گفت‌وگو با مسعود روشن‌پژوه مرد مهربان صبح‌های جمعه

هنوز كودك را جدی نگرفته‌ایم
مرد مهربان بازی‌های كودكانه صبح‌های جمعه سر و كله‌اش پیدا می‌شود؛ یعنی وقتی بچه‌ها تازه از خواب بیدار شده‌اند و می‌خواهند روز تعطیلشان را با شادی و نشاط سپری كنند. در دنیایی كه مسعود روشن‌پژوه برای كودكان می‌سازد، بازیگوشی ممنوع نیست. بچه‌ها می‌توانند شیطنت كنند و این طرف و آن طرف بدوند و كارهای بامزه انجام دهند بدون این كه كسی آنها را سرزنش كند. رمز موفقیت روشن‌پژوه در ارتباط صمیمانه‌ای است كه با كودكان برقرار می‌كند. او هم‌اكنون یكی از قدیمی‌ترین برنامه‌های تلویزیون را اجرا می‌كند. مسابقه‌ای كه پیشینه‌اش به 10 سال قبل می‌رسد و هنوز هم تازگی و طراوتش را حفظ كرده است. در این مصاحبه به سراغ این مجری موفق رفتیم و با او درباره حضور مستمرش در دنیای كودكان هم‌صحبت شدیم.

پس از گذشت بیش از یكی دو دهه از اجرای مسابقه محله، چگونه این برنامه هنوز روی دور است و برای مخاطب تازگی دارد؟
دلیلش چیزی نیست جز تنوع حضور بچه‌ها. به‌هرحال دنیای بچه‌ها بسیار شیرین، زیبا و جذاب است و كار كردن با آنها این فرصت را در اختیار ما قرار داده تا از حضور و پاكی و صداقتشان بهره ببریم و همین مساله منجر می‌شود تا برنامه‌ای همچون مسابقه محله، رنگ و لعابی واقعی به خود گیرد و این واقعیت می‌تواند در پس تعدادی برنامه اتفاق بیفتد؛ به نحوی كه تنوع، شادابی و نشاط خود بچه‌ها به‌عنوان یكی از اصلی‌ترین عناصر برنامه‌سازی ماست و چون این ویژگی‌ها پایان‌پذیر نیست، برنامه ما نیز همچنان در جریان و پویاست.

چه ویژگی باعث می‌شود این برنامه با وجود تكرار، همچنان پویا باشد؟
این برنامه به‌صورت هفتگی پخش می‌شود و اعتقاد بنده این است كه وقتی برنامه‌ای یك روز در هفته روی آنتن برود، انتظار می‌رود دیده و در اذهان ماندگار شود. شاید اگر مسابقه محله به‌صورت روزانه و مداوم پخش شود، تكرار گریبان برنامه را بگیرد؛ اما چون تمام زوایای نهان و آشكار این برنامه را كشف كرده‌ام و با سبك و سیاقش بخوبی آشنایی دارم نسبت به ساخت آن اشراف دارم و تقریبا توانسته‌ام از پس ساخت آن برآیم.

مسلما شعار برنامه نیز همچون بسیاری از برنامه‌های اینچنینی در اقبال این مسابقه بی‌تاثیر نبوده است؟
به همین دلیل جمله معروف یك و یك و یك را شعار برنامه قرار داده‌ایم (می‌خندد). این جمله به عنوان یك فرصت مسابقه‌ای باعث شد تا مسابقه محله بر سر زبان‌ها بیفتد و بنده نیز به نوعی با همین عنوان شناخته شوم. فكر می‌كنم شاید جزو اولین كسانی بودیم كه سعی كردیم با یك جمله، برنامه‌مان را در تلویزیون جا بیندازیم تا از این طریق در ذهن بیننده حك شود.

آیا خودتان را مجری- مولف می‌دانید؟
در ژانر كودك و نوع مسابقه‌ای كه اجرا می‌كنم مطمئن هستم حضور دوربین در دنیای پاك و ساده بچه‌ها نوعی بدعت را پایه‌ریزی كرد. دوربین ما میان كودكانی تردد می‌كند كه با لباسی بسیار ساده و گاه با یك دمپایی ظاهر می‌شوند. به تصویر كشیدن این كودكان دوست‌داشتنی مخصوصا ابتدای كار و شروع این برنامه حركتی بود كه شاید كمتر از تلویزیون انتظار می‌رفت و هم‌اكنون نیز همچنان استمرار دارد.
بچه‌هایی كه در برنامه‌های كودك به عنوان مهمان یا شركت‌كننده حضور دارند عمدتا ظاهری اتوكشیده دارند و این ویژگی بسیار برای تهیه‌كنندگان و برنامه‌سازان مهم است، ولی كودكان مسابقه محله همه به این شكل و یك‌جور نیستند.

