سریال خواستیم بگوییم كه خانواده كوچك‌ترین نهاد اجتماعی ولی مهم‌ترین آنهاست. اگر می‌خواهید در راه صلاح باشید، از دامان خانواده دور نشوید.
نكته بعدی این كه در این سریال تلاش شده به شخصیت‌های زن مجال بیشتری داده شود. به خاطر این كه بعد از خانواده، این زن است كه در خانواده و جامعه خیلی مهم است. تلاش كردیم به اعتیاد از این زاویه نگاه كنیم كه چقدر می‌تواند بر خانم‌ها تاثیر داشته باشد و خانم‌ها چقدر می‌توانند در جلوگیری از این اتفاق مؤثر باشند. نكته سوم این كه در این سریال تلاش شده از نمادهای تصویری بیشتر استفاده شود و اشیا هم به چیزی به مفهوم كلی موقعیت بیفزایند. مثل همان جاسوئیچی قلب كه بین سامان و غزاله رد و بدل می‌شود.
بعد از پخش یك سریال، بیشتر نگاه‌ها روی كارگردان آن متمركز می‌شود. اكثر اوقات گذشته از ساختار، اگر مشكلی در جزئیات داستان هم وجود داشته باشد، این كارگردان‌ها هستند كه باید پاسخگو باشند.
آنها هم گاهی مسوولیت را به گردن نویسنده و فیلمنامه می‌اندازند در حالی كه اگر ماجرا را از زبان نویسنده بشنوید، ممكن است كاملا متفاوت باشد.
از طرف دیگر نویسندگان هم معمولا زیر بار مشكلات ریز و ایرادهای كوچك فیلمنامه نمی‌روند و مثلا بازنویس فیلمنامه را مقصر می‌دانند.
هومان فاضل، نویسنده «ستاره‌های سربی» از این مشی دوری می‌كند و نه‌تنها مسوولیت داستان‌پردازی و شخصیت‌پردازی را به عهده می‌گیرد، بلكه به تمام سوالاتی كه شاید بعضی از آنها هم چندان باب طبعش نباشند سخاوتمندانه جواب می‌دهد.
نوشتن فیلمنامه ستاره‌های سربی به صورت سفارشی بود یا این ایده را خودتان در ذهن داشتید؟
در ابتدا تهیه‌كننده با من تماس گرفت، فیلمنامه كاملی با نویسندگی خانم شعله شریعتی داشتند، اما تهیه‌كننده بنا بر دلایلی از آن رضایت كافی نداشت. به من پیشنهاد دادند كه آن را بازنویسی كنم. اصولا كار بازنویسی قبول نمی‌كنم، اما وقتی فیلمنامه را خواندم احساس كردم كه بازنویسی آن كار من نیست. پیشنهاد طرح تازه‌ای را دادم كه در آن فقط اسم بعضی از شخصیت‌های اصلی مثل فیلمنامه قبلی بود. تقریبا 99 درصد كار عوض شد و فیلمنامه‌ای كه مقابل دوربین رفت هیچ ارتباطی با فیلمنامه قبلی ندارد. تهیه‌كننده تحقیقاتی انجام داده بودند، من هم طرح تازه‌ای دادم كه طبق آن شخصیت‌ها شكل دیگری به خود گرفتند.
علاوه بر داستان شخصیت‌پردازی‌ها را هم عوض كردید؟
كاملا. طوری كه با فیلمنامه قبلی می‌توان سریال دیگری ساخت.
به نظر می‌رسد سعی كردید از كلیشه‌ها فاصله بگیرید. این موضوع برایتان اولویت داشت؟
بله، چون تنوع و قیمت‌های مواد مخدر باعث شده در حال حاضر از طبقه فقیر تا مرفه از مواد مخدر استفاده كنند. بنابراین باید نگاهی نو به شخصیت‌های درگیر این ماجرا داشته باشیم. قاچاقچی امروز دیگر آدم نخراشیده‌ای نیست كه از لباس پوشیدن و حرف زدنش بشود او را تشخیص داد. او هم در كنار ما زندگی می‌كند. اگر قرار بود از ظاهر او، دامی كه چیده است قابل تشخیص باشد كه دیگر كسی فریبش را نمی‌خورد.
