اصلا دختر خوبی نبود، صدای فریادهایش شعله انتقام را درونش پر و بال می‌داد. التماس كن، التماس كن لعنتی! دختر كه ترس از چشم‌هایش می‌بارد فرمان می‌برد. چه قشنگ التماس می‌كند، انگار آبی بر آتش درونش می‌ریزند. او می‌خواهد كه امید ولش كند، اما نمی‌شود، فقط لذت انتقام است كه سردرد دائمی‌اش را ساكت می‌كند. مسكن درد امید خون است. خیلی چیزها یادش می‌آید؛ گذشته‌اش، مادرش، پدرش، آن زمان كه خیلی فقیر بودند، آن وقت كه از شدت كتك و درد جای دست پدر خوابش نمی‌برد... دیگر نمی‌خواهد به چیزی فكر كند. كارش زیاد است، باید این دختر را زودتر خلاص كند. چاقو هم كه تیز است، فقط بریدن می‌خواهد. یك، دو، سه می‌شمارد و جیغ‌های دختر سرانجام پایان می‌گیرد. تنها خدا می‌داند لحظه‌هایی كه سروش مرگ بر سر كسی كه در دام قاتلی افتاده پرواز می‌كند، او چه حالی دارد. در مخفیگاه قاتل امیدها از همه جا ناامید می‌شود و ناله‌ها راه به جایی نمی‌برد؛ همان شرایطی كه تاكنون خیلی از زنان و دختران دنیا به دور از چشم فریادرسی آن را تجربه كرده‌اند. حتما آن زنی كه مهرماه سال 85 برادرشوهرش به خاطر این كه او را به چهره شیطان می‌دید با ضربات چاقو به كام مرگش فرستاد یا زنی عرب كه به خاطر نداشتن فرزند پسر به دست شوهرش كشته شد هم همین احساسات را داشته‌اند. ولی چه كسی می‌داند اویی كه اسیر چنگال كینه و انتقام است چه حالی دارد. سال‌هاست در ایران و جهان بسیاری از زنان و دختران مرگ را با فجیع‌ترین شیوه‌اش تجربه می‌كنند؛ همان‌ها كه تاوان گناهی را پس می‌دهند كه هرگز مرتكب نشده‌اند. ولی گاه این قتل‌ها به شكل زنجیره‌ای درمی‌آید كه نه یك نفر كه آدم‌های زیادی را به نابودی می‌كشاند. همین است كه جرم‌شناسان پذیرفته‌اند زمانی كه شگرد ارتكاب به قتل، نحوه انتخاب طعمه‌ها و از بین بردن جسدها در چندین فقره قتل با شیوه‌ای مشابه انجام شود، زنگ وقوع جنایتی سیاه به صدا درآمده است. زیاد دور نیست زمانی كه فرید بغلانی مرد 45 ساله آبادانی كه هرگز مجنون بودنش به تایید نرسید برای به دل گرفتن كینه از زنان با به خاك و خون كشیدن سریالی‌شان از آنان انتقام گرفت. 4 ماه نیز بیشتر از زمانی كه امید، جوان كرجی، همانی كه در 6 ماه 8 زن را خفه كرد، نمی‌گذرد. روان‌شناسان امید را در زمره مجرمان مزمن كه مرتب مرتكب جرم و جنایت می‌شوند دسته‌بندی می‌كنند ولی آنچه ناگوار است، وجود امیدهایی فراوان در سراسر جهان است؛ همان انسان‌های مخوفی كه در پشت پرده یك جنایت قرار می‌گیرند و با اندیشه‌های مجرمانه در محكمه وجدان خویش انسان دیگری را محاكمه و به مرگی محكوم می‌كنند كه خودشان عهده‌دار اجرای آن می‌شوند. ولی آنچه مهم است، چرایی سر برآوردن این قبیل آدم‌ها از متن یك جامعه است؛ اتفاقی كه روان‌شناسان آن را پدیده‌ای زائیده درونیات قاتل می‌دانند. وقتی این موضوع را با دكتر علی‌‌اصغر احمدی، روان‌شناس و متخصص مسائل خانواده در میان گذاشتیم، او گفت عواملی كه سبب روی آوردن یك فرد به قتل‌های سریالی می‌شود آنقدر فراوان است