واشنگتن و پکن
دکتر محسن شریعتی نیا، کارشناس مسائل چین در گفتگو با دیپلماسی ایرانی ضمن بررسی رویکرد اوباما نسبت به چین در چهارسال گذشته و نگاهی به آینده حضور او در کاخ سفید، معتقد است ‌تداوم روابط کنونی محتمل ترین پیش بینی از آینده روابط دو کشور است.


دیپلماسی ایرانی:‌ باراک اوباما باز هم به  عنوان رئیس جمهور اولین اقتصاد جهان انتخاب شد. در روزهای آینده  تغییر در كادر رهبری حزب كونیست چین، سرنوشت دومین اقتصاد دنیا نیز برای سالهای آینده تعیین خواهد كرد. این دو كشور در سالهای گذشته همواره روندهای رقابت و رفاقت را در روابط خود تجربه كرده اند. این كه اوباما كه چهارسال سكان سیاست خارجی آمریكا را در دست داشته چه سیاستی در مقابل چین اتخاذ كرده است و در چهارسال آینده چه رویکردی خواهد داشت و تغییرات رهبری در حزب كمونیست چین چه تغییراتی بر روابط چین و آمریكا خواهد گذاشت مهم ترین سوالاتی هستند كه با دكتر محسن شریعتی نیا، كارشناس مسائل چین، در میان گذاشته ایم كه متن این گفتگو را در زیر می خوانید:‌

 پیروزی باراک اوباما در انتخابات و استقرار مجدد او در کاخ سفید چه پیامدهایی در روابط آمریکا و چین خواهد داشت؟

برای درک این تحول باید به انتصاب رهبران جدید در چین نیز توجه کنیم. بنابراین در دو کشور این تحول رخ داده است. از نظر سیاست خارجی آمریکا رویکردی که در دوره اول نسبت به چین داشته است تداوم خواهد داشت و تحولی که در استراتژی امنیت ملی آمریکا رخ داده مبنی بر این که آسیا به عنوان مهم ترین منطقه جایگزین خاورمیانه شد با قوت بیشتری ادامه پیدا خواهد کرد و همین امر زمینه را برای پیچیده تر شدن روابط چین و آمریکا فراهم می آورد. این پیچیده تر شدن به این معنا نیست که حتما این روابط به سمت تنش بیشتر سوق پیدا خواهد کرد؛ اما تمرکز آمریکا در دور دوم اوباما بر آسیا خواهد بود و این مسئله منجر به این خواهد شد که چین در استراتژی کلان آمریکا جایگاه خاصی پیدا کند.

 رهبران چین هم بزرگترین دغدغه سیاست خارجی شان در چهارسال آینده مواجهه با این تغییر استراتژیک آمریکا خواهد بود و این که با تمرکز آمریکا بر آسیا و تقویت روابط آمریکا با موتلفین سنتی خود در آن منطقه چین چه تغییراتی را باید در استراتژی سیاست خارجی خود ایجاد کند؟ بنابراین تصور می کنم که در چهارسال آینده ریاست جمهوری آمریکا چین از مهم ترین یا شاید مهم ترین مسئله سیاست خارجی این کشور خواهد بود و برای چینی ها قطعا آمریکا و سیاست خارجی این کشور در آسیا مهم ترین مسئله خواهد بود که باید مدیریت شود و احتمالا جنبه رقابت در کلیت روابط دو کشور بیشتر خواهد شد. یعنی اگر الگوی روابط چین و آمریکا را الگوی همکاری و رقابت بدانیم، در سالهای آتی جنبه رقابت بر جنبه همکاری غلبه خواهد کرد و بیشتر دو کشور به رقابت استراتژیک می پردازند.

برآورد كلی شما از سیاست های اوباما در دور اول ریاست جمهوری در چهار سال گذشته در قبال چین چگونه است؟‌ چه تفاوت هایی می توان بین این دوره و دوره پیش از آن‌،‌ دوره جورج بوش، ‌مشاهده كرد؟‌

در دوره اوباما تغییر استراتژیكی كه در رابطه چین و آمریكا اتفاق افتاد، دگرگونی استراتژی امنیت ملی آمریكا بود كه مهم ترین وجه این دگرگونی،‌ به تغییر رویكرد آمریكا به سمت آسیا مربوط می شود. در دوره بوش عمده توان و انر‍ژی آمریكا معطوف به خاورمیانه و اجرایی كردن طرح خاورمیانه بزرگ و تغییر برخی از رژیم های سیاسی در این منطقه بود. بنابراین در دوره بوش چین نوعی از گشایش استراتژیك را تجربه كرد و توانست با توجه به درگیر شدن آمریكا در خاورمیانه روند توسعه خود را به راحتی به پیش ببرد.

 ولی دولت اوباما از ابتدای ورود به كاخ سفید، استراتژی جدیدی را در سیاست خارجی و امنیتی این كشور طراحی كرد و توان نظامی و دیپلماتیك آمریكا را به سمت آسیا معطوف كرد. این تغییر مهم ترین تغییری است كه در دوران اوباما بر روابط چین و آمریكا تاثیر گذاشت. به این دلیل كه آمریكا با تغییر این استراتژی تلاش كرد كه موتلفین خود در آسیا را تقویت كند و روابط خود را با متحدین خود در این منطقه بهبود بخشد. در استراتژی نظامی آمریكا كه در سال 2011 منتشر شد این تغییر نظامی به سمت آسیا سندیت یافت.