بنابراین ما شخصیت‌ها را چنان معرفی كردیم كه انتخاب اشتباه آنها را نابود كرده است. غزاله به خاطر این كه پولی كسب كند و برود خارج، این راه را انتخاب كرده است یا تهمینه وقتی به غزاله می‌گوید كه عذاب‌وجدان نداشته باشد چون این انتخاب خود مشتری‌ها بوده، واقعا خودش را گناهكار نمی‌داند. فكر می‌كند این بازار است و او دارد طبق تقاضایی كه وجود دارد، جنس عرضه می‌كند.
فكر می‌كنم به همین خاطر است كه در این سریال شخصیت‌های درگیر، طیف وسیعی از یك نوجوان دبیرستانی گرفته تا یك زن مطلقه را در بر می‌گیرند. این شخصیت‌ها را طبق نمونه‌های بیرونی طراحی كردید؟
بله، طبق تحقیقاتی كه وجود دارد، قیمت مواد مخدر با هم بسیار متفاوت است به واسطه همین موضوع، برای طبقات مختلف قابل دسترسی و استفاده است. همان‌طور كه این مواد می‌توانند به هر جایی نفوذ كنند، ما هم سعی كردیم طبقات اجتماعی متفاوتی را به عنوان كسانی كه به نوعی درگیر مواد مخدر هستند انتخاب كنیم تا به مخاطب بگوییم فكر نكنید كه شما از این بلا مصون هستید چون ممكن است به شما هم نفوذ كند.
برای پردازش این شخصیت‌ها نمونه‌های عینی به صورت بیرونی داشتید؟
اگر منظور یك تحقیق مو به موست، این طور نیست ولی هر نویسنده‌ای یك تجربه اجتماعی دارد كه طبیعتا وارد متن می‌شود. من هم نمونه‌هایی شبیه به شخصیت‌ها را دیده بودم. نمی‌گویم رفتم كسی با خصوصیات مثلا مهندس بهرامی را از نزدیك دیدم و داستانی شبیه به زندگی او ساختم. طبیعتا تخیل روابط را دراماتیزه می‌كند، اما حتما مهندس بهرامی‌هایی وجود دارند كه شاید به خاطر توانایی‌شان در پرداخت هزینه خرید مواد مخدر، ظاهر خیلی سلامت و شیكی دارند، اما این دوام نخواهد داشت. یا مثلا در خانواده مهرداد، می‌بینیم كه تا جایی می‌شود ظاهر را حفظ كرد ولی پس از مدتی مواد مخدر از درون خانواده را متلاشی می‌كند و می‌برد به سمت كلیشه‌هایی كه همیشه در تلویزیون می‌بینیم. تقریبا تلاش كردیم قصه آدم‌ها را قبل از این كه به آن كلیشه برسند بیان كنیم.
در اوایل سریال خیلی به زندگی حامد می‌پردازید، اما به تدریج او را فراموش كرده و كنار گذاشته‌اید. فكر نمی‌كنید داستان حامد به پایان نرسیده و رها شده باشد؟
در این سریال سعی كردیم تجربه‌ای كه به نظر خودمان تازه است (شاید هم تكرار شده باشد ولی من نمونه‌اش را نمی‌دانم) انجام دهیم. ما چندین قصه را جلو بردیم و جایی كه دیدیم شخصیت داستان، تازه‌ای ندارد، نخواستیم برایش حواشی یا داستانی تازه بسازیم تا سریال به درازا بكشد. خواستیم این فرم را تجربه كنیم كه بر یك جنبه از زندگی یك شخصیت كه اعتیاد اوست متمركز شویم و بعد از این كه قصه اعتیاد او را گفتیم به باقی مسائل زندگی‌اش نپردازیم. در قصه حامد، از وقتی كه رابطه خانواده‌اش در بیمارستان به واسطه نجات او ترمیم می‌شود و او به دامان خانواده برمی‌گردد، سرنوشتش به نوعی بیان شده و ادامه زندگی او هم قابل پیش‌بینی است. دیگر برای ما قصه‌ای ندارد كه بخواهیم ادامه‌اش دهیم.