كه نمی‌توان روی مجموعه‌ای خاص دست گذاشت، ولی به طور معمول بیشتر قاتلان زنجیره‌ای زنان، وجهی مشترك میان زنان و دخترانی كه طعمه‌اند می‌یابند؛ اشتراكاتی كه از خاطرات آنان از زنانی كه به نوعی در زندگی‌شان دخیل بوده‌اند سرچشمه می‌گیرد. آن‌گونه كه این روان‌شناس بیان می‌دارد، وقتی پسربچه‌ای نتوانسته از مادرش چهره‌ای حمایت‌كننده و پذیرا داشته باشد، گویی این كینه را نهادینه كرده و به محض قدرت یافتن، هر الگویی را كه شبیه مادرش باشد قربانی انتقام می‌كند. البته این وضعیت شامل حال مردی علاقه‌مند كه شكست عشقی خورده و از دختر مورد علاقه‌اش بی‌مهری دیده است نیز می‌شود، به طوری كه او دید كینه توزانه‌اش را به تمام دختران شبیه به وی تعمیم می‌دهد. این اظهارات احمدی به یك حقیقت اشاره دارد و آن نیاز وابسته‌گونه مردها به زن‌هاست؛ همان حالتی كه در آن عشق و وابستگی به جنس مخالف به هم پیوند میخورد. به سبب همین ویژگی روحی و روانی مردهاست كه اگر از سوی كسی كه به آن علاقه‌مند و نیازمند هستند طرد شوند، بشدت كینه در دل می‌گیرند و اگر زمینه‌های قاتل شدن را داشته باشند، آغازگر زنجیره‌ای می‌شوند كه محتوایش قتل است.
البته بدان سان كه این روان‌شناس توضیح می‌دهد، در پدیده آدم‌كشی، عوامل متعددی دخیلند، به طوری كه بسیاری از قاتلان رگه‌هایی از شخصیت ضداجتماعی دارند؛ همان حالتی كه در جامعه‌شناسی به آن سوسیوپات می‌گویند. به گفته دكتر احمدی، زمانی كه فردی شخصیتی ضداجتماعی پیدا می‌كند، برای قاتل شدن بسیار مستعد می‌شود، ضمن آن كه اگر عقده حقارت در این افراد را نیز به حساب بیاوریم، می‌توان چنین استدلال كرد كه این افراد نمی‌توانند پس از برخورد با ناكامی‌ها راه‌های جبرانی را برگزینند، پس آنها می‌مانند و شكستی كه از طرف یك زن یا دختر خورده‌اند و انتقامی كه نمی‌توانند از آن صرف‌نظر كنند، اما همیشه چند عامل وجود دارد كه پای ثابت در تمام جرائم است، به طوری كه به گفته این روان‌شناس، پرخاشگری نهفته و تجربیاتی از تجاوز در دوران كودكی كه تقویت‌كننده احساسات كینه‌توزانه است از عوامل بروز قتل‌های زنجیره‌ای است.
ولی نگاهی به پرونده قتل‌ها نشان می‌دهد اگرچه پرخاشگری عنصری جدانشدنی از قتل‌هاست، اما بعضی آدم‌كشی‌ها به سنگدلانه‌ترین روش انجام می‌شود؛ همان اتفاقی كه دكتر احمدی در توضیح آن می‌گوید: به طور كلی قتل شدیدترین نوع پرخاشگری است، اما گاهی عنصر بی‌رحمانه بودن به بعضی قتل‌ها اضافه می‌شود كه این مساله به میزان تجربه فرد از حادثه‌ای كه باعث ایجاد هسته نخستین انتقام و تصمیم به آدم‌كشی شده بازمی‌گردد؛ قاتلی كه توان كنار آمدن با تجربه‌ای كه از دید او غیرقابل تحمل است را ندارد، تصمیم به انتخاب روشی می‌گیرد كه در آن چون با كشته شدن فرد ارضا نمی‌شود پس او را تكه‌تكه می‌كند یا می‌سوزاند یا در شدیدترین وضعیت، مقتول خود را میخورد تا مگر حس كینه و انتقامش را با این شیوه ساكت كند. البته مطالبی كه دكتر احمدی بر آن دست می‌گذارد، همان عواملی هستند كه دیگر