گزارشی از سریال شوق پرواز

روایت پرواز از خاك تا افلاك
پس از پایان نمایش مجموعه تلویزیونی «مختارنامه» و ویژه برنامه‌های ماه رمضان سیما، پخش سریال «شوق پرواز» از شبكه اول سیما آغاز شد؛ سریالی كه به روایت زندگی، مبارزات و شهادت شهید «عباس بابایی» می‌پردازد. شوق پرواز، روایتگر زندگی سرلشكر خلبان عباس بابایی، معاون عملیات نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران است كه هنگام بازگشت از یك مأموریت برون مرزی، هدف اصابت گلوله پدافند هوایی دشمن بعثی قرار گرفت و به درجه رفیع شهادت نایل آمد.
بخش‌هایی از این سریال در شهرستان قزوین تصویربرداری شده، چون بخشی از زندگی شهید بابایی در آن شهر گذشته است، همچنین بخشی از سریال در آمریكا به تصویر كشیده شده است، زیرا عباس بابایی در 22 سالگی و برای ادامه تحصیلات خود به آمریكا مسافرت كرد. لوكیشن‌ها بجز قزوین در شهرهای اصفهان، دزفول، بوشهر، مكه مكرمه و همچنین یك كشور اروپایی (به جای آمریكا) است.
سریال شوق پرواز تنها به روایت زندگی شهید عباس بابایی محدود نمی‌شود، بلكه دوران زندگی آن شهید و محیط اجتماعی او چه در آمریكا و چه قبل و بعد از انقلاب را روایت می‌كند. همان‌طور كه مشهود است، نقطه آغاز و تكیه داستان سریال كاملا امروزین است. در شوق پرواز، داستان زن محققی روایت می‌شود كه درباره زندگی شهید بابایی تحقیق می‌كند. نامزد او حدود 6 ماه است كه برای انجام كاری به خارج از كشور رفته و از تحقیق وی خبر ندارد. زن تحقیقات خود را درباره زندگی شهید بابایی آغاز می‌كند، با خانواده آن شهید آشنا می‌شود و اطلاعات ارزشمندی از زندگی آن شهید كسب می‌كند. زن در یك سانحه رانندگی مجروح می‌شود و به اغما می‌رود. همسر او پس از بازگشت، از طریق دست‌نوشته‌ها، عكس‌ها، سی‌دی‌ها و فیلم‌هایی كه متعلق به همسرش است از موضوع تحقیق مطلع می‌شود و تصمیم می‌گیرد كار را خودش ادامه دهد. در حین وقوع داستان و تحقیقات این زوج درباره زندگی شهید بابایی، قسمت‌هایی از زندگی این شهید در دوران كودكی، جوانی، ازدواج، فرماندهی در پایگاه‌های شكاری تا شهادت وی در سال 66 به تصویر در می‌آید. این مجموعه در حال حاضر از شبكه یك سیما مهمان خانه‌هاست وگفت‌وگو با عوامل سریال را پیش‌رو دارید.

مجموعه‌ای همه‌جانبه‌‌نگر
جواد نوروزبیگی، تهیه‌كننده سریال شوق پرواز درباره این مجموعه می‌گوید: «زمانی كه تهیه این مجموعه به من پیشنهاد شد، با افتخار پذیرفتم و معتقدم این مسوولیت چیزی جز سعادت نبوده است.»
وی درباره این سریال می‌گوید: «بدون شك نمایش سریال شوق پرواز قدم بسیار بزرگی است برای ترویج فرهنگ و ارزش‌های انقلاب و دفاع مقدس در جامعه و همچنین معرفی كردن یكی از شهدای دلاور این عرصه به نسل جوان. سریال شوق پرواز بسیار جذاب است و برای نسل حاضر ساخته شده و برخی زوایای زندگی این شهید مانند علاقه به پرواز، تحصیلات در خارج كشور و در نهایت عشق، با زندگی نسل حاضر هم ارتباط پیدا می‌كند و این ارتباط به اثر بخشی كار می‌انجامد.»
