درباره سریال «سقوط یك فرشته»

 

زیر سایه آل
مفاهیم اخلاقی و انسانی‌، محور اصلی سریال‌های مناسبتی ماه رمضان هستند كه هر كدام از مجموعه‌ها قصد دارند این مفاهیم و ارزش‌ها را با قصه‌‌هایشان به مخاطب انتقال دهند. با این حال به نظر می‌رسد بیشتر سریال‌های امسال رویكرد ماورایی و معناگرایانه دارند.
«سقوط یك فرشته» عنوان دومین تجربه سریال‌سازی بهرامیان پس از سریال پرمخاطب و پرحاشیه «ساعت شنی» است كه به ظاهر داستانی ماورایی دارد و دست‌كم تا اینجای قصه بشدت تحت تاثیر و زیر سایه تجربه سینمایی بهرامیان در فیلم «آل» است. شاید هنوز قضاوت كردن درباره سریال‌های امسال زود باشد، اما می‌توان حدس زد این سریال با توجه به نوع و جنس قصه و بازیگرانی كه دارد، بیش از مجموعه‌های دیگر مورد توجه قرار گیرد.

 

سقوط یك فرشته درواقع مفاهیم نفسانی ـ اخلاقی را بین فرشته بودن تا شیطان شدن بیان می‌كند. به عبارت دیگر، سقوط یك فرشته تلاش می‌كند موقعیت‌های یك انسان را به تصویر بكشد و این كه چگونه می‌تواند سراشیبی تكامل را تا سقوط در دره‌های شیطانی تجربه كند. سریال، داستان دو خانواده را به شكل موازی روایت می‌كند كه بر اثر برخی رخدادهای مشترك به هم وصل می‌شوند. یكی مادر و دختری تنها كه متولی امامزاده هستند و طرف مقابل، پدر و دختری تنها كه به واسطه پرورش ماهی، وضع مالی خوبی دارند. مسعود رایگان ـ كه نقش پدر سارا را بازی می‌كند ـ فردی مذهبی و مسجدی است و سارا با فاطمه دختر فریبا كوثری در این سریال دوست و همكلاسی است. سارا كه در آزمون فوق لیسانس قبول شده، نذر خود را برآورده كرده و به اهالی مسجد شام می‌دهد، اما شعله‌های گاز به شكلی مبهم زیاد شده و غذا می‌سوزد.
سارا برای حفظ آبرو با اتومبیل خود به قصد تهیه غذا از رستوران حركت می‌كند كه با نیما (مهرداد صدیقیان)‌ مواجه می‌شود و بر اثر تصادف با او، آیینه خانه‌شان كه در دست نیما بود، می‌شكند. همین تصادف به ایجاد رابطه جدید و خلق فراز تازه‌ای از داستان مواجه می‌شود كه تعلیق و گره‌های داستانی را افزایش می‌دهد و زمینه دراماتیكی فراهم می‌شود تا كارگردان مفاهیم و پیام‌های مورد نظر خود را به مخاطب منتقل كند. به عبارت دیگر، سقوط یك فرشته از داستان‌های فرعی و شخصیت‌های موازی بهره می‌گیرد و نه فقط میان چند شخصیت كه بین مناسبات خانوادگی آنها نسبتی دراماتیكی برقرار می‌شود. نقطه عطف این داستان نیز با گم شدن یا ربوده شدن قرآن عتیقه‌ای كه در امامزاده بوده و 700 میلیون قیمت داشته كلید می‌خورد تا این شخصیت‌ها و آدم‌های قصه یك موقعیت تازه و معمایی را تجربه كنند و ادامه سریال نیز رمزگشایی از این معماست. بهرامیان تلاش كرده مثل تجربه آل، فضای قصه را با رگه‌ای از خوف، ترس، التهاب و هیجان ناشی از آن رنگ‌آمیزی كند و از این طریق ریتم بیرونی بیشتری به آن ببخشد، اما ریتم ساختاری و درونی قصه كند است و البته بیش از هر عامل دیگری تكراری شدن چنین روایتی و سوژه ماورایی برای مخاطبان سریال‌های مناسبتی، مانع بزرگی شده تا تماشاگر به همذات‌پنداری و ارتباط حسی عمیقی با داستان برسد.

واقعیت این است كه طرح مسائل معنوی و دینی فارغ از این‌كه دشواری‌های خاص خود را دارد، برای تاثیرگذاری، به ساختار باورپذیر نمایشی محتاج است. بدین معنی كه هرچقدر این معانی، ارزش‌ها و رفتارهای اخلاقی قابل دسترسی و ملموس‌تر باشند، مخاطب ارتباط نزدیك‌تری با آن برقرار كرده و احتمال قیاس درونی و روانشناختی با شخصیت‌های داستان و خود قصه بیشتر برایش فراهم است. اغراق و افراط بیش از حد در بازنمایی ماورایی مفاهیم دینی و معنوی، آنها را غیرقابل دسترس و دشوار جلوه می‌دهد، در نتیجه مخاطب ممكن است به جای تاثیرپذیری و همذات‌پنداری به مقاومت در برابر درام دست بزند.
یكی از مفاهیمی كه در این سریال بتدریج برجسته‌تر شده و با ربوده شدن قرآن كلید خورده، تاكید آن بر نقش و تاثیر قرآن بر زندگی است و در مقابل پیامدهایی كه دوری از این كتاب آسمانی می‌تواند برای انسان داشته باشد. این تمهید به شكل مستقیم متاثر از مناسبات این ماه است كه به ماه نزول قرآن معروف است. با این حال اگرچه سقوط یك فرشته مبتنی بر محتوا و مضمون قرآنی است، اما بهرامیان به فرم و ساختار روایتی قصه نیز توجه داشته و تلاش كرده است فرم را مقدم بر محتوا بداند. همین رویكرد را در ساخت فیلم آل هم می‌بینیم كه اگر امتیازی برای آن بخواهیم برشماریم، باید به همین فرم‌گرایی و دقت كارگردان در پرداخت به جزئیات و سویه تكنیكی قصه اشاره كنیم. گویی كارگردان همان تجربه را در روایت سقوط یك فرشته مورد استفاده قرار داده است. به این موارد باید حضور حمید بهرامیان را به عنوان كارگردان دوم این مجموعه اضافه كنیم كه برای اولین بار یك سریال مناسبتی به وسیله 2 نفر كارگردانی می‌شود.

 

بدون شك حضور مسعود رایگان و فریبا كوثری، امتیاز خوبی برای این مجموعه محسوب می‌شود كه كنار بازیگران جوان و كم‌تجربه‌تر به قوام و دوام ساختار درام و جذابیت آن كمك می‌كند.
باید منتظر بود و دید كه نمایش این موقعیت تا چه حد منطقی و باورپذیر است. به طور یقین هر كجا كه قرآن و موضوعات دینی در انسان كمرنگ شود شیطان به سراغ او می‌‌آید كه خشم و نفرت نمونه‌هایی از آن هستند. به عبارت دیگر سریال سقوط یك فرشته در پی آن است تا با روایت یك درام جذاب قرآنی، غفلت‌زدایی كرده و نقش قرآن را در زندگی دشوار امروزی برجسته سازد. اگر خود سریال در رسیدن به این هدف سقوط نكند، می‌تواند مثل سریال صاحبدلان به این هدف نزدیك شود.