روان‌شناسان و جرم‌شناسان بر آنها مهر تایید می‌زنند. در واقع حس انتقامجویی، پایین بودن سطح سواد و سرخوردگی به خاطر آن، شرایط نامساعد خانوادگی، محیطی، اقتصادی و فرهنگی، شخصیت خودمحور، پرخاشگر و بی‌تفاوت نسبت به التماس آدمی كه قرار است كشته شود همه آن عواملی است كه روان‌شناسان بر آن هم‌عقیده‌اند. این در حالی است كه بنا بر تعریف دادستانی آمریكا بیماری روانی و رفتارهای ضداجتماعی نیز بر مجموعه این عوامل اضافه می‌شود. البته براساس داده‌های انجمن روان‌شناسان آمریكا، بسیاری از قاتلان سریالی از روان‌پریشی (بیماری‌های پسیكوتیك) رنج می‌برند. این بیماری‌ها طیف گسترده‌ای از بیماری‌های شدید روانی، از اختلالات شخصیت گرفته تا اسكیزوفرنیا را در بر می‌گیرد. معمولا این قاتلان برای خود رسالتی ویژه قائل می‌شوند یا خود را در موقعیتی برای اعمال قدرت به زور خشونت فرض می‌كنند. این بیماران توهم‌های شنیداری و دیداری خود را كه آنان را در برابر اعمال خشونت برمی‌‌انگیزاند، واقعی می‌پندارند و بسرعت تحت‌‌تاثیر این توهمات قرار می‌گیرند. خیالپردازی و تقلید از موارد مشابه نیز نقش مهمی در تقویت انگیزه‌های قاتلان دارد.
این افراد از دوران كودكی و نوجوانی به خیالپردازی درباره قتل و جنایت می‌پردازند، نقاشی‌های حاوی تصاویر قتل و مرگ می‌كشند یا حتی اقدام به آزار و اذیت دیگران یا حیوانات اهلی می‌كنند. اما به طور كلی آن‌گونه كه این انجمن گزارش می‌دهد، روان‌شناسان جنایی با بررسی ده‌ها مورد از قاتلان سریالی و قتل‌عام‌كننده‌ها سه ویژگی مشترك در زمینه رفتارهای ضداجتماعی را در میان آنها یافتند، یعنی به آتش كشیدن عمدی یك مكان مسكونی، حیوان‌آزاری بی‌رحمانه و شب‌ادراری مداوم تا اواخر نوجوانی. البته در این میان افرادی نیز هستند كه همچون دكتر حسین باهر رفتارشناس، فیلم‌های خشن هالیوودی را عامل تحریك افراد به قتل می‌دانند، هرچند روان‌شناسانی چون دكتر احمدی این مساله را قبول ندارند و این قبیل فیلم‌ها را تنها عاملی تشدیدكننده می‌دانند. این روان‌شناس می‌گوید: اساسا نمی‌توان فیلم‌ها را در ایجاد پرخاشگری موثر دانست، زیرا فیلم‌های با محتوای خشن نیز تنها توسط پرخاشگرانی انتخاب می‌شوند كه در آن رگه‌هایی از شخصیت خود را می‌یابند.
قتل؛ پدیده‌ای كه قابل كنترل است
رفتارهای نابهنجار گاه ریشه در دوران كودكی دارد؛ این نظریه را تمام روان‌شناسان قبول دارند. به باور آنان، نخستین جلوه‌های مجرمانه در 12 یا 13 سالگی بروز می‌یابد، ولی در افراد قاتل این رفتارها در 6 یا 7 سالگی ظهور می‌كند. پس این یك وظیفه همگانی است تا رفتار كودكانمان را زیر نظر بگیریم و اختلالات احتمالی شخصیت آنان را بشناسیم. دكتر احمدی معتقد است با دقت در رفتار فرزندان می‌توان جلوی بسیاری از ناهنجاری‌های آنان در بزرگسالی را گرفت. به گفته او، كودك یا نوجوانی كه به شكل افراطی سكوت می‌كند، ارتباط كلامی‌اش را با دیگران قطع می‌كند و دست به پنهان‌كاری می‌زند، ریسك خلاف و آسیب زدن به خود و دیگران در او بالاست.
