تاكید بر تدبیرگرایی
راما قویدل پس از ساخت مجموعه تلویزیونی «گمشده» اینك مسوولیت ساخت سری دوم سریال «یك لحظه دیرتر» را به عهده گرفته است. سری اول این مجموعه را كارگردانانی چون ایرج كریمی، رضا بهشتی، سعید ابراهیمی‌فر، امید بنكدار، كیوان علی‌محمدی، حمید بهمنی و فیاض موسوی ساختند.
این مجموعه در هر دو مرحله در 13 قسمت 45 دقیقه‌ای تولید شده است. این شكل از سریالسازی خود یك تجربه‌گرایی در فرم و اجرای تولید است. یعنی یك یا چند داستان كه مولفه‌ها و عناصر اصلی داشته و هویتی واحد دارد، هربار از نگاه یك كارگردان روایت می‌شود. تجربه نیز نشان داده اگرچه این سبك سریالسازی یك همفكری و كنش جمعی و به اصطلاح كار گروهی محسوب می‌شود، اما در عمل چندان موفق نبوده و یكدستی و انسجام قصه‌ها و ساختار كلی سریال مخدوش می‌شود. از سوی دیگر امكان تجربه و هنرآزمایی تعداد زیادی از هنرمندان در این سبك سریال‌سازی‌ها وجود خواهد داشت. غیر از تعدد كارگردان و بازیگران این مجموعه‌ها، نویسندگان نیز هركدام از نگاه خود قصه‌ای را برای تماشاگر تعریف می‌كنند. مثلا در همین سری دوم نویسندگانی مثل حامد افضلی، رویا خسرونجدی، مهدی كیا و حمید حصاری فیلمنامه‌ها را نوشته‌اند كه البته با توجه به اپیزودیك بودن مجموعه لطمه چندانی به كلیت اثر وارد نكرده است. با این حال روایت یك لحظه دیرتر را نمی‌توان یك اتفاق بكر و تازه در تلویزیون دانست. مجموعه «خسته‌دلان» و «جستجوگران» نمونه‌هایی از سریال‌های موجود هستند كه به شیوه اپیزودیك قصه خود را روایت می‌كردند، در هر قسمت یا اپیزود یك داستان مستقل دارد و قصه خطی را دنبال نمی‌كنند، اما درونمایه و مضمون اثر و مفاهیم اخلاقی و انسانی كه در تار و پود قصه‌ها تنیده شده بود از یك سرچشمه نشات می‌گیرد و درواقع به زبان‌های مختلف بیان می‌شود.
این خط مشترك را می‌توان نوع عبرت‌آموزی انسان از رفتارهای گذشته خود قلمداد كرد كه اینك در زندگی كنونی آنها تاثیرات خود را می‌گذارد یا در آینده خواهد گذاشت. به عبارت دیگر، سریال روایتگر سایه بلند گناه و اشتباهاتی است كه آدمی در زندگی مرتكب می‌شود و پیامد و عقوبتش دامن خودش را می‌گیرد.
یك لحظه دیرتر به لحاظ مضامین اخلاقی و درونمایه انسانی خود بر لحظه‌های سرنوشت‌سازی تاكید می‌كند كه تصمیم‌گیری و اراده آدمی در آن لحظه بسیار سرنوشت‌ساز و حیاتی است و خیر و شر زندگی را رقم می‌زند. این‌كه گاهی یك لحظه دیرتر اقدام كردن می‌تواند یك عمر بر زندگی یك انسان تاثیر سوء بگذارد. این سریال به نوعی بر تدبیرگرایی در برابر تقدیرپرستی تاكید كرده و این‌كه آدمی می‌تواند به دست خویش سعادت یا بدبختی خود را تعیین كند و لذا آنچه در پس همه این قسمت‌ها به عنوان یك پیام به مخاطب منتقل می‌شود، دریافت لحظه‌های حساس زندگی و پرهیز از غفلت است.
