دست به دست شدن مشعل فیلم‌های میلیاردی

بررسی عملکرد شش ماهه اول سینمای ایران در سال 1390
وقتی به عملکرد شش ماهه نخست سینمای ایران در سال 90 نگاه می‌کنیم، درمی‌یابیم که مسئله اکران امسال بیشتر از چند سال گذشته، به‌عنوان دغدغه مطرح بوده است. اما اگر بخواهیم از نظر کیفی به فیلم‌های اکران شده در این شش ماه نگاه کنیم خواهیم دید که به جز چند فیلم خیلی سطحی، سینمای ایران توانسته گرایشات خود را نسبتا به سمت سینمای مفهومی سوق دهد اما هنوز نتوانسته طعم اینگونه از سینما را با دهان مخاطبان خود آشنا سازد. ضمن اینکه ما نباید فراموش کنیم که دو فیلم از سه فیلم میلیاردی ما در این شش ماه، در گونه کمدی می‌گنجند و این نشان می‌دهد که مردم هنوز به سینمای کمدی وفادارند. دو رهاورد بزرگ سینمای ایران در شش ماهه نخست امسال را باید ابتدا در استقبال مردم از کمدی‌های استاندارد و تراز بالا عنوان نماییم و دیگر اینکه مخاطبان نشان دادند که از هر فیلم خوبی، فارغ از نوع و گونه آن استقبال به عمل می‌آورند. فروش خوب فیلم‌هایی چون «اینجا بدون من»، «جرم» و «مرهم» می‌تواند موید این ادعا باشد.


فروردین: موسم فیلم‌های نوروزی
نوروز 90 با اکران پنج فیلم «اخراجی ها 3»، «جدایی نادر از سیمین»، «زنان شگفت انگیزند»، «سه درجه تب» و «یکی از ما دو نفر» آغاز شد. «اخراجی‌ها3» که در فرم روایت خود بسیار ضعیف‌تر از دو سری قبلی ظاهر شده بود، نمایش تسلط کارگردان بر فضاهای شلوغ فیلم بود. در این فیلم، کارگردانی بیشتر از هر چیز دیگری به چشم می‌خورد. ده‌نمکی توانسته بود لوکیشن‌های شلوغ و متکثر خود را به نحو مطلوبی ساماندهی کرده و در دست بگیرد.

«جدایی نادر از سیمین» رقیب جدی «اخراجی‌ها 3» در گیشه بود. روایت رئال فرهادی از خانواده‌ای که در آستانه فروپاشی هستند و فضاهای ملموسی که به نعمت فیلمنامه خوب برای گره افکنی در داستان خلق شده بودند، این بار نیز جواب دادند. «زن‌ها شگفت انگیزند» دنباله سبک کاری مهرداد فرید در «از ما بهترون» بود و فروشی دور از ذهن نداشت. این فیلم توانست در بهترین زمان اکران، 125 میلیون تومان بفروشد. «سه درجه تب» یقینا یکی از ضعیف‌ترین فیلم‌های سال است که در آخرین دقایق به جمع فیلم‌های نوروزی اضافه شد. این فیلم با وجود بازیگران خوبی که داشت، یک کمدی سخیف و سطحی است که فروش 222 میلیون تومانی‌اش فقط و فقط مدیون بازیگرانی است که همه هواداران خود را ناراضی از سالن بیرون فرستادند. «یکی از ما دو نفر» آن فیلمی نبود که از سینمای میلانی انتظار داشتیم. اگرچه سوژه داستان می‌توانست تحلیل وسیع‌تری داشته باشد اما داستان در محدوده‌ای روایت شد که نمی‌شد به آن بال و پر موضوعی داد. این فیلم با وجود بازی خوب بهرام رادان، شکست گیشه‌ای دیگری برای او به حساب می‌آید.