تهیه‌كننده این مجموعه درباره همكاری خانواده شهید بابایی در موفقیت این سریال افزود: «در سنت ایرانی صحبت كردن از خاطره‌های شخصی و مسائل خصوصی چندان ساده نیست، اما خانواده محترم شهید بابایی كه در كنار ما و در جامعه امروز زندگی می‌كنند، با بزرگواری این فرصت را به مردم این سرزمین داده‌اند تا با مرور خاطره زندگی آنها، مردم قهرمانشان را بشناسند.»
معمولا انتخاب بازیگر برای نقش خاص، حساسیت بالاتری را می‌طلبد، انتخاب بازیگری برای نقش شهید بابایی، مادر شهید، پدر شهید، همسر شهید و... كار ساده‌ای نبود. نوروز بیگی دراین‌باره می‌گوید: «ما سعی كردیم از بهترین‌های سینما و تلویزیون استفاده كنیم و به نظرم موفق هم بودیم، شهاب حسینی در این نقش بدون اغراق و بدون تصنع شبیه زندگی واقعی شهید بابایی است، او شهید بابایی را ملموس و دوست داشتنی بازی كرده و سیمایی زمینی به قهرمان بزرگ ملت بخشیده است، كوشش ستاره اسكندری برای فاصله گرفتن از نقش‌های قبلی، حضور دلنشین مینا جعفرزاده، فخرالدین صدیق شریف، الهام حمیدی و عبدالرضا اكبری و بازی شهرام حقیقت‌دوست همه با كیفیت و دقیق انجام شده است.»
تهیه‌كننده شوق پرواز درباره تاثیر حضور صمدی در موفقیت این سریال می‌گوید: «یدالله صمدی برای روایت قصه زندگی شهید بابایی، گذشته را به حال پل زده و از فلاش بك استفاده كرده و برای تولید یك اثر باكیفیت تلاش بسیاری كرد. شوق پرواز نشان‌دهنده این است كه صمدی با عشق این مجموعه را ساخته است. شیوه داستان‌پردازی، انتخاب بازیگرها، طراحی صحنه و لباس، فضاسازی و دیالوگ‌ها این سریال را به مجموعه‌ای شسته رفته و حرفه‌ای تبدیل كرده است. دوران كودكی عباس، فضای مدرسه و حس و حال زندگی در روزگاری كه سپری شده، خوب از كار در آمده است. دوران جوانی شهید بابایی با آمدن شهاب حسینی به مجموعه جذاب‌تر شده است، رابطه عباس با خانواده و عشق او به دختر دایی‌اش به اندازه كافی دراماتیك هست و ارتباط با خانواده شهید بابایی و تمامی مصالح در اختیار نویسندگان و كارگردان مجموعه قرار داده شد تا شوق پرواز تنها محدود به نمایش بُعد اجتماعی زندگی این شهید بزرگوار نشود.»
وی درباره موفقیت این سریال در ارتباط با مخاطب تصریح می‌كند: «آمار‌هایی كه صدا وسیما از میزان رضایت مردم از پخش سریال شوق پرواز ارائه كرده، نشان می‌دهد مخاطب از این سریال رضایت دارد. این آمارها نشان می‌دهد كه مخاطب توانسته با زندگی شهید بابایی و سریال شوق پرواز ارتباط برقرار كند و این نشان‌دهنده موفقیت این سریال است.»
این تهیه‌كننده ادامه می‌دهد: «عده‌ای شروع سریال را نامناسب می‌دانند، اما آنچه عموم مردم پسندیده‌اند، نقطه شروع شوق پرواز بوده است. این مساله و انتخاب لیلی به عنوان شخصی كه از نظر وابستگی به وطن در ضلع مقابل شهید بابایی قرار گرفته، تضادی هنری در كار خلق كرده است.»
