درباره سریال «شیدایی»

یك جراحت خانوادگی
محمدمهدی عسگرپور بعد از استقبال خوب مخاطبان از سریال «جراحت»، بار دیگر به سراغ اختلافات درون خانوادگی رفته تا تراژدی دیگری را به تصویر بكشد. قصه‌ای جذاب وپرفراز و نشیب در ادبیات ما كه با التهاب و هیجانی همیشگی همراه است.
 عسگرپور رگ خواب مخاطبان ایرانی را بخوبی شناخته و برهمین مبنا به روایت داستانی می‌پردازد كه حتی اگر تكراری و دست خورده هم باشد باز هم با ذائقه مخاطبان ایرانی انطباق دارد. تعلیق و التهاب قصه عشق طه از یك سو با طمع‌ورزی و دردهای حمید از سوی دیگر گره می‌خورد تا در یك نبرد موازی پیش برود و با خلق موقعیت‌های مثلثی در روابط آدم‌ها از زوایای مختلف به بازنمایی مفهوم عمیق‌تری كه در نسبت بین اخلاق و وسوسه‌های انسانی ترسیم می‌شود، داستان خود را روایت كند.

قصه، ریشه در یك اختلاف كهنه و عمیق دارد. اختلافی كه البته تجربه آشنایی است و از دعوای پدرزن و داماد نشات می‌گیرد. مخالفت محمدتقی (پرویز پورحسینی) با حمید (امیر جعفری) اكنون با برگشت خوردن چك 10 میلیونی‌اش سرباز كرده و همین اتفاق به رمزگشایی از برخی تعلیق‌های قصه می‌انجامد؛ محمدتقی متوجه شده حمید به قماربازی مشغول است و پی بردن به علاقه طه به خانم دكترروستا كه با واكنش تند حمید و درگیری لفظی طه با او منجر شده و از همه بدتر همسر حمید (آتنه فقیه‌نصیری) كه در این مثلث مردانه بیش از همه تحت فشار بوده و باید بین همسر و خانواده‌اش صلح و آشتی برقرار كند. قصه، یك بحران خانوادگی را روایت می‌كند كه بازهم یك جراحتی درونی و فامیلی در آن به خلق تراژدی منجر شده است. وقتی جنگ از بستر خانه برمی‌خیزد با آتش احساس و عاطفه شعله‌ورتر و مخرب‌تر می‌شود كه به قول حافظ من از بیگانگان هرگز ننالم كه با من هرچه كرد آن آشنا كرد.
شیدایی یك سریال قصه‌محور است كه هیچ‌كدام از شخصیت‌های اصلی قصه را نمی‌توان محور آن قرار داد. به عبارت دیگر، ‌هركدام از این كاراكترها را می‌توان معیار و نقطه دید قرار داد و از زاویه او به تحلیل داستان پرداخت. آن وقت می‌توان قهرمان شیدایی را مشخص كرد. در این توازن تحلیلی می‌توان به توازن جنسیتی هم عنایت داشت. شیدایی نه قصه كاملا مردانه است نه زنانه در عین این‌كه هم می‌توان قهرمان آن را مرد و هم زن دانست. خانم دكتر و شیدا، همسر حمید هركدام آنقدر قدرت و سهم دراماتیكی در داستان دارند كه می‌توان آن را در سطح یك درام زنانه تحلیل كرد و هم این‌كه شیدایی یك نبرد مردانه را به تصویر می‌كشد كه از چند سو به یك غرور مردانه پیوند می‌خورد. البته در بازنمایی تصویر زن و مرد نیز شاهد یك قرینه دراماتیك هستیم. از یك سو خانم دكتر، زنی مقتدر و با استقامت تصویر می‌شود كه یك تنه در برابر هر مردی كه در برابرش قرار گرفته می‌ایستد، اما در مقابل با شیدا روبه‌رو هستیم كه زنی بشدت عاطفی و محافظه‌كار بوده و بیشتر تلاش می‌كند از طریق احساسی، به خاموش كردن آتش اختلافات بپردازد. همان‌طور كه طه و حمید را ازحیث رفتارشناسی می‌توان در 2 قطب مقابل قرار داد.