در واقع بچه‌ای كه به نحو چشمگیر و معناداری ارتباطش با دیگران را كاهش می‌دهد و رفتارهایی چون پاره كردن شكم عروسك یا كشتن حیوانات از او سر می‌زند، زنگ خطری را برای ما به صدا درمی‌آورد تا هرگز از كنارش بی‌تفاوت نگذریم. البته برخی صاحبنظران چون محمد زاهدی‌اصل، رئیس انجمن مددكاران اجتماعی ایران نسبت به كمبود محبت، نداشتن اعتماد به نفس و ضعف ایمان هشدار می‌دهند و افرادی چون علی دلداری، دادیار اظهارنظر دادسرای امور جنایی بر لزوم اطلاع‌رسانی و آگاه كردن مردم از خطرات موجود در جامعه تاكید می‌كنند. به همین سبب است كه روان‌شناسان پیشگیری، و دكتر احمدی آموزش نحوه رفتار درست به افراد را بهترین راه‌حل می‌دانند.
او می‌گوید: خانواده یكی از مهم‌ترین مكان‌هایی است كه رفتار شكل بنیادی می‌گیرد و بسیاری از مسائل چون خشونت از پدر و مادر بویژه مادر سرچشمه می‌گیرد. پس كار كردن و آموزش دادن به زنان و دختران باید در دستور كار سیستم مدیریتی كشور قرار بگیرد، هرچند كه این آموزش و تربیت عمیق در سیستم حكومتی ما به خوبی دیده نمی‌شود. به باور احمدی، دختران ما زمانی كه ازدواج می‌كنند، هزار مساله حل‌نشده دارند و مهارت‌های لازم برای زندگی و تربیت فرزند را ندارند. پس برای چنین دخترانی ازدواج خود منشا استرس می‌شود و شیوه‌های نادرستی نیز كه برای تخلیه آن به كار می‌رود خود استرس‌زا می‌شود. برای همین است كه جهت داشتن زندگی‌ای آرام و خالی از خشونت، باید شناخت خود، شناخت دیگران و نحوه تعامل با دیگران را در صدر امور قرار داد. در چنین شرایطی زنان باید نقش محوری خود را در خانواده ایفا كنند و به جای آن كه تمایلات پرخاشگرانه را در بچه‌ها شكل بدهند و روزی این پرخاشگری از پشت لب‌های بسته و صندوقچه دل و ذهن آنها به صورت قتل خارج شود، دوستی و تفاهم را ایجاد‌‌كنند.
قتل‌های سریالی، سكوت خبری یا اطلاع‌رسانی
وقتی روان‌شناسان و جامعه‌شناسان بر اطلاع‌رسانی بموقع به عنوان عامل كاهش قتل‌های سریالی دست می‌گذارند، آنقدر اهمیت دارد كه انكارشدنی نیست، اما پلیس و برخی مسوولان قضایی معتقدند هنگام ارتكاب قتل‌های سریالی و جرائم سازمان‌یافته، سكوت خبری بهترین روش برای دستگیری قاتل است. البته كارشناسان هرگز با این ایده كنار نمی‌آیند، زیرا بر این باورند كه اطلاع‌رسانی برنامه‌ریزی‌شده و هدفمند در این پرونده‌ها به افزایش سطح هوشیاری و مراقبت‌های شخصی شهروندان و سخت شدن شرایط وقوع جرم كمك می‌كند. اطلاع‌رسانی در پرونده‌های مربوط به قتل‌های سریالی تا آنجا دارای اهمیت است كه ناصر سراج، معاون سیاسی، امنیتی دادستان كل كشور نیز همگام با كارشناسان معتقد است از آنجا كه در جریان وقوع جرائم سریالی بخصوص قتل، مجرم از هر روشی برای رد گم كردن استفاده می‌كند و با توجه به این كه قاتلان سریالی تا زمان دستگیری همچنان به جنایت‌های خود ادامه می‌دهند، ضروری است مسوولان به صورت حساب‌شده درباره موضوع اطلاع‌رسانی كنند و در بیداری و آگاهی شهروندان بكوشند. پس ضروری است مجموعه پلیس و دستگاه قضایی با بازنگری در باورهایشان بپذیرند كه اطلاعات مربوط به قاتلان سریالی كه مردم نخستین طعمه‌های آنان هستند، هرگز نباید به صورت اسناد سری و دور از دسترس نگهداری شود؛ چراكه پنهان‌كاری تنها سبب عمیق‌تر شدن جنایات می‌شود.