نوروز بیگی درباره این تضاد هنری می‌گوید: «شخصیت لیلی كه با بازی ستاره اسكندری در حال اجراست، دقیقا در نقطه مقابل عباس قرار می‌گیرد؛ عباس بابایی تحصیل در آمریكا را رها می‌كند و برای دفاع از خاك كشورش به میهن بازمی‌گردد اما لیلی به دلیل مشكلاتی قصد ترك وطن دارد و هیچ‌گونه وابستگی به نظام ندارد و انتخاب این نقطه شروع و در ادامه كار، پرداختن به ناگفته‌های زندگی عباس بابایی و زوایایی از زندگی او بسیار در جذب مخاطب موثر بود.»
تهیه‌كننده شوق پرواز درپاسخ به این‌كه مجموعه در رسیدن به كودكی شهید عباس بابایی افت پیدا می‌كند، تاكید دارد: «با پیوستن شهاب حسینی و شهرام حقیقت‌دوست به بدنه اصلی قصه، باردیگر نمودار جذب مخاطب رشد قابل ملاحظه‌ای پیدا كرد.»
نوروزبیگی درباره رضایتش از تهیه‌كنندگی این مجموعه می‌گوید: «موفقیت از پیش معلوم این مجموعه عامل تلاش بیشتر سینما و تلویزیون كشورمان برای تولید فیلم‌ها و سریال‌هایی درباره شهیدان شد. خانواده بسیاری از شهدا همانند شهیدان باكری، متوسلیان، زین‌الدین و شهید بروجردی برای تولید فیلم اعلام آمادگی كردندكه به لطف خدا تهیه دو مجموعه شهیدان بروجردی و احمد متوسلیان به عهده من است كه در مرحله نگارش است.»

نقش شهید بابایی یك امانت الهی بود
نقش شهید عباس بابایی در سریال شوق پرواز را سیدشهاب حسینی بازی كرده است. او بازیگر توانایی است كه حضورش در این سریال اعتقادی و قلبی بود. او بارها ارادت خودش به شهدای انقلاب و دفاع مقدس را علنی كرده است.
شهاب حسینی در دیدار هنرمندان و مسوولان صداوسیما با رهبر معظم انقلاب اسلامی از سخنرانان جلسه بود و به حضور خود در این سریال هم اشاره كرد. وی گفت: از همسر شهید بابایی شنیده‌ام كه موضوع ساخت فیلم در خصوص این شهید از سال 1373 مد نظر رهبر معظم انقلاب (مدظله العالی) بوده است و اكنون بعد از این همه سال بنده دارم خبر می‌دهم كه فیلمبرداری این مجموعه رو به اتمام است.
وی این نقش را یك امانت الهی دانست و افزود: این نقش كه به من محول شد، برای ایفای آن از خداوند متعال مدد خواستم.
وی بیان كرد: «به قول آقای ضرغامی ما سربازان فرهنگی كشورمان هستیم، مانند نسل قبل كه سربازان رزمنده كشورمان بودند و كیان مملكت را حفظ كردند.»
حسینی ضمن توصیه برای صرف بودجه‌ بیشتر در ساخت فیلم از زندگی بزرگان تصریح كرد: «فیلم‌هایی ساخته شود تا جوانان ما به بی‌هویتی مبتلا نشوند؛ فیلم‌هایی از زندگی بزرگان كشورمان در عرصه‌های تاریخی، ادبی، فرهنگی، سیاسی و همچنین ورزشی كشوری كه تاریخ چند هزار ساله دارد و متمدن‌تر از دیگر ممالك است.»

