تقلای مسکو
دکتر بهرام امیراحمدیان در گفتاری برای دیپلماسی ایرانی تاکید می کند که روسیه وزن اقتصادی و نفوذ سیاسی برابر با امریکا برای تاثیرگذاری بر بسیاری از تحولات منطقه ای و فرامنطقه ای را ندارد


دیپلماسی ایرانی: انتخاب مجدد آقای اوباما به عنوان رئیس جمهور امریكا نمی تواند روی روابط روسیه و امریكا تغییر چندانی ایجاد كند. زیرا موضع پوتین بعد از پیروزی در انتخابات اخیر كه برای بار دوم به عنوان رئیس جمهور روسیه انتخاب شده است، از همان آغاز ناسازگاری با غرب اعلام شده است. البته این ناسازگاری بیشتر تبلیغاتی و شعاری بود. پوتین شعار می داد كه می خواهد از یكجانبه گرایی امریكا جلوگیری كند. بنابراین روابط امریكا و روسیه بیشتر به خود روسیه بستگی دارد تا انتخاب مجدد آقای اوباما. اگر آقای رامنی هم در انتخابات امریكا برنده می شد، در نگاه روسیه نسبت به مسائل تغییری ایجاد نمی شد. چون روسیه پوتین اكنون می خواهد از موضعی ناسازگار به مسئله روابط بین الملل نظر افكند.

پوتین در تبلیغات انتخاباتی خود این مسئله را عنوان كرده بود كه در صدد است نقش روسیه در محیط بین الملل را افزایش دهد. این افزایش نقش به مفهوم این است كه در مواردی با غرب دچار چالش می شود. مثلا در پرونده هسته ای ایران، نگاه روسیه كاملا با نگاه غرب و امریكا متفاوت است. در مسئله سوریه نیز اختلاف بسیار شدیدی بروز كرده و این اختلاف ادامه خواهد داشت. بنابراین چه آقای اوباما در كاخ سفید باشد، چه آقای رامنی، موضع روسیه تغییری نخواهد كرد. من فكر می كنم كه روسیه در شرایط كنونی دچار یك چالش عمده شده است و این چالش ناشی از سیاست هایی است كه آقای پوتین دنبال می كند. در گام نخست پوتین در داخل با عدم مشروعیت از سوی مخالفانی روبروست كه او را به تقلب در انتخابات ریاست جمهوری و حزب روسیه واحد (حزب حاكم) را به تقلب در انتخابات دوما متهم می كنند. رسانه ها تحت كنترل شدید دولت هستند و احزاب آزاد با چالشهایی روبرو هستند و فضای آزاد و دمكراسی از سوی مخالفان و غربی ها مورد انتقاد شدید است. او را متهم به حكومتی پلیسی می كنند.

در محیط بین الملل تنش روسیه با تركیه بر سر مسئله سوریه حتی به تهدید انجامیده است. روسیه تركیه را تهدید كرده است اگر حتی یك سرباز ترك وارد سوریه شود روسیه به تركیه حمله نظامی خواهد كرد. گویا روسیه می اندیشد كه دوره جنگ سرد است و از موضع و موقعیت شوروی برخوردار است، در حالی كه در دوره شوروی نیز، این اتحاد نتوانست از عهده نگهداری خود در افغانستان برآید. تركیه عضو پیمان ناتوست و منشور ناتو طوری است كه می تواند در دفاع از اعضای خود وارد عمل شود. تركیه با سوریه هم مرز است ولی روسیه مرز مشتركی نه با تركیه و نه با سوریه دارد. اگرچه مرز آبی با تركیه دارد، ولی تنگه های بسفر و دارادنل در تركیه قرار دارد كه عضو ناتوست. روسیه به غرب هم هشدار داده است كه مسئله سوریه، مسئله روسیه هم هست. بنابراین روسیه در چالشی جدی با امریكا به سر می برد.

اما چرا این چالش ایجاد شده و ادامه خواهد داشت؟ به نظر می رسد موقعیتی كه آقای پوتین دوباره به دست آورده این فرض را برای او ایجاد كرده كه می خواهد و می تواند جایگاه روسیه را در نظام بین الملل ارتقا بخشد. اما مشكل روسیه این است كه ظرفیت این كار را ندارد. نه وزن كافی در اقتصاد و نه در سیاست جهانی دارد. هم از نظر حجم تجارت خارجی و هم از نظر وزن و حجم تولید ناخالص داخلی، روسیه در برابر اتحادیه اروپا و امریكا حرفی برای گفتن ندارد. ناگزیر روابط تنش آلود می شود. برنامه های غرب برای كمك به بازسازی اقتصادی و به ویژه بازسازی صنایع روسی با توقف روبرو می شود و تا حدی دچار ركود خواهد شد. چون روسیه با این مسئله مواجه است كه برای نوسازی صنایع خود نیازمند سرمایه گذاری خارجی و تكنولوژی غربی است. روش هایی كه آقای پوتین در پیش گرفته این روند را كند می كند و ناگزیر با در نظر گرفتن این مسائل در ادامه روند بازسازی و توسعه اقتصادی روسیه اخلال ایجاد خواهد شد. اگر پوتین به غرب متمایل شود، با شعارهای انتخاباتی و وجهه ای كه از طریق آن ها در میان مردم برای خود ساخته، با تناقض مواجه می شود. اگر با غرب همكاری نكند، سرمایه گذاری خارجی در روسیه رخ نخواهد داد و حتی سرمایه های زیادی از روسیه خارج می شود و به سمت غرب سرازیر می شود.