از دیگر وی‍ژگی‌های مثبت برنامه این است كه طنز سیال موجود در اجرایتان اصلا به سمت لودگی كشیده نمی‌شود. در این زمینه توضیح دهید؟
امیدوارم این‌طور بوده باشد. در اجرای این برنامه تلاش می‌كنم بیشتر با بچه‌ها شوخی كنم كه مسلما این شوخی‌ها اندازه خاصی دارد و سعی می‌كنم طنزی كه در كلام و رفتار به‌كار می‌برم، برخورنده نباشد و با عكس‌العمل‌های كودكانه به بچه‌هایی كه در هر شرایط سنی هستند، القا می‌كنم یكی از دوستانشان روبه‌روی آنها قرار گرفته است. تلاش كردم طنز را در قالب بخش‌‌هایی كه به بچه‌ها نزدیك و با روحیه آنها سازگارتر باشد، جای دهم.

اگر موافق هستید از مسابقه محله اندكی فاصله بگیریم و به سمت ویژگی‌های این ژانر برنامه‌سازی در ایران برویم. آیا در حوزه برنامه‌سازی تعریف شاخصی برای ژانر مسابقه وجود دارد؟
مسابقه‌های تلویزیونی به‌رغم سختی كار و حجم سنگین تولیدی، چندان جدی گرفته نمی‌شوند و با این‌كه درگیری و سختی كار در حد آثار «الف» تلویزیونی است، اما در گروه «ج» طبقه‌بندی می‌شوند. مسابقه نیازمند تنوع بخش، طراحی سوال دقیق و ریزه‌كاری‌های متعددی است كه كار در این گونه برنامه‌سازی را با دشواری‌هایی روبه‌رو می‌كند. مثلا مسابقه محله با وجود فضای ساده و سیالی كه دارد تولید پرزحمتی دارد. هماهنگی 5000 بچه، خود به عنوان یك پروژه وقتگیر و زمانبر است. تمرین ‌بخش‌ها، شمارش آنها، توجیه شركت‌كننده‌ها و... از موضوعاتی هستند كه باید در زمان تولید لحاظ شوند و كار را برای ما مشكل می‌كنند.

به نظر می‌رسد از طرفی بسیاری از كارهای شاخص این حوزه كپی ساختاری و محتوایی از مسابقات شناخته‌شده شبكه‌های خارجی هستند.
كارهای داخلی، كپی صددرصدی از كارهای خارجی نیستند، ولی به هر حال این ژانر جدی گرفته نمی‌شود. هرچند برخی مسابقات هزینه‌های سرسام‌آوری دارند، ولی بیننده خاص خود را نیز داراست. نمی‌دانم چرا سیاست‌های تلویزیون چندان بر ساخت برنامه‌هایی در این ژانر استوار نیست و امیدوارم مسوولان تلویزیون نگاهی دقیق و خریدارانه‌تر نسبت به این برنامه‌ها داشته باشند.

با توجه به تغییر كاركرد شبكه 2 سیما به عنوان شبكه كودك، توفیق این ژانر را تا چه اندازه می‌بینید؟
ما همچنان در گیر و دار وجودی این ژانر در تلویزیون هستیم و به جرات می‌توانم بگویم هنوز كودك را جدی نگرفته‌ایم. همچنان برنامه‌ها را طبق روال گذشته مدیریت می‌كنیم؛ البته رویكرد شبكه 2 دچار تغییراتی شده، ولی فكر می‌كنم این شعارزدگی در شبكه 2 كمی كمرنگ‌تر شده است و هنوز هم طبق سیاست‌های گذشته برای بچه‌ها برنامه‌سازی می‌كند و به عنوان یك پایگاه تخصصی برای كودكان به این شبكه نگاه نمی‌شود.

سیاست برنامه‌سازان دهه 60 و 70 در ژانر كودك موفق‌تر بود یا این‌كه كودكان آن دوره توقع كمتری نسبت به برنامه‌های تلویزیون داشتند؟
در حال حاضر سطح توقع كودكان با توجه به نوع سرگرمی‌هایی كه در دسترس دارند بسیار متفاوت و گسترده‌تر از قبل شده است. بچه 8 ـ‌7 ساله امروز هیچ‌گاه با عروسك‌های دهه 60 سرگرم نمی‌شود. این روزها بخش‌‌های كودكانه به لحاظ بصری، فیزیكی و حركتی بسیار جذاب‌تر هستند و طبیعتا در ساخت برنامه‌های كودك نیازمند جهشی تكنیكی و تخصصی هستیم تا مورد پسند بچه‌های این دوره قرار گیرد. از طرفی بچه‌ها نسبت به گذشته دارای سطح توقع بالاتری و به‌دنبال سرگرمی‌های به‌روزتری هستند.