باید به زندگی شهدا عمیق تر نگاه شود
وقتی نام فخرالدین صدیق‌شریف می‌آید، ناخودآگاه یاد نقش‌های ماندگارش در فیلم‌ها و سریال‌های تاریخی می‌افتیم. از فیلم گراند سینما گرفته تا روز واقعه، مریم مقدس، ابراهیم خلیل‌الله و سریال در چشم باد كه نقش حاج قاسم را در آن بازی می‌كرد. صدیق شریف متولد ۱۳۳۴ تهران است. بازیگری را از دوران دبیرستان آغاز كرد. در آن زمان برای بازی در نمایشنامه‌های مختلف دعوت شد و سال ۱۳۵۵ پس از آشنایی با پرویز بشردوست، نمایشنامه خبرهای روز را در خانه نمایش اداره برنامه‌های تئاتر بازی كرد. سال ۶۱ به صورت حرفه‌ای به جمع بازیگران تلویزیون پیوست و سال ۶۷ با بازی در فیلم گراند سینما وارد سینما شد. او تاكنون در ده‌ها سریال تلویزیونی و ۲۰ فیلم سینمایی بازی كرده و هم‌اكنون نیز مشغول بازی در سریال شوق پرواز است.
وی درباره شكل‌گیری حضورش در شوق پرواز می‌گوید: این كار از طرف یكی از عوامل پیشنهاد شد من نیز بازی در این مجموعه را بعد از مطالعه فیلمنامه پذیرفتم. كار كردن در این‌گونه مجموعه‌ها سعادت می‌خواهد كه به لطف خدا شامل ما هم شد. البته از آنجا كه هم جواد نوروزبیگی و هم یدالله صمدی را می‌شناختم با اعتماد كامل در این سریال بازی كردم.
صدیق شریف در ادامه درباره همكاری با صمدی این‌گونه بیان می‌كند: یكی از ویژگی‌های صمدی این است كه همواره سعی می‌كند بوی زندگی ایرانی و سنت ایرانی در كارهایش جریان داشته باشد و با نگاه ظریف و موشكافانه خود قصه را پیش می‌برد و به نظر من این یك حسن است، چرا كه مخاطب با زندگی ایرانی و سنت ایرانی بهتر می‌تواند ارتباط برقرار كند.
بازیگر نقش پدر شهید بابایی درباره نقشش می‌گوید: «من در این سریال نقش حاج اسماعیل بابایی، پدر شهید بابایی را بازی می‌كنم. این شخصیت دارای وجوه مختلف است. در طول بازی‌ سعی كردم به نقش نزدیك شوم، یعنی تنها به فیلمنامه اكتفا نكردم و در طول بازی سعی‌كردم در ارتباط با خانواده شهید بابایی ابعاد مختلف این شخصیت را در خودم پیدا كنم تا آنچه باید را بازی كنم.»
او همچنین ادامه می‌دهد كه «باید به زندگی شهدا عمیق‌تر نگاه شود؛ چرا كه این شخصیت‌ها نه تنها تكرار نمی‌شوند بلكه برای نسل‌های آینده الگو هستند. سیما باید زندگی بزرگانی همچون شهید بابایی را در قالب نمایش و با نگاه امروز در تلویزیون و سینما نمایش دهد؛ بعد از بخش شوق پرواز تازه مردم متوجه شدند كه شهید بابایی چه ویژگی‌هایی داشت و نسبت به این‌گونه مجموعه‌ها اشتیاق نشان دادند.
بازیگر این سریال درباره جایگاه شوق پرواز در پرونده هنری خود توضیح می‌دهد: «از بازی‌ام بسیار راضی هستم و خوشحالم كه افتخار بازی در كنار هنرمندان خوب را داشتم. شوق پرواز جزو كارهایی بود كه اثرگذاری بالایی در من داشته و باید بگویم این نقش با تار و پودم گره خورده است.
وی در پاسخ به این‌كه آموخته‌های تئاتری شما در این فیلم چقدر به كمك تان می‌آیند، پاسخ داد:«به نظر من تئاتر، مادر هنر بازیگری است. یك بازیگر تئاتر، ریشه‌های محكم تری دارد. البته بازیگر تئاتر باید بتواند خودش را با شرایط سینما تطابق دهد وگرنه این مساله به وجود می‌آید كه می‌گویند فلان بازیگر سینما بازی تئاتری دارد.»