شاید یكی از امتیازات این سریال توجه آن به قشر متوسط جامعه و مسائل و چالش‌هایی است كه این طبقه در حال رشد در جامعه كنونی دارد. بنا بر به گفته جامعه شناسان مشكلات و مسائل این طبقه هم از حیث فردی و هم از منظر خانوادگی و حتی ابعاد اجتماعی با بحران‌ها و موقعیت‌های پیچیده‌تری همراه بوده و توجه مجموعه به این مسائل، دست كم در سطح طرح مساله می‌تواند جای تامل داشته باشد. موقعیت بینابینی و وضعیت مبهم این طبقه چنان‌كه در قصه‌های مختلف سریال بازنمایی می‌شود در یك گسست درونی بین سنت ومدرنیسم و متن وحاشیه‌های آن بازخوانی و صورت‌بندی شده و در كشمكش‌های درونی شخصیت‌های داستان یا مواجهه آنها با مسائل اجتماعی فرافكنی می‌شود. واقعیت این است كه باید سوژه اصلی سریال و پیرنگ‌های اخلاقی آن را هم در نظر گرفت كه جاذبه لازم را ندارد بویژه این‌كه در این‌گونه سریال‌ها درباره ارزش‌های انسانی یا تحول اخلاقی آنقدر گل درشت و مستقیم صحبت می‌شود كه گاهی به ایجاد دافعه می‌انجامد و مخاطب نه تنها از روایت قصه متحول نمی‌شود بلکه گاهی نسبت به آن جبهه‌گیری لجبازانه هم می‌كند. تهیه‌كنندگان این سریال‌ها باید توجه داشته باشند كه انتقال مفاهیم و ارزش‌های اخلاقی به همین سادگی و آسانی اتفاق نمی‌افتد و به ظرافت و ظرفیت‌های هنری و روانشناختی مخاطب، سخت محتاج است. بارسنگین این مضامین بیشتر بر دوش دیالوگ‌ها و كلیشه‌ها است. در برخی اپیزودها كه اتفاقا با ساختار داستانی بهتری مواجه هستیم حضور بازیگران نا آشنا و بهتر است بگوییم ناوارد و كم تجربه به روایت و موقعیت‌سازی‌های درام لطمه زده و از جذابیت و عمق تاثیرگذاری آن كاسته است.
واقعیت این است كه اخلاق آن هم در ساحت تجربه‌های مدرن واجد كنش‌مندی‌های پیچیده‌ای است كه ما در قصه‌پردازی بدون توجه به لایه‌های درونی اتفاق، خود حادثه و لایه سطحی آن را دستمایه روایت قرار می‌دهیم كه در نهایت منجر به شعارزدگی و غلونمایی می‌شود. اگر یك لحظه دیرتر را كمی از این زوایه بپیراییم به مجموعه روایت‌های اخلاقی از موقعیت انسان معاصر نزدیك می‌شویم كه می‌تواند هم مخاطب را جذب كند و هم پیام اخلاقی خود را با ظرافت هنرمندانه‌تری به وی منتقل كند. گاه برای انتقال و نهادینه شدن یك پیام به مخاطب باید چند لحظه دیرتر به نتیجه برسیم.
راما قویدل پس از ساخت مجموعه تلویزیونی «گمشده» اینك مسوولیت ساخت سری دوم سریال «یك لحظه دیرتر» را به عهده گرفته است. سری اول این مجموعه را كارگردانانی چون ایرج كریمی، رضا بهشتی، سعید ابراهیمی‌فر، امید بنكدار، كیوان علی‌محمدی، حمید بهمنی و فیاض موسوی ساختند.
این مجموعه در هر دو مرحله در 13 قسمت 45 دقیقه‌ای تولید شده است. این شكل از سریالسازی خود یك تجربه‌گرایی در فرم و اجرای تولید است. یعنی یك یا چند داستان كه مولفه‌ها و عناصر اصلی داشته و هویتی واحد دارد، هربار از نگاه یك كارگردان روایت می‌شود. تجربه نیز نشان داده اگرچه این سبك سریالسازی یك همفكری و كنش جمعی و به اصطلاح كار گروهی محسوب می‌شود، اما در عمل چندان موفق نبوده و یكدستی و انسجام قصه‌ها و ساختار كلی سریال مخدوش می‌شود. از سوی دیگر امكان تجربه و هنرآزمایی تعداد زیادی از هنرمندان در این سبك سریال‌سازی‌ها وجود خواهد داشت. غیر از تعدد كارگردان و بازیگران این مجموعه‌ها، نویسندگان نیز هركدام از نگاه خود قصه‌ای را برای تماشاگر تعریف می‌كنند. مثلا در همین سری دوم نویسندگانی مثل حامد افضلی، رویا خسرونجدی، مهدی كیا و حمید حصاری فیلمنامه‌ها را نوشته‌اند كه البته با توجه به اپیزودیك بودن مجموعه لطمه چندانی به كلیت اثر وارد نكرده است. با این حال روایت یك لحظه دیرتر را نمی‌توان یك اتفاق بكر و تازه در تلویزیون دانست. مجموعه «خسته‌دلان» و «جستجوگران» نمونه‌هایی از سریال‌های موجود هستند كه به شیوه اپیزودیك قصه خود را روایت می‌كردند، در هر قسمت یا اپیزود یك داستان مستقل دارد و قصه خطی را دنبال نمی‌كنند، اما درونمایه و مضمون اثر و مفاهیم اخلاقی و انسانی كه در تار و پود قصه‌ها تنیده شده بود از یك سرچشمه نشات می‌گیرد و درواقع به زبان‌های مختلف بیان می‌شود.
این خط مشترك را می‌توان نوع عبرت‌آموزی انسان از رفتارهای گذشته خود قلمداد كرد كه اینك در زندگی كنونی آنها تاثیرات خود را می‌گذارد یا در آینده خواهد گذاشت. به عبارت دیگر، سریال روایتگر سایه بلند گناه و اشتباهاتی است كه آدمی در زندگی مرتكب می‌شود و پیامد و عقوبتش دامن خودش را می‌گیرد.