خوشبختانه ساختار بازگشت حامد به خانواده، وقتی كه برای او اسفند دود می‌كنند و از او حمایت می‌كنند، به طور كامل و دقیق توسط آقای آهنج به صورت تصویری روایت شد. خیلی جاها كارگردان با تصویر به مفاهیم فیلمنامه عمق بخشید و آن را پررنگ كرد.
در كنار شخصیت حامد كه از سریال حذف می‌شود، شخصیت دیگری یعنی شیدا را هم داریم كه به آن اضافه می‌شود. اضافه شدن شهرزاد از اول در فیلمنامه پیش‌بینی شده بود یا حضور او اقتضای داستان در آن زمان بود؟
در ابتدا سیناپس چند قصه مستقل را نوشتم كه هر كدام عقبه‌ای داشتند. مثلا در داستان حامد، این كه پدر او مدتی زندانی بوده و به خاطر این سابقه رابطه همسرش با او خوب نیست.
داستان یك مهندس ثروتمند، فتانه كه به خاطر اعتیاد بچه‌اش را فروخته و الان پشیمان است، تهمینه كه دختری را به نوعی اسیر خودش می‌كند و می‌خواهد انتقام اعتیاد شوهرش را از دیگران بگیرد، غزاله كه به عشق زندگی در خارج و به طمع كسب درآمد زیاد به كار خلاف كشیده می‌شود و داستان 2 دوست كه یكی ترك كرده و یكی معتاد است را به صورت سیناپس‌های 90 دقیقه‌ای نوشتم. این زندگی‌ها به نوعی با هم مخلوط شدند و این اختلاط باعث شد كه اوایل سریال فكر كنیم كه داریم زندگی آدم‌هایی را به صورت پراكنده می‌بینیم.
منطق من در مورد این پراكندگی این بود كه همان طور كه مواد مخدر به صورت پراكنده می‌تواند بین همه نفوذ كند، دوربین ما هم به زندگی این آدم‌ها كه مواد مخدر و اعتیاد آنها را به هم وصل كرده وارد شود و آن را ببیند. ضمن این كه این شخصیت‌ها یك رابط دارند و آن هم غزاله است. غزاله به حامد مواد مخدر می‌دهد و ما وارد زندگی او می‌شویم و در حاشیه زندگی بهرامی را هم می‌بینیم. بعد از تمام‌شدن قصه بهرامی قصه شهرزاد پررنگ می‌شود. مثل یك موسیقی كه در آن یك زیرصدای آرام مداوم وجود داشته باشد كه فرضا توسط زهی‌ها اجرا می‌شود كه در فیلم همان زندگی تهمینه و غزاله است و ملودی‌هایی كه توسط سازهای مختلف لحظاتی اوج می‌گیرند و لحظاتی كناره می‌گیرند.
اگر بخواهیم با مثالی كه زدید بررسی كنیم، در یك اركستر هم تمام سازها در ابتدا معرفی می‌شوند و بعد بعضی از آنها نواختن ملودی را برعهده می‌گیرند، اما در ستاره‌های سربی تمام شخصیت‌ها به ما معرفی نمی‌شوند. تا حدود 10 قسمت سریال، هیچ نشانی از حضور شیدا نیست.
