جهش ناگهانی نسبت ازدواج و طلاق در ايران

 مطالعات و آمارهای اخیر نشان از تغییر و تحولات بنیان‌های اصلی جامعه از جمله خانواده دارد كاهش ازدواج و افزایش طلاق یكی از مهم‌ترین این اتفاقات بوده كه به دلایل مختلف باعث شده است جامعه وارد روند جدیدی شود.

تعداد طلاق ثبت شده در سال 1388، 125‌هزار و 747 مورد بوده و نسبت طلاق به ازدواج در این سال 125/ 14 درصد است به‌طوری‌كه از هر هفت ازدواج یكی به طلاق انجامیده است،‌ بررسی نمودار نسبت طلاق به ازدواج طی سه دهه گذشته‌ نشان می‌دهد كه این نسبت 28 درصد افزایش داشته است. 

بر اساس آمار سازمان ثبت احوال كشور، تعداد ازدواج‌های ثبت شده در سال 1388، 890 هزار و 208 مورد بوده كه نسبت به سال ماقبل (1378) 97/0،‌ كمتر از یك درصد افزایش داشته است. با توجه به اینكه بیش از 50 درصد از زنان در سال 1385 زیر 25 سال قرار داشته‌اند، بررسی میانگین سن ازدواج در اولین ازدواج، نشان می‌دهد كه این رقم در سال 1385 برای زنان 2/23 سال و برای مردان 2/26 سال برآورد شده است.
 
ارزیابی تغییرات این شاخص طی سه دهه پس از انقلاب نشان می‌دهد، در دهه نخست پس از پیروزی انقلاب، میانگین سن ازدواج برای مردان كاهش و برای زنان تقریبا ثابت بوده و در دهه دوم برای مردان و زنان افزایش داشته است و از سال 1380 به بعد میانگین سن ازدواج برای مردان تا حدودی ثابت و برای زنان كاهش پیدا كرده به‌طور خلاصه می‌توان گفت میانگین سن ازدواج طی سه دهه پس از انقلاب 5/3 سال برای زنان و 1/2 سال برای مردان افزایش داشته است. 

طبق گزارش مركز اطلاعات و آمار شورای فرهنگی ـ اجتماعی زنان، ارزیابی تغییرات این شاخص طی این سه دهه بیانگر آن است كه نسبت طلاق به ازواج طی دو دهه نخست انقلاب به‌طور قابل توجهی كاهش پیدا كرده و در سال 1375 به كمترین حد خود یعنی 89/7 درصد رسیده است ولی از آن تاریخ به بعد مجددا سیر افزایشی پیدا كرده است.
 
بر اساس آمار سرشماری سال 1385 تنها 6/0 درصد (كمتر از یك درصد) جمعیت بالای 10‌سال كشور در وضعیت طلاق به سر می‌برند ولی از آنجا كه همین رقم طی سال‌های اخیر سیر افزایشی داشته است.سعید خراطها معتقد است كه آمارها گویای آن هستند كه با تغییر رویكردهای فرهنگی و اجتماعی، ما شاهد افزایش طلاق و كاهش ازدواج شده ایم.

تغییر نسبت جنسی
جمعیت زنان قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ایران یعنی سال 1355، 16 میلیون و 352 هزار و 397 نفر بود كه این رقم 5/48 درصد جمعیت كل كشور را شامل می‌شده، این در حالی است كه در سال 1389 جمعیت زنان كشور به 36 میلیون و 775 هزار و 277 نفر رسیده است كه این رقم 49 درصد جمعیت كل كشور را شامل می‌شود كه طبق این آمارها،‌ نسبت جنسی جمعیت طی این سال‌ها كاهش یافته است و از نسبت 1/106 به 22/103 رسیده است به‌طوری كه در مقابل هر 22/103 مرد، 100 زن وجود دارد. مقایسه هرم سنی جمعیت زنان طی سه دهه اخیر نشان می‌دهد در سال‌های اخیر از درصد جمعیت اطفال، كودكان و نوجوانان كاسته شده و به جمعیت جوانان، میانسالان و بزرگسالان افزوده شده است.
 
به‌طوری كه در حال حاضر 67/44 درصد زنان كشور در سنین 25 تا 64 سال و 36/25 درصد در سنین 15 تا 24 سال هستند و گروه‌های سنی اطفال، كودكان و نوجوانان هر كدام هفت درصد جمعیت زنان را تشكیل می‌دهند، بر اساس همین آمار پنج درصد جمعیت زنان نیز در سنین بزرگسالی و بیش از 65 سال قرار دارند. 

هر چند كه جمعیت كشور هر ساله در حال افزایش است اما متوسط رشد جمعیت در حال كاهش است كه این موضوع به علت سیاست‌های اعمال شده برای برنامه‌های تنظیم خانواده طی سال‌های گذشته بوده است؛ به گونه‌ای كه متوسط رشد جمعیت در فاصله زمانی 1385ـ 1375 برای زنان 6/1 و برای مردان 63/1 بوده كه این رقم نسبت به دوره 1375 ـ 1365، به ترتیب 43/0 درصد برای زنان و 27/0 درصد برای مردان كاهش یافته است. به گفته خراطها، تعداد تولد نوزادان پسر كاهش یافته و همچنین از آنجایی‌كه مرگ و میر در مردان بیش از زنان است، این تعادل كاملا تفاوت كرده است.

جامعه آینده، جامعه پیر
بر اساس آمار سال 1355، هر زن ایرانی به‌طور میانگین 3/6 فرزند در سنین باروری خود (سنین 15 تا 49 سالگی) به دنیا آورده است، ‌این رقم كه نرخ باروری كل برای یك زن نامیده می‌شود در دهه نخست انقلاب اندكی افزایش پیدا كرد و در سال 1365 به هفت فرزند رسید ولی در دو دهه بعد از انقلاب به‌طور قابل توجهی سیر نزولی پیدا كرد به‌طوری كه در سال 1385 به 1/2 فرزند و در سال 1388 به 8/1 فرزند رسید،‌ بر اساس آمارها،‌ نرخ باروری كل در كشور طی 33 سال گذشته 5/4 فرزند كاهش داشته است.
 
چنانچه روند كاهش نرخ باروری و كاهش نرخ رشد جمعیت در كشور با همین وضعیت ادامه یابد، در سال‌های آینده شاهد نرخ منفی رشد جمعیت و در سال‌های بعد‌ از آن شاهد پیری جمعیت خواهیم بود‌ چرا كه هم‌اكنون نیز با توجه به نرخ‌ باروری 8/1 به ازای دو نفر جمعیت پدر مادر، 8/1 نفر فرزند، جایگزین خواهد شد. خراطها معتقد است كه این روند با توجه به بالا بودن جمعیت جوان ایران در دوره‌ای از نمودار جمعیتی طبیعی بوده و این جمعیت به دوره‌های بعد جمعیت پیر جامعه می‌شوند. از سوی دیگر با تغییر ارزش‌ها در جامعه باروری هم كاهش می‌یابد.