یك لحظه دیرتر به لحاظ مضامین اخلاقی و درونمایه انسانی خود بر لحظه‌های سرنوشت‌سازی تاكید می‌كند كه تصمیم‌گیری و اراده آدمی در آن لحظه بسیار سرنوشت‌ساز و حیاتی است و خیر و شر زندگی را رقم می‌زند. این‌كه گاهی یك لحظه دیرتر اقدام كردن می‌تواند یك عمر بر زندگی یك انسان تاثیر سوء بگذارد. این سریال به نوعی بر تدبیرگرایی در برابر تقدیرپرستی تاكید كرده و این‌كه آدمی می‌تواند به دست خویش سعادت یا بدبختی خود را تعیین كند و لذا آنچه در پس همه این قسمت‌ها به عنوان یك پیام به مخاطب منتقل می‌شود، دریافت لحظه‌های حساس زندگی و پرهیز از غفلت است.
شاید یكی از امتیازات این سریال توجه آن به قشر متوسط جامعه و مسائل و چالش‌هایی است كه این طبقه در حال رشد در جامعه كنونی دارد. بنا بر به گفته جامعه شناسان مشكلات و مسائل این طبقه هم از حیث فردی و هم از منظر خانوادگی و حتی ابعاد اجتماعی با بحران‌ها و موقعیت‌های پیچیده‌تری همراه بوده و توجه مجموعه به این مسائل، دست كم در سطح طرح مساله می‌تواند جای تامل داشته باشد. موقعیت بینابینی و وضعیت مبهم این طبقه چنان‌كه در قصه‌های مختلف سریال بازنمایی می‌شود در یك گسست درونی بین سنت ومدرنیسم و متن وحاشیه‌های آن بازخوانی و صورت‌بندی شده و در كشمكش‌های درونی شخصیت‌های داستان یا مواجهه آنها با مسائل اجتماعی فرافكنی می‌شود. واقعیت این است كه باید سوژه اصلی سریال و پیرنگ‌های اخلاقی آن را هم در نظر گرفت كه جاذبه لازم را ندارد بویژه این‌كه در این‌گونه سریال‌ها درباره ارزش‌های انسانی یا تحول اخلاقی آنقدر گل درشت و مستقیم صحبت می‌شود كه گاهی به ایجاد دافعه می‌انجامد و مخاطب نه تنها از روایت قصه متحول نمی‌شود بلکه گاهی نسبت به آن جبهه‌گیری لجبازانه هم می‌كند. تهیه‌كنندگان این سریال‌ها باید توجه داشته باشند كه انتقال مفاهیم و ارزش‌های اخلاقی به همین سادگی و آسانی اتفاق نمی‌افتد و به ظرافت و ظرفیت‌های هنری و روانشناختی مخاطب، سخت محتاج است. بارسنگین این مضامین بیشتر بر دوش دیالوگ‌ها و كلیشه‌ها است. در برخی اپیزودها كه اتفاقا با ساختار داستانی بهتری مواجه هستیم حضور بازیگران نا آشنا و بهتر است بگوییم ناوارد و كم تجربه به روایت و موقعیت‌سازی‌های درام لطمه زده و از جذابیت و عمق تاثیرگذاری آن كاسته است.
واقعیت این است كه اخلاق آن هم در ساحت تجربه‌های مدرن واجد كنش‌مندی‌های پیچیده‌ای است كه ما در قصه‌پردازی بدون توجه به لایه‌های درونی اتفاق، خود حادثه و لایه سطحی آن را دستمایه روایت قرار می‌دهیم كه در نهایت منجر به شعارزدگی و غلونمایی می‌شود. اگر یك لحظه دیرتر را كمی از این زوایه بپیراییم به مجموعه روایت‌های اخلاقی از موقعیت انسان معاصر نزدیك می‌شویم كه می‌تواند هم مخاطب را جذب كند و هم پیام اخلاقی خود را با ظرافت هنرمندانه‌تری به وی منتقل كند. گاه برای انتقال و نهادینه شدن یك پیام به مخاطب باید چند لحظه دیرتر به نتیجه برسیم.
www.seemorgh.com/culture
منبع: jamejamonline.ir
مطالب پیشنهادی:
مطالب پیشنهادی:
گزارشی از عوامل مجموعه تلویزیونی «سهمی برای یك دوست»
سریال های جدید شبکه سه +عکس
گزارشی از پشت صحنه مجموعه «یك لحظه دیرتر»
گزارشی از مجموعه پشت كوه‌های بلند
پای صحبت عوامل مجموعه تلویزیونی «حیرانی»
گزارشی از پشت صحنه مجموعه «یك لحظه دیرتر»
گزارشی از مجموعه پشت كوه‌های بلند
پای صحبت عوامل مجموعه تلویزیونی «حیرانی»