از طرف دیگر روابط روسیه با مناطق پیرامونی خود از جمله جمهوری های بازمانده از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی هم در حال تقویت است. این به مفهوم آن است كه روسیه می خواهد در چند جبهه به مبارزه ادامه دهد: 1. گسترش نفوذ خود در آسیای مركزی و قفقاز، 2. جلوگیری از یكجانبه گرایی امریكا و 3. درگیر شدن در مسئله خاورمیانه. اما به نظر می رسد روسیه توان پرداختن به همه این مسائل را نخواهد داشت. همان طور كه می دانید با زمزمه خروج نیروهای بیگانه از افغانستان در میان كشورهای آسیای مركزی نگرانی هایی نسبت به گسترش جنبش های اسلامی در حال شكل گیری در این منطقه بروز كرده است. روسیه نیز نگران سرایت این جنبش ها به داخل مرزهای خود است. هرچند كه روسیه حتی با همین تاجیكستان كه می خواهد حضور نظامی خود را برای سی سال دیگر در آن جا ادامه دهد، مرز مشتركی ندارد و فاصله زیادی از این مرزها دارد. تنها برای كسب وجهه ای كه آقای پوتین به دنبال آن است، تلاش دارد كه با تاجیكستان رابطه خود را گسترش دهد. چون می پندارد كه افغانستان با هند، امریكا، فرانسه و انگلستان قرارداد همكاری های استراتژیك امضا كرده است، می تواند تهدیدی برای روسیه و هم پیمانان او در آسیای مركزی باشد، بنابراین احساس نا امنی می كند. به همین سبب احساس می كند كه نیازمند حضور فعال در این محیط است تا بتواند به موقع به ایفای نقش بپردازد.

بنابراین روسیه پتانسیل خود را صرف گسترش نفوذ خود در كشورهای بازمانده از اتحاد جماهیر شوروی می كند و حجم تجارت خود را با این كشورها افزایش داده است. در همین دوره ها روسیه به یكی از نخستین شركای تجاری این كشورها تبدیل شده است. البته این اقدام در رویارویی با چین صورت گرفته است. بنابراین روسیه هم برای توسعه نفوذ در آسیای مركزی و قفقاز و رقابت تنگاتنگ با چین برای تعیین حوزه نفوذ و در درجه دوم برای رقابت با امریكا در حوزه خاورمیانه و فعالیت بیشتر برای بازیابی جایگاه از دست رفته خود اقداماتی انجام داده است. به همین دلیل نمی توان گفت همه این مسائل تحت تاثیر مستقیم انتخاب مجدد آقای اوباما به عنوان رئیس جمهور امریكا است. روسیه راه خود را می رود. هرچند ممكن است آقای اوباما به صورت متعادل تری نسبت به آقای رامنی بخواهد رابطه خود را با روسیه ادامه دهد.

در هر حال به نظر می رسد روسیه با چالش های زیادی مواجه خواهد شد. تحولات خاورمیانه تنگنای بیشتری برای روسیه ایجاد خواهد كرد. البته این گونه نیست كه این جایگاه به امریكا واگذار شده باشد. تخریب روابط روسیه با تركیه می تواند به هر دو طرف آسیب برساند. چون هر دو طرف روابط گسترده ای با هم داشتند و از این روابط بسیار سود می بردند. از این رو به نظر می رسد روسیه باید در دیدگاه های خود تجدید نظر كند و به دنبال تعامل در محیط بین الملل باشد. هرچند كه كشورهایی كه از یكجانبه گرایی امریكا متضرر می شوند و نوع انتخاب آقای اوباما به عنوان رئیس جمهور شاید تا حدی صحنه را برای مذاكره و تعامل با كشورهای دیگر آماده كند. به همین سبب شاید نكته مثبت انتخاب مجدد آقای اوباما به عنوان رئیس جمهور امریكا این باشد كه ایالات متحده در این دوره علاقمند نباشد كه به رویارویی نظامی دوباره در منطقه دست بزند. تجربه لیبی و افغانستان و عراق برای امریكا هزینه بردار بوده است. به همین سبب سیاست اوباما به این سمت است كه به طور جدی تری تعامل اقتصادی و گفت و گو و مذاكره را در دستور كار قرار دهد. روند امور نشان داده است كه ابزار اقتصادی در جهان معاصر، كارآمدتر از ابزار نظامی است. آمریكا به تنهایی حدود 28 درصد تولید ناخالص جهان را تولید می كند و حدود 10 درصد تجارت جهانی را در اختیار دارد. روسیه در این میان قابل مقایسه با آمریكا نیست. هر كشور در محیط بین الملل به اندازه وزن اقتصادی و علمی و فنی خود می تواند تاثیر گذار باشد.


گردآوری: گروه خبر سیمرغ
www.seemorgh.com/news
منبع: irdiplomacy.ir


مطالب داغ سایر بخش ها:
رمالی که زنان را قربانی قصد شوم خود می‌کرد/ عکس
آیا اوباما آرای "جان رالز" را دزدیده است؟!
تعیین تکلیف قیمت لبنیات در جلسه امروز ستاد تنظیم بازار
وجدان عمومی، منتظر نتیجه پرونده مرگ ستار بهشتی
ایران و کاهش بودجه دو چالش اصلی اوباما