صدیق شریف درباره تفاوت بازی سینمایی و تلویزیونی می‌گوید: «جنس بازی در تلویزیون و سینما متفاوت است. البته الان كه تلویزیون‌هایی با صفحه عریض آمده‌اند، شرایط فرق كرده است. بازیگر تلویزیونی باید با دقت بیشتری كارش را اجرا كند و باید به بازی سینمایی نزدیك شود. چون وقتی پرده عریض می‌شود، حركات بازیگر ریزتر دیده می‌شود. یك حركت ابرو در نمای كلوزآپ چندین حالت مختلف پیدا می‌كند.
بازیگر سریال شوق پرواز درباره تفاوت بازیگران هم نسل خودش و بازیگران نسل جدید می‌گوید: «شرایط با گذشته فرق كرده است. هر نسلی شرایط خاص خودش را دارد. همه چیز سرعت گرفته و ورود به عرصه بازیگری نیز به كندی گذشته نیست. البته ورود به این عرصه مهم نیست. ماندگاری بازیگر مهم‌تر است. بازیگری حرفه سختی است و سختی آن محدود به شرایط صحنه و جلوی دوربین نیست. بازیگر باید سعی كند موقعیت خودش را، برای مدت طولانی حفظ كند و در برابر جامعه‌اش متعهد است. در حال حاضر شرایط خوبی برای چهره‌های جوان به وجود آمده است.»

از رفتارهای مادر شهید بابایی الهام گرفتم
سریال شوق پرواز از زمان تولید تا پخش مورد توجه بوده و دلیلش را می‌توان در كنار قصه روایی مجموعه، حضور تیم مناسب فیلمساز و بازیگران دانست؛ یعنی تركیبی از بازیگران چهره تا پیشكسوت. مینا جعفرزاده، بازیگر 55 ساله‌ای كه سابقه بازی در «فیل در تاریكی»، «دختری با كفش‌های كتانی»، «كیفر» و «اخراجی‌ها» را دارد، در فیلم یدالله صمدی، نقش مادر شهید را ایفا می‌كند.
وقتی بازیگری نقش مادر شهید را بازی می‌كند، نقش او پررنگ‌تر می‌شود و انتظار مخاطب از او بالاتر می‌رود؛ چرا كه مخاطب منتظر دیدن نقشی نزدیك به واقعیت است، مینا جعفرزاده دراین‌باره می‌گوید: «من قبلا هم در سریال‌ها و كارهای سینمایی، نقش‌هایی همانند نقشم در «شوق پرواز» را داشته‌ام. یادم هست، برای نخستین‌بار كه جلوی دوربین «تفنگ سر پر» قرار گرفتم، اصلا نمی‌دانستم چه كار كنم و به چه شكل خودم را جمع كنم؛ اما الان خیلی راحت‌تر با نقش كنار می‌آیم و سعی می‌كنم دقیقا خود نقش شوم. سریال شوق پرواز فضای خاصی داشت و از تیم خوبی هم برخوردار بود.»
جعفرزاده درباره معیارهایش برای انتخاب یك نقش می‌گوید: «فیلمنامه خوب، كارگردان و گروه حرفه‌ای، مهم‌ترین معیارهای من برای انتخاب یك نقش است.»
وی درباره تفاوت نقشش با كارهای قبلی می‌گوید: «مهم‌ترین تفاوت نقشم این است كه من شخصیت واقعی این نقش را دیدم؛ بسیار تفاوت دارد وقتی قرار است نقشی را بازی كنی كه شخصیت او را می‌بینی با نقشی كه باید شخصیت او را از روی فیلمنامه برداشت كنی و چون باید خودم را با مادر واقعی شهید بابایی هماهنگ می‌كردم كه حتی لحن گفتار و حركاتم شبیه او شود با ایشان دیدار هم داشتم، حتی باید بگویم از جذابیت‌های مادر شهید بابایی علاقه بیش از حد به روسری سفید است و ما نیز از همان نوع پوشش استفاده كردیم تا در حد امكان نقش واقعی شود. برای این هماهنگی نیز واقعا تلاش كردم. هم من و هم شهاب حسینی تلاش كردیم، نقش مادر و فرزندی را به مخاطب تلقین كنیم. امیدوارم همین‌طور شده باشد.»