مثل این است كه در یك موسیقی، سازهای زهی و كوبه‌ای قطعه را پیش ببرند و وقتی كه شما یك تاثیر تازه می‌خواهید، از رنگ سازهای بادی استفاده كنید. در اینجا ساز بادی را معرفی نمی‌كنید تا با آمدن آن رنگ تازه‌ای به موسیقی وارد شود. در این سریال، وقتی یكی، دو قسمت خبری از حامد یا بهرامی نیست، مخاطب می‌فهمد كه آنها نمی‌آیند و منتظر آنها نمی‌ماند. در واقع این آدم‌ها مغفول نمانده و فراموش نشده‌اند بلكه این تجربه تعمدی بود. فكر می‌كنم در این زمینه موفق هم بوده‌ایم چون نمونه‌ای از این فرم نداشته‌ایم. البته نمونه‌های خارجی را مردم می‌بینند، دوست دارند و قبول دارند. همین باعث شده تجربه مخاطب در دیدن قصه‌هایی به این شكل آنقدر غنی شده كه این را بپذیرد كه با پایان‌گرفتن قصه یك آدم او را كنار بگذاریم و قصه دیگری را تعریف كنیم، اما بیننده‌‌های ایرانی خیلی از بی‌منطقی‌ها را از فیلم‌های خارجی می‌پذیرند، اما در مورد كارهای ایرانی سختگیری می‌كنند و آن را نمی‌پذیرند. دوست دارند در سریال‌های ایرانی از ب بسم‌الله تا یای پایان برایشان گفته شود.
در فیلم‌های خارجی می‌بینیم كه بعضی‌هایشان اصلا شخصیت‌پردازی و داستان آنچنانی هم ندارد، اما چون ساختار و صحنه قوی دارد، مخاطب ایرانی آن را می‌پذیرد. مثل وقتی كه یك جنس ایرانی را قبول ندارد ولی یك جنس خارجی كه صرفا درجه یك هم نیست را قبول دارد. ما سعی كردیم این تجربه را با مخاطب داشته باشیم.
البته خود من همیشه انتظار بازگشت حامد و بهرامی را داشتم. یعنی این طور نبود كه بعد از یكی دو قسمت داستان آنها را تمام شده بدانم.
این همان تجربه‌ای است كه دنبالش بودیم. شما هم الان یك ساختار جدید را تجربه كرده‌اید. ما 2 نوع مخاطب خواهیم داشت. یك طیف مخاطبی كه وقتی انتظارشان از سریال برآورده نمی‌شود، توی ذوقشان می‌خورد و عده دیگری كه با این داستان كنار می‌آیند و داستان دیگری را شروع می‌كنند.
شما جزو دسته اول هستید، اما نمی‌شود گفت كه در زندگی حامد نكته‌ای نگفته مانده. حتی می‌دانید كه ناهید یك پدر پولدار دارد و برخلاف میل او با مهرداد ازدواج كرده یا این كه مهرداد در یك محله قدیمی بزرگ شده كه رفقایش در مورد كارهای خلافش از او حمایت می‌كردند و خیلی جزئیات دیگر در مورد زندگی خود حامد. در مورد بهرامی هم می‌توانید یك قصه كامل تعریف كنید. اگر قرار باشد چیزی به اینها اضافه شود، به تصویركشیدن چیزهایی است كه مخاطب می‌داند. گاهی در سریال روی یك آدم پوشانده می‌شود و بعد با ظهور او مخاطب غافلگیر می‌شود ولی ما این كار را نكردیم. شهرزاد هم با این فرض وارد شد كه گفتیم در 12، 13 قسمت، ساختار كار برای مخاطب جاافتاده است.
در مورد مواد مخدر و اعتیاد مستندهای زیادی دیده‌ایم. اما سریال‌ها این برتری را نسبت به مستندها دارند كه می‌توانند یك داستان واحد داشته باشند و گذشته و آینده یك شخصیت را برای بیننده ترسیم كنند. با توجه به روندی كه برای این سریال انتخاب كردید، فكر نمی‌كنید این خطر وجود دارد كه شبیه به مستند شود؟
معنای این ساختار مستند نیست. اگر از لحاظ آكادمیك نگاه كنیم، این نوعی داستان‌گویی است كه به ساختار اپیزودیك نزدیك است. مثلا 3 فیلم كیشلوفسكی؛ قرمز، آبی و سفید را می‌بینید و در آخری می‌بینید كه این سه شخصیت بدون این كه با هم ارتباطی داشته باشند و همدیگر را بشناسند، در یك نقطه مشترك می‌شوند.
