درباره سریال «راه طولانی»

دشمن عزیز
رسانه‌ای كه شعار رسانه ملی بودن سر می‌دهد، در اولین گام و برای تثبیت وفاداری خود به این شعار آرمانگرایانه باید به سلیقه‌های عمومی احترام بگذارد. با در نظر گرفتن علاقه عمومی مردم ایران به قصه شنیدن و قصه دیدن، سریال‌های تلویزیونی یكی از ابزارهای كاربردی بسیار مهم و كارآمد برای فرهنگسازی و البته جذب مخاطب حداكثری بوده و هست. شبكه‌های مختلف سیما همیشه سریال‌هایی را آماده می‌كنند كه امیدوارند مورد اقبال عمومی قرار بگیرند و توجه جامعه را به سوی شبكه جذب كنند. این هدفگذاری درست، البته در برخی مواقع در دام تعبیرها و سلیقه‌های نادرست گیر می‌افتد؛ اما سریالی كه درست و با ایده‌ای متناسب و ساختاری حرفه‌ای ساخته شود، حتما مخاطب خود را خواهد یافت و موفقیتی از پیش تضمین شده دارد. این قاعده كلی درباره سریال «راه طولانی» هم صدق می‌كند.
راه طولانی، تازه‌ترین ساخته رضا كریمی است كه با حضور بازیگرانی محبوب چون كیانیان و بایگان برای مخاطب عام ساخته شده است. این سریال با موضوعی اجتماعی و لحنی شوخ و شنگ و در عین حال تلخ در همین قسمت‌های ابتدایی موفق شده مخاطب را بخوبی همراه سازد. مضمون جذاب سریال كه با تم مهمی مثل توقعات فرزندان و وظایف والدین همراه شده، بدون كمترین دردسری توانسته توجه مخاطبان را به خود جلب كند و هم برای مسن‌ترهای جامعه جذاب باشد و هم برای جوان‌ترها. داستانی ساده، اما گیرا و دلنشین كه هر لحظه‌اش انگار دردهایی آشنا را به یادمان می‌آورد. گرچه برخی سكانس‌های سریال ـ از جمله رفتن پدر سراغ نزول‌خوار ـ بشدت كلیشه‌ای و تكراری است، اما سریال فضایی راحت و صمیمی دارد كه همراهی كردن را برای مخاطب بشدت سهل و راحت كرده است.

این مجموعه كه قرار بود ماه مبارك رمضان سال پیش پخش شود، در دل داستان ساده خود نكات مهم بسیاری مطرح كرده است. گذشته از حدیث همیشگی درك متقابل والدین و فرزندان، باید به زوایای ریزی اشاره كرد كه در این داستان دیده می‌شود. از جمله نكات كلیدی، اشاره زیركانه این مجموعه به آسیبی همه‌گیر همچون تطابق‌نداشتن شیوه‌های زندگی ایرانی با سطح درآمد است؛ اتفاقی كه سال‌هاست تكرار شده و حالا كار به جایی رسیده كه خواسته‌های نسل تازه سنخیتی با داشته‌های خانواده ندارد. در نتیجه با نسلی مغموم و همیشه معترض روبه‌روییم كه آرزوهای خود را در اتفاقات بزرگ یا در دوردست‌ها جستجو می‌كند. این نكته تربیتی بسیار مهم در زوایای ریز و تقریبا پنهان سریال بخوبی دیده می‌شود. نكته دیگر، نوع رابطه والدین و فرزندان است. دور بودن دختر از مادر و پنهانكاری خواسته و ناخواسته او سبب شده مادر تصویری از دنیای ذهنی دخترش نداشته باشد. برخلاف رابطه پدر و پسر كه صمیمی و دوستانه است، مادر انگار دیواری ناخواسته میان خود و دخترش ایجاد كرده كه موجب دوری و بی‌خبری شده است.
گذشته از این نكات تربیتی و بسیاری مسائل ریز دیگر كه بخوبی در دل داستان تنیده شده و بدون شعار و فریاد بیان می‌شود، ساختار سریال نیز بشدت حرفه‌ای و خوش‌ساخت است. حضور تهیه‌كننده‌ای مثل محمدرضا تخت‌كشیان كه آثار شاخصی در كارنامه فعالیت خود دارد، سبب شده به لطف سختگیری‌های او و شعور حرفه‌ای والایی كه دارد، رضا كریمی با ذهنی رها و راحت خلاقیت خود را صرف متن سریال كند و نه حاشیه‌هایی كه معمولا مثل خوره روح و روان كارگردان را می‌جوند. كارگردانی رضا كریمی در عین سادگی بشدت پخته و حساب شده و سختگیری او در گریم و طراحی صحنه و لباس، تصویری بسیار هوشمندانه و آبرومند به مخاطب هدیه كرده است.

بازی جذاب، تازه و بسیار متناسب با نقش رضا كیانیان، بی‌شك یكی از برترین بازی‌هایی است كه این بازیگر سینمای ایران ثبت كرده است. میمیك بشدت كنترل شده و پرهیز كیانیان از اغراق در حس و بیان سبب شده مخاطب این شخصیت را دوست داشته باشد و او را واقعی و ملموس بیابد. كنار او باید به بازی بكر و درخشان افسانه بایگان اشاره كرد كه با حذف اقتدار ذاتی و همیشگی خود، نقش مادری منفعل و نگران را به سبكی خیره‌كننده بازی كرده است. بازیگران جوان سریال و بازیگران نقش‌های فرعی نیز موفق شده‌اند در قامت نقش‌های خود مناسب و قابل قبول باشند، اما همه بازیگران زیر سایه درخشش كیانیان و بایگان گم شده‌اند.
به هر حال، تازه اول راه است و قسمت‌های جذاب سریال راه طولانی هنوز پخش نشده است. ایده اصلی سریال بشدت تكان‌دهنده و دلنشین است. حكایت مردی كه برای تامین نیازهای خانواده، گناه دیگری را گردن می‌گیرد و تن به حبس و... می‌دهد. با همین ایده، نوری بیلگه جیلان تركیه‌ای فیلمی شگفت‌انگیز به نام «سه میمون» ساخت كه تقریبا تمام جوایز بین‌المللی ممكن را درو كرد. صبور باشیم؛ شاید یكی از بهترین سریال‌های چند سال اخیر را ببینیم.