این تنوع و تضادهایی كه در شخصیت‌پردازی‌ها صورت گرفته موتور قصه را گرم‌تر می‌كند كه بیش از هر چیز شاید كاریزمای محمدتقی و بازی مقتدرانه‌ای كه پرویز پورحسینی از خود به نمایش گذاشته بر صلابت و استحكام این روابط از منظر درام كمك كرده است.
از سوی دیگر، این تنوع نمایشی در جنس بازی‌های متفاوت بازیگران نیز تعمیق می‌یابد. بازی آرام و درونی‌تر پورحسینی و شخصیت آرام و بیمار طه كنار بازی بیرونی و پرتنش امیر جعفری با آن گریم متفاوت و به قول خودش تاكسی برگشتی به ایجاد این تعادل كمك كرده و فضاسازی قصه را ازحیث روان‌شناسی درام جذاب‌تر به تصویر كشیده است. این پارادوكس رفتاری به لحاظ فردی نیز قابل ردیابی است، مثلا شخصیت حمید با بازی امیر جعفری ابتدا خیلی لمپن و منفی به نظر می‌رسد، اما بتدریج هرچه قصه بسط می‌یابد مخاطب متوجه چهره دیگری از وی شده و با دنیای درونی او آشنا می‌شود، دنیایی پر از خاطرات تلخ و رنج‌آور كه سنگی چهره او محصول این تجربه است.

در سكانسی كه حمید به خانه پدر معتادش می‌رود تا به او رسیدگی كند وقتی پدر، سراغ نوه‌اش را می‌گیرد حمید می‌گوید او را با كتك بزرگ نمی‌كنم. تمام رفتارهای حمید ریشه درعقده‌هایی دارد كه در كودكی شكل گرفته و حالا تربیت و آینده فرزندش، ماهان برای او به بزرگ‌ترین كابوس زندگی‌اش بدل شده است. كابوسی كه از او نیز چهره ترسناكی ترسیم می‌كند. امیر جعفری اگرچه یك سوپراستار و ستاره به معنای متعارفش نیست، اما در سال‌های اخیر به دلیل نمایش توانایی و استعداد خوبش در ایفای نقش‌های مختلف به چهره‌ای محبوب و دوست‌داشتنی میان مردم بدل شده كه حضور او در یك سریال تلویزیونی می‌تواند تضمین‌كننده جذب مخاطب شود. جالب این‌كه او با نقشی كمدی در مجموعه طنز شهر قشنگ پا به تلویزیون گذاشت، اما بازی متفاوت و به‌یادماندنی‌اش درنقش عطا در سریال زیرهشت توانایی‌های امیر جعفری را بیش از پیش به مردم معرفی كرد، اگرچه آنجا نیز چهره زمختی داشت، اما مثل شیدایی روح خشن و منفی نداشت.
تفاوت و جذابیت‌های چهره جعفری در سریال شیدایی با توجه به ذهنیتی كه از وی نزد مخاطبان شكل گرفته در دیده شدن سریال موثر است. قدرت بازی او كنار محبوبیتش نزد مخاطب به گونه‌ای است كه حتی منفی بودن شخصیتی كه بازی می‌كند نیز در جذابیت بازی او و وزن دراماتیكی كه در سریال دارد را نفی و خنثی نمی‌كند. عسگرپور این بار از آتنه فقیه‌نصیری در كسوت زنی معصوم استفاده می‌كند تا شاید ذهنیت منفی احتمالی مخاطب از وی در آن سریال را بزداید و البته از ظرفیتی كه به ‌واسطه نوع بازی فقیه‌نصیری در جراحت حاصل شده در شیدایی استفاده كند. البته سهم سعید نعمت‌اله درخلق این جذابیت را نباید دست كم گرفت.

زیرهشت، جراحت و اینك شیدایی را می‌توان سه‌گانه‌های تلویزیونی نعمت‌اله در سریال‌های خانوادگی دانست كه با وجود داستانی متفاوت از مولفه‌های مشترك و مشابه نیز برخوردار است. بازهم فارغ از فرم نگارشی نعمت‌اله كه مصداق بارز آن را می‌توان در نوع دیالوگ‌نویسی‌هایش ردیابی كرد، فضاسازی‌ها و موقعیت‌های عاطفی ـ انسانی است كه به‌ویژه در دل مناسبات خانواده ایرانی رقم می‌خورد.
نعمت‌اله، هم نظام خانوادگی ایرانی را بخوبی می‌شناسد و هم ذائقه هنری او را. به همین دلیل بازنمایی و تصویری كه او در فیلمنامه‌هایش ازخانواده ایرانی ترسیم می‌كند ملموس و باورپذیر بوده و در عین حال واجد یك نوع آسیب‌شناسی اجتماعی ـ روانی نیز هست كه امكان همذات‌پنداری بالایی را برای تماشاگر فراهم می‌كند. به این معنی كه تماشاگر ایرانی بخشی از تجربه‌های تلخ و شیرین خود را در شخصیت‌های قصه و دغدغه‌هایشان می‌بیند. در شیدایی این آسیب در مثلث شوهر، زن و پدرزن بخوبی صورت‌بندی می‌شود و برای مخاطب باورپذیر است. شیدایی قصه عشق و نفرت، عقده و عقیده و كینه‌ها و دوستی‌ها در بستر روابط و مناسبات خانوادگی است و بار دیگر یك جراحت خانوادگی را به تصویر می‌كشد.