ما برای این كه بتوانیم قصه‌های مختلف را برای بیننده بگوییم این فرم را انتخاب كردیم. می‌توانستیم فقط ناهید و مهرداد و حامد را بگوییم. اصلا می‌توانستیم از گذشته مهرداد، وقتی كه كارهای خلاف می‌كند شروع كنیم و تا آینده حامد ادامه‌اش بدهیم، اما حشو و زواید قصه را زده‌ایم و آن را پیراسته كرده‌ایم و تحویل مخاطب داده‌ایم. این پیراستگی برای مخاطبی كه دلش می‌خواهد بیشتر قصه بشنود، ممكن است كم بیاید.
تصورم این است كه توانسته‌ایم قصه خوب و سرراستی را تعریف كنیم كه مخاطب دوست دارد آن را بیشتر ببیند و بشنود. ما طی 17 قسمت، آدم‌های مختلفی را روانكاوی كردیم و وارد لایه‌های درونی شخصیت و روحیات آنها شدیم.
در بسیاری از سریال‌ها و مستندها، عامل اصلی اعتیاد عواملی مثل رفیق ناباب یا خانواده‌ای ظالم كه آنها را از بچگی كتك می‌زدند معرفی می‌شوند كه این گفته الان دیگر شبیه به طنز است. در این سریال آدم‌هایی را داریم كه به دلیل مشكل خاصی نیست كه مواد استفاده می‌كنند، فقط انتخاب اشتباهی كرده‌اند. خواسته‌ایم آدم‌های تازه‌تری را نشان بدهیم. می‌‌خواستیم پشت آن صورت شطرنجی كه در مستندها می‌بینیم، وارد اضمحلال یك خانواده شویم. تلاشمان این بود كه روایت تازه‌ای داشته باشیم.
در مورد شخصیت محوری تهمینه صحبت كنیم. تهمینه شخصیتی از درون متلاشی شده است كه توانسته ظاهر را خوب حفظ كند. به نظر می‌رسد مسیر سریال باید به سمتی برود كه شاهد فروپاشی تهمینه باشیم. با وجود این كه از این فروپاشی تا قسمت 12 سریال خبری نیست، چطور قرار است تهمینه به این نقطه برسد؟
به نظرم در این سریال شخصیت‌های فروپاشیده نداریم. نخواستیم یك شخصیت را نابود كنیم. چون معتقدم همه آدم‌ها خاكستری‌اند. یك قاچاقچی هم مانند مردم دیگر جنبه‌های مثبت و منفی دارد. ضمنا ما هنوز وارد قصه تهمینه نشده‌ایم، اما در قسمت‌های بعدی به او بیشتر پرداخته خواهد شد.
در مورد او می‌دانیم كه یك ازدواج عاشقانه ولی ناموفق داشته، مادرش از او ناراضی است، عمه‌اش با او بدرفتاری می‌كند، بچه‌دار نمی‌شده و با خریدن بچه یك آدم دیگر می‌خواهد به زور مادر شود، جایی رشید و عمه به او طعنه می‌زنند و مادر بودن او را غیرحقیقی می‌دانند. او می‌خواهد انتقام همسرش را از رشید بگیرد. حالا قرار است ادامه سرنوشت او را در سریال ببینیم. فكر می‌كنم تمایل بیشتر به دانستن و شنیدن این قصه، نتیجه علاقه‌ای است كه مخاطب به شخصیت‌ها پیدا كرده است و در نتیجه می‌خواهد قصه‌های بیشتری از آنها بشنود. این نشان می‌دهد این قصه درست تعریف شده است و ما هم همین منظور را داشتیم.