اردیبهشت: کلکسیون کمدی‌های شرم‌آور
اردیبهشت ماه با فیلم بسیار ضعیف «خیابان بیست و چهارم» آغاز شد. فیلمی که با نشان دادن یک داستان تکه پاره و پر از اشکالات کارگردانی، داعیه سینمای روشنفکرانه و البته روانشناسانه داشت. آسیبی که این‌گونه فیلم‌ها به صورت تدریجی و پنهان به سینما می‌زنند بسیار تاثیرگذارتر و نابودکننده‌تر از کمدی‌های سخیف است.

«برف روی شیروانی داغ» از جمله فیلم‌های خوبی بود که به‌رغم داستان دوست ‌داشتنی و بازی بسیار خوب شهاب حسینی، آن‌طور که باید و شاید دیده نشد. در این ماه، سینماها و نگاه‌هایی که بدان می‌شد در تسخیر دو فیلم میلیاردی بود و همین عامل موجب بد فروختن فیلم خوبی چون «برف روی شیروانی داغ» شد.

«مرهم» که تا پیش از اکران، سر و صداهای زیادی به راه انداخته و در چند جشنواره بین‌المللی جایزه گرفته بود، بالاخره در اردیبهشت ماه اکران شد. همه آماده بودیم تا بر اساس تعریف‌هایی که شنیدیم، فیلمی با مولفه‌های «نیاز» را تماشا کنیم اما آنچه دیدیم، همانی نبود که تصور می‌کردیم. «فوتبالی‌ها» اگرچه می توانست در لوای یک فیلمنامه خوب، فیلمی پرفروش باشد اما به یکی از ضعیف‌ترین فیلم‌های سال تبدیل شد که با 152 میلیون تومان فروش، خیلی بیشتر از حد و اندازه‌های خود فروخت. «در شب عروسی» به زعم تلاش کارگردان قرار بود فیلمی کمدی باشد اما به عنوان شبیه‌ترین فیلم به فیلمفارسی‌های پیش از اتقلاب در شش ماهه نخست لقب می‌گیرد.

«شرط اول» پایان ضعیفی بود بر ماهی که می‌توانست اکران‌های بهتری داشته باشد اما گویا هیچ تهیه‌کننده‌ای راضی نبود فیلمش زیر سایه دو فیلم میلیاردی برود و دیده نشود.



خرداد: استارت دوباره سینمای داستانگو
خردادماه با «جرم» مسعود کیمیایی آغاز شد. فیلمی که از نظر فشردگی روایت داستان و تم رفاقت‌گونه آن، سال‌های طلایی کیمیایی را نشانه گرفته بود. استقبال مردم با فروش 583 میلیونی از این فیلم، نشان می‌داد که بهترین فیلم جشنواره بیست و نهم فجر، به مذاق مردم هم خوش آمده است. «پایان‌نامه» با تمام جنجال‌هایی که داشت، توانست در گیشه به فروش 304 میلیون تومانی دست یابد. اهدای بلیت نیم‌بهای همسایه به ساکنان اطراف سینماها و همچنین به جایزه گذاشتن ماشین‌هایی که در فیلم از آنها استفاده شده بود، از نکات جالب توجهی بود که «پایان‌نامه» از آنها استفاده کرده بود‌ و حال همه چیز آماده بود تا پایان اکران شکوهمند دو فیلم میلیاردی، با شروع فیلم میلیاردی دیگری رقم بخورد. «ورود آقایان ممنوع» همان‌گونه که تصور می‌شد، توفانی آغاز شد و همان‌گونه هم پیش رفت. قاسمخانی، جوان و عطاران در به تصویر کشیدن یک کمدی استاندارد و مطلوب، فیلمی ساختند که به نحوی صحیح و به دور از هرگونه هجوی، مخاطب را می‌خنداند و آنها را راضی نگه می‌داشت. «قصه پریا» به‌رغم اشکالات جزئی که در شکل اجرایی خود می‌دید و چند شکاف سطحی در فیلمنامه، سوژه جالب توجهی داشت و توانست داستان نسبتا خوبی را روایت کند.این فیلم با تمام ستارگانی که داشت