این تغییر به طور طبیعی چینی ها را مشغول كرده است و توان نمایش قدرت چین در آسیا را با چالش مواجه كرده است. به این دلیل می توان گفت در دوره اوباما گشایش استراتژیكی كه در دوره بوش برای چین وجود داشت از بین رفته است و چین با محیط امنیتی جدیدی مواجه شده است؛ محیط امنیتی كه آمریكا حضور و نفوذ جدی تری در آن دارد.

در انتخابات ریاست جمهوری كنونی تا چه اندازه تفاوت دیدگاه ها بین دو نامزد در مورد سیاست نسبت به چین وجود داشت؟

به طور كلی من معتقد نیستم كه دو كاندیدای كنونی انتخابات ریاست جمهوری آمریكا دو سیاست خارجی كاملا متفاوت داشتند. اتفاقا در مناظره های انتخاباتی كه در هفته های گذشته برگزار شد،‌ سیاست خارجی بیشترین نقاط اشتراك دو كاندیدا را در بر می گرفت. لذا وقتی به مناظره آنها در مورد مسائل سیاست خارجی دقت كنیم می بینیم كه در بسیاری از مسائل در حوزه سیاست خارجی این دو با یكدیگر اشتراك نظر داشتند. بنابراین تغییری كه در سیاست خارجی آمریكا اتفاق افتاده است و سیاست خارجی این كشور آسیا محور شده است بعید است حتی با روی كار آمدن رامنی تغییر چندانی می کرد.

لحن تندتری كه میت رامنی در این مناظره ها در مورد سیاست خارجی معطوف به چین مطرح كرده چندان عجیب نبود؛‌ به این دلیل كه معمولا كاندیداهای ریاست جمهوری آمریكا در زمان انتخابات چنین رویكردی را در مورد كشورهایی كه به نوعی موضوعات داغ سیاست بین الملل محسوب می شوند و آمریكا با آنها مشكل دارد، همانند ایران،‌ چین،‌ كره شمالی، سوریه و ... اتخاذ می كنند. اما اتخاذ چنین رویكردی در زمان تبلیغات انتخاباتی به این معنا نیست كه حتما این سیاست ها پس از پیروزی اجرایی خواهند شد و جامه عمل به خود خواهند گرفت. اگر دقت كنیم می بینیم كه جورج بوش بحث های بسیار تندتری در مورد چین در زمان تبلیغات انتخاباتی خود در سال 2000 مطرح كرد ولی بعدا این حرف ها را به فراموشی سپرد و دوره بوش دوره مطلوبی برای چین بود؛‌ چرا كه بوش به مهار و محدود كردن چین در سیاست خارجی اهمیت نداد.

قرار است طی روزهای آینده با برگزاری هجدهمین کنگره حزب کمونیست چین كنگره، رهبری این حزب و به تبع رئیس جمهور و نخست وزیر چین تغییر كند. این تغییرات ممكن است بر نگاه آمریكا به چین و سیاست چین در مقابل آمریكا تاثیر چشمگیری بگذارد؟

نكته ای كه در این مسئله و تغییر رهبری در دو كشور آمریكا و چین باید مورد توجه قرار داد این است كه آمریكا یك جامعه آزاد محسوب می شود ولی چین خیر. در جوامع آزاد بحث و مناظره و ارائه ایده های مختلف در مورد موضوعات متفاوت امری عادی محسوب می شود. بنابراین بحث هایی كه در آمریكا در مورد چین مطرح می شود،‌ با توجه به بافت این جامعه طبیعی است. اما چین یك نظام سیاسی بسته است و در نظام های سیاسی بسته، رهبران پس از روی كار آمدن شناخته می شوند و می توان در مورد نوع نگاه و رویكرد آنها قضاوت كرد.

اگر دقت كنید می بینید كه مثلا در مورد شخصیت و رویكردهای میت رامنی، كه اگر رای اكثریت را كسب كند و رئیس جمهور آمریكا می شود، انبوهی از متون وجود دارد و به واسطه این اسناد می توان در مورد سیاست های او اظهار نظر نمود و دست به پیش بینی زد. اما در مورد «شی جین پینگ»،‌ معاون فعلی رئیس جمهور چین كه قرار است در روزهای آینده به سمت راس حزب كمونیست و سپس رئیس جمهور این كشور برسد،   اطلاعات قابل اتكایی وجود ندارد. بنابراین با دو نوع سیستم انتخاب رهبری در این كشورها مواجهیم و نمی توانیم به طور یكسان دست به پیش بینی بزنیم. اما حداقل سخنی كه می توانیم بر زبان بیاوریم این است كه بعید است تغییر استراتژیكی در رویكردهای سیاست خارجی چین از سوی حزب كمونیست چین رخ دهد و در آینده نزدیك بیشتر شاهد تداوم سیاست خارجی و امنیتی چین خواهیم بود.


گردآوری: گروه خبر سیمرغ
www.seemorgh.com/news
منبع: irdiplomacy.ir


مطالب داغ سایر بخش ها:
تلاش ژاپن برای معافیت از تحریم ایران
عرضه بنزین در نیویورک زوج و فرد شد!
آیت‌الله جنتی: ارز نباید روی ماست و پنیر مردم اثر بگذارد/ سؤال از رئیس جمهور جنگ و جدل سیاسی نیست
توضیحات معاون وزیر صنعت درباره افزایش قیمت شیر
هشدار محسن رضایی به ترکیه و عربستان/ اوباما با پنبه سر می‌برد