بازیگر نقش مادر شهید بابایی درباره چگونگی نزدیك شدنش به نقش می‌گوید: «برای این نقش، تنها به خود فیلمنامه اكتفا نكردم. با خانواده شهید بابایی گفت وگو داشتیم، بخصوص این كه مادر شهید را از نزدیك دیدم. الهام‌های بسیاری از رفتار، حرف زدن و حتی چای خوردن تا لحن صدا كردن عباس و... را از وی گرفتم كه بتوانم مثل خودش در فیلم ظاهر شوم و برای این‌كه بیننده نقش را باور كند، نشست و دیدارهایی با خانواده شهید داشتیم. من پسری نداشته‌ام كه آن را این‌گونه از دست بدهم اما وقتی مادر شهید را می‌دیدم، واقعا حس او را دریافت می‌كردم و برایم دلپذیر بود. به‌قدری این نقش در درونم اثر گذاشته بود كه وقتی شهاب حسینی چادر مرا می‌بوسید، آن لحظه حس كردم پسر واقعی خودم است و دیگر خودم را در قالب نقش نمی‌دیدم. به نظرم حس علاقه مادرشهید بابایی به پسرش و علاقه شهید بابایی به مادرش در بازی من و شهاب حسینی دیده می‌شود چرا كه هم من و هم شهاب حسینی برای رسیدن به بازی موفق با خانواده شهید بابایی دیدار داشتیم و هر دو تلاش كردیم این رابطه به واقعیت نزدیك شود. در حالت كلی، شهدا به فردی می‌مانند كه مثل نوزاد پاك به دنیا می‌آیند و پاك هم از دنیا می‌روند.»
جعفرزاده درباره روابط با تیم بازیگران این مجموعه می‌گوید: «همكاری با تیم بسیار عالی بود چرا كه همه هنرمندان با تجربه حضور داشتند اما شهاب حسینی محور اصلی قصه است؛ او واقعاً برای این نقش ساخته شده بود و بخوبی توانست از عهده‌اش برآید. اگر بگویم در نقش‌آفرینی خود را شهید بابایی می‌دید، اغراق نكرده‌ام. برای همین هم مثل مادر و پسر بودیم. گرچه نخستین تجربه من با او بود ولی برایم جالب و راضی‌كننده است.، این مجموعه تیم بازیگری مناسبی داشت و این را می‌توان در بازی آقای صدیق شریف و بقیه هم دید. برای هركسی تیم بازیگری و نقش روبه‌رو مهم است چون كار شخص نیز بهتر به چشم می‌آید و مخاطب نیز، تاثیر و حس را بیشتر در روابط میان بازیگران می‌بیند.»
وی درباره تجربه همكاری با یدالله صمدی می‌گوید: «بر كار بازیگران نظارت داشت و مشورت‌های خوبی می‌داد. من درباره نحوه پرداخت نقشم در كنار اطلاعاتی كه داشتم، از مشورت‌های آقای صمدی بسیار استفاده كردم، البته بجز وجود آقای نوروزبیگی و صمدی به عنوان تهیه‌كننده و كارگردان، داستان فیلم هم واقعی و جالب بود. داستان مستند زندگی فردی كه شاید من ندیده بودمش اما دورادور مثل خیلی‌ها آشنایی با او داشتم، واقعاً جذاب و برایم مایه افتخار بود كه در این مجموعه بازی كردم.»
جعفرزاده در پاسخ به این‌كه حضور در این سریال چقدر شما را راضی كرد، می‌گوید: «همه عوامل كار حرفه‌ای بودند. در عین حال، داستان مربوط به شهید بزرگواری بوده كه به قول آنهایی كه او را از نزدیك دیده بودند، آدم كاملی بوده و امروز نبود او در جامعه احساس می‌شود. بازی در این سریال برایم بسیار دلپذیر است و اگر باز هم داستان شهدای دیگر ساخته شود و به من پیشنهاد همكاری داده شود، حتما می‌پذیرم.»