با توجه به این كه هنوز به قصه سرنوشت تهمینه نرسیده‌ایم، فكر نمی‌كنید كه در قسمت‌های آخر سریال سرنوشت او شتابزده به پایان برسد؟
این یك پیشداوری است و تا وقتی كه تمام قسمت‌های سریال را ندیده‌ایم نمی‌توانیم این حرف را بزنیم. اگر فكر می‌كردیم كه عجله‌ای است این كار را انجام نمی‌دادیم. ضمن این كه پایان این سریال هم بنابر ساختار كلی آن، تهمینه را به نتیجه می‌رسانیم ولی با وحدت ساختار. یعنی تهمینه هم با كم‌‌گویی و با قصه‌ای كافی كه خیلی وارد جزئیات نمی‌شود به نتیجه می‌رسد. هیچ شخصیتی در این سریال بی‌نتیجه رها نشده است.
مثلا قصه بهرامی به این نتیجه رسید كه او تمام اموالش را از دست داد، همسرش را كشت و گفت كه به پلیس زنگ بزنید. می‌توانستیم این قصه را به این شكل تعریف كنیم كه صحنه قتل را نشان دهیم، بعد یك فلاش‌بك داشته باشیم به زمان دانشجویی او، وقتی كه با برادر همسرش آشنا می‌شود، اما ما ترجیح دادیم این بخش كوتاه را كه فقط متمركز روی مواد مخدر است، انتخاب كنیم.
در این سریال كمتر می‌بینیم كه از سخنان و حتی كلمات قصار استفاده شود. به نظر من این موضوع یك نقطه قوت محسوب می‌شود چون به زندگی واقعی آدم‌ها نزدیك‌تر است، اما خیلی وقت‌ها برای عمق بخشیدن به یك شخصیت از این جملات استفاده می‌كنند. چرا شما این كار را نكردید؟
ببینید آدم‌ها با هم حرف می‌زنند. در این سریال این نویسنده نیست كه با مخاطب حرف می‌زند، یعنی پشت هر دیالوگ حضور نویسنده را نمی‌بینید، آدم‌های داستان با هم حرف می‌زنند و مخاطب آن را می‌شنود.
بعضی از نویسندگان انگار یك كتاب معروف را باز كرده‌اند و جملات آن را گذاشته‌اند توی دهن بازیگر، اما در این سریال مثلا می‌بینید 2 تا آدم در یك مطب نشسته‌اند و با هم حرف می‌زنند، احساسی كه شما در آن لحظه دارید این است كه خودتان هم روی یك صندلی در نزدیكی آنها نشسته‌اید و دارید حرف‌هایشان را می‌شنوید. ادبیات هر شخصیتی هم مخصوص خودش است. مثلا وقتی وارد خانه غزاله می‌شوید، او یك آدم دیگر است. ادبیات او جلوی تهمینه با چیزی كه در خانه است كاملا متفاوت است، چون شخصیت او هم در این دو موقعیت متفاوت است. خوشبختانه این تفاوت حتی در لباس پوشیدن او هم بخوبی نشان داده شده است. یا تهمینه وقتی كه به عنوان یك موادفروش حرف می‌زند، با وقتی كه در كنار مادرش است متفاوت است. می‌بینید كه او در مقابل مادرش دیگر آن آدم قلدری نیست كه شاخ و شانه می‌كشد. به مادرش التماس می‌كند كه فقط پلكت را تكان بده تا ببینم مرا حلال كرده‌ای. یعنی هنوز حلال‌شدنش توسط مادرش برایش مهم است. بعد با این كه خودش زندگی نوشین را به هم می‌ریزد، در آخر او را از مخمصه نجات می‌دهد. تلاش كرده‌ام كه بگویم همه این آدم‌ها خاكستری‌اند و مختارند كه یك راه را انتخاب كنند. همه تاوان انتخاب‌ها و اشتباهات فردی خودشان را می‌دهند. دیالوگ‌ها هم طوری نوشته شده كه آدم‌ها با زبان خودشان با یكدیگر حرف بزنند.
