روایت یك مرده از زندگی آدم های زنده

«سایه روشن» اولین سریال تلویزیونی آرش معیریان است
سریال «سایه روشن» كه نام اولیه آن «اینجا تهران است» بود، مدتی است از شبكه تهران در حال پخش است. كارگردانی این سریال برعهده آرش معیریان، كارگردان با تجربه سینماست.
 او پیش از این در زمینه های مختلف از جمله ساخت آنونس، نویسندگی، بازیگری، تدوین، طراحی لباس و صحنه، دستیاری كارگردان و كارگردانی سینما تجارب بسیاری كسب كرده است.
 از نمونه فیلم های سینمایی كه معیریان آنها را كارگردانی كرده، می توان به كما، شارلاتان، چپ دست، احضارشدگان، شیر و عسل و... اشاره كرد، اما سایه روشن اولین سریالی است كه در كارنامه معیریان ثبت شده است. داستان این سریال را یك راوی بیان می كند. راوی پیرزنی است كه بتازگی فوت كرده و ماجرای زندگی همسایه های خود را برای مخاطبان تعریف می كند. متوفی در همان قسمت اول خصوصیات شخصیتی و گوشه هایی از زندگی خانوادگی چند نفر از همسایه ها را توضیح می دهد و به این ترتیب وارد زندگی آنها می شود. این شیوه روایت، یعنی روایت توسط یك مرده، پیش از این در فیلم های سینمایی مهم و مشهوری مانند «سانست بلوار» تجربه شده و مورد توجه بسیاری از سینماگران و علاقه مندان به سینما قرار گرفته است. با این تفاوت كه در سانست بلوار، راوی گذشته ای كه منجر به مرگ خودش شده را بازگو می كند ولی در سایه روشن، راوی داستانی در زمان پس از مرگ خود، یعنی آن چه زمان حال همسایه هاست را تعریف می كند. انگار پس از مرگ، حصار و محدودیت جسم پیرزن از بین رفته و او تبدیل به یك دانای كل شده است كه در جریان، آنچه برای همسایه هایش اتفاق می افتد، قرار دارد. در این شرایط كه راوی نمی تواند حضور فیزیكی داشته باشد و تاثیرات او از طریق روایتی هایی است كه می گوید، گذشته از این كه مفهوم كلام او مهم است، لحن و صدایش هم تاثیر انكارناپذیری در میزان جذابیت او دارد. میزان جذابیت كلامی و تاثیرگذاری مفهوم آن چه راوی می گوید، به تجربه و تبحر فیلمنامه نویس در روایت نویسی بستگی دارد. محمدمحمود سلطانی نویسنده این سریال، در بیشتر مواقع حد و اندازه را رعایت كرده و از چارچوب معین خارج نشده است. برای مثال راوی تجربیات و نقطه نظرهای خودش نسبت به مسائلی مثل احساسی كه به شهرش دارد یا قضاوتی كه راجع به همسایه هایش دارد را برای بیننده شرح می دهد، اما این نظریات را طوری بیان می كند كه بیننده به سالخوردگی او احترام می گذارد و به دانایی و اشراف او به مسائل اعتماد می كند. كارگردان هم با سلیقه خوبی كه در انتخاب ژاله علو به عنوان گوینده به خرج داده، وجود لحن و صدای مناسب برای راوی را تضمین كرده است. انتخاب مناسب معیریان تنها محدود به انتخاب گوینده نمی شود. او از بازیگران مطرح تلویزیون مانند رویا نونهالی، نسرین مقانلو، مهدی سلوكی، مهران رجبی، محسن افشانی، اكرم محمدی، فتحعلی اویسی و محمد صادقی استفاده كرده تا خیال خود و بیننده اش را از بازی ها راحت كند.

بعضی از این بازیگران نقش هایی نزدیك به آن چه قبلاً در كارنامه شان به ثبت رسانده اند را بازی می كنند. مثلاهمان طور كه قابل تصور است، رویا نونهالی نقش یك زن خلافكار را بازی می كند. آن چه این بازیگر و بعضی از بازیگران دیگر، این سریال را از تكرار كردن خودشان نجات می دهد، تفاوت های شخصیت پردازی نقش آنها و در مرحله دوم اصراری است كه خودشان دارند تا حتی دو نقش شبیه به هم را متفاوت بازی كنند، می تواند یكی از خصوصیات مثبت بازیگری باشد كه نگاه و تفكر حرفه ای دارد.
با نگاهی اجمالی به كارنامه معیریان می توانیم دریابیم كه بخش مهمی از فعالیت او در سمت كارگردان، در زمینه ساخت فیلم های كمدی بوده است. در چند سال اخیر دیده ایم كه از ژانر كمدی به عنوان ابزاری برای جذب مخاطب استفاده شده و برای این كه شمار مخاطبان یك فیلم بیشتر شود، از عناصر و عوامل عامه پسند بهره گرفته می شود. این عوامل گاهی آنقدر در فیلم های یك كارگردان تكرار می شوند كه دیگر به عنوان مولفه های كار او شناخته می شوند و گاهی آنقدر این مولفه ها درونی می شوند كه كارگردان از صورت های تغییریافته آن در جاهایی كه چندان هم مناسب نیستند استفاده می كند.

 برای مثال عاملی مثل موسیقی كه در فیلم «كما» به صورت بزن و بكوب به كار رفته بود و تا حدود زیادی باعث جذابیت و فروش آن شده بود، در سریال سایه روشن جای خود را به كلیپ های تصویری داده است.
این تصاویر و استفاده از موسیقی، گاهی نابجا به نظر می رسد و بیشتر اوقات این سوال را ایجاد می كند كه اصلاً چرا باید دقایقی از هر قسمت سریال با پخش كلیپی نامربوط همراه باشد كه نه تنها به درك حس و حال آن قسمت كمكی نمی كند، بلكه بیشتر حالت یك زنگ تفریح را دارد تا بیننده از فضای سریال دور شود. این در حالی است كه تصویر و موسیقی باید در خدمت اهداف فیلم و سریال باشند نه این كه راه خودشان را بروند.

در سریال سایه روشن، تصویربردار و نورپرداز هم از خلاقیت هایی استفاده كرده اند كه نشان دهنده این نكته است كه سازندگان این سریال به همه وجوه كار توجه داشته اند. استفاده از رنگ های گرم در برخی از جاهای صحنه و استفاده از رنگ های خاكستری در برخی دیگر از نقاط صحنه، باعث برجستگی قسمت هایی شده كه برای كارگردان اهمیت داشته اند و او به این وسیله خواسته، نظر مخاطب را به سوژه ای كه برایش اهمیت داشته، جلب كند. ریتم سریال خوب و مناسب است و چون معیریان خودش تدوینگر است، می داند كه نام ها را با چه ضرباهنگی باید كنار هم قرار دهد تا باعث ملال بیننده نشود.
 در مجموع سایه روشن را می توان در ردیف آثار سرگرم كننده تلویزیون قرار داد. آثاری كه زندگی گروهی از مردم را نیز بازگو می كند.