در این میان به لحاظ مدیریتی جلسات هم‌اندیشی و محتوایی نیز در ژانر و گروه كودك برگزار می‌شود؟
اتفاقاتی در شرف جریان است. میزگردها و كمابیش جلسات هم‌اندیشی برگزار می‌شود. امیدوارم در حقیقت تبادل نقطه‌نظرات دست به دست هم دهد تا آثار خوبی برای كودكان تهیه شود.

در یكی دو سال اخیر در برنامه «هفته به هفته» نوع دیگری از اجرای شما را در ژانر بزرگسال شاهد هستیم. آیا این به معنای فاصله‌گیری از حوزه كودك است؟
 خیر. پیش از این نیز در اجرای حوزه مخاطب بزرگسال فعالیت داشته‌ام؛ همچون مسابقه فانوس و برنامه‌های تركیبی متعددی كه از شبكه‌های مختلف روی آنتن رفته است. به هر حال تلاش ما این است كه بیننده و مخاطب را نزد شبكه‌های داخلی حفظ كنیم. ما در سازمانی با عنوان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران فعالیت می‌كنیم و اصلی‌ترین وظیفه‌مان این است كه بیننده را پای برنامه‌های این شبكه‌ها نگه داریم.
تنوع این برنامه‌ها مستلزم تلاش همه دوستان و همكاران است و اگر می‌خواهیم در مقابل هجوم امواج ماهواره‌ای بایستیم، باید سیاست‌های بلندمدتی اعمال شود تا بیننده‌های ما راغب به دیدن برنامه‌های داخلی باشند و این تلاش برای به‌روز كردن و بهره‌مندی از محتوایی تكنیكی، فرهنگی و... باید افزایش یابد.

دلیل باز بودن فضای موسیقایی این برنامه چیست؟
این اتفاق به مرور زمان در این برنامه رخ داد. از ابتدا قرار شد افرادی كه در عرصه موسیقی فعالیت دارند و حتی اگر به تولید یك قطعه كوچك اقدام كرده باشند، به نحوی در این برنامه حضور یابند تا تشویق شوند و راهی برای نشان دادن هنر و استعدادشان پیدا كنند و این برنامه كمكی باشد به افرادی كه در عرصه موسیقی فعال هستند.

در اجرای این برنامه وجود متن و چقدر اهمیت دارد؟
در برنامه‌های تركیبی متن چندان كمك‌كننده نیست. مجری در تلویزیون بیش از هر چیز نیازمند حركت بجا، بهره‌گیری از میمیك و ری اكشن‌های خوب و نیز جابه‌جایی و فعالیت مناسب است تا تصویری كه از خود ارائه می‌كند، دائم در حال جابه‌جایی و تنوع باشد؛ بنابراین جذابیت در برنامه در پی متن‌خوانی و استفاده مداوم از متن اتفاق نمی‌افتد و تحرك و پویایی مجری است كه می‌تواند برنامه‌ای را جذاب كند.

چه وی‍ژگی برنامه باعث می‌شود مخاطب با مجریان احساس نزدیكی داشته باشد؟
راحت بودن مهم‌ترین ویژگی‌ای است كه منجر می‌شود مخاطب حس كند برنامه را از دریچه پنجره خانه‌اش تماشا می‌كند. ظاهر مجری نیز در حد آراسته بودن از دیگر ویژگی‌های برقراری ارتباط مناسب با مخاطب است. در این میان چهره بسیار كمك‌كننده است، اما چهره‌ای كه به‌گونه‌ای دربردارنده نوعی بازی باشد، چون در حقیقت مجری باید یك بازیگر باشد تا بیننده را به دنبال خود بكشد و در شرایط لزوم عكس‌العمل‌‌های مناسب با فضای برنامه از خود بروز دهد.

این وی‍ژگی به معنای تیپ‌سازی نیست؟
خیر، به هیچ عنوان تیپ‌سازی نیست، چون اجرای یك برنامه با گستردگی بالایی به لحاظ موضوعی و محتوایی مواجه است و امكان تیپ‌سازی در این حوزه وجود ندارد، اما مجری باید این قابلیت را داشته باشد كه در زمینه‌های مختلف عكس‌العمل‌های متنوع و درخور ساختار برنامه را از خود بروز دهد.