در نهایت سریال چقدر توانست انتظار شما را به عنوان نویسنده فیلمنامه برآورده كند؟
قبل از این كار، «نامه‌های بالدار» را داشتم. در آن نسبت فیلمنامه به سریال، 60 به 40 بود یعنی خیلی با آنچه كه نوشته بودم متفاوت بود، اما تجربه دلپذیری كه در ستاره‌های سربی داشتم این بود كه تقریبا صددرصد فیلمنامه ساخته شد. حتی یك دیالوگ نیست كه ذره‌ای عوض شده باشد، طوری كه جای كلمات یك جمله هم عوض نشده. من از وفاداری بازیگران نسبت به متن واقعا احساس خرسندی می‌كنم. همین‌طور از وفاداری كارگردان. ضمن این كه آقای آهنج با دكوپاژ و میزانسن، به عمق و جوهره آن چیزی كه در یك سكانس نوشته بودم اضافه كرد. مثلا در یك سكانس بهرامی و ندا در حال بحث هستند.آقای آهنج، بهرامی را پایین پله‌ها و پشت نرده نشان می‌دهد كه موقعیت مغلوب بودن و اسیر بودن او را به صورت تصویری نمایش می‌دهد. یا این كه غزاله در خیلی از قسمت‌های سریال جدا از خانواده نمایش داده می‌شود. انگار سمانه و پدر و نامادری‌اش یك مجموعه‌اند و غزاله از آنها جداست. این هنرمندی‌های آقای آهنج واقعا به عمق‌بخشیدن به سریال كمك كرده است. وقتی سریال را می‌بینم احساس احترام و وفاداری می‌كنم و از این بابت خیلی خوشحالم و لذت می‌برم. خیلی از دوستان فیلمنامه را جرح و تعدیل می‌كنند و اسم خودشان را بازنویس می‌گذارند.
اگر نكته دیگری مانده می شنویم.
3 نكته مد نظرم هست؛ اول این كه در این سریال خانواده بسیار اهمیت دارد. هركس را ببینید كه از مدار خارج شده، یا از خانواده فاصله گرفته مثل حامد و غزاله، یا خانواده محكم و حمایتگری نداشته مثل ندا و بهرامی. همین‌طور اگر شیدا توانسته ترك كند و حامد توانسته به زندگی برگردد به خاطر این بود كه خانواده حامی‌شان بوده‌اند. در این سریال خواستیم بگوییم كه خانواده كوچك‌ترین نهاد اجتماعی ولی مهم‌ترین آنهاست. اگر می‌خواهید در راه صلاح باشید، از دامان خانواده دور نشوید.
نكته بعدی این كه در این سریال تلاش شده به شخصیت‌های زن مجال بیشتری داده شود. به خاطر این كه بعد از خانواده، این زن است كه در خانواده و جامعه خیلی مهم است. تلاش كردیم به اعتیاد از این زاویه نگاه كنیم كه چقدر می‌تواند بر خانم‌ها تاثیر داشته باشد و خانم‌ها چقدر می‌توانند در جلوگیری از این اتفاق مؤثر باشند. نكته سوم این كه در این سریال تلاش شده از نمادهای تصویری بیشتر استفاده شود و اشیا هم به چیزی به مفهوم كلی موقعیت بیفزایند. مثل همان جاسوئیچی قلب كه بین سامان و غزاله رد و بدل می‌شود.
گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ
www.seemorgh.com/culture
منبع: jamejamonline.ir/ شروینه شجری كهن
مطالب پیشنهادی:
دغدغه‌ها و درددل‌های بازیگر سریال «ستاره‌های سربی» و «چهارچرخ»
گفت‌وگو با رضا آحادی، بازیگر «زمین انسان‌ها»
گفتگو با شهین تسلیمی، بازیگر سریال چهار چرخ
گفت وگو با مهدی پاکدل بازیگر تلویزیون
از مانتو شعبون استخونی تا بریدن سر عین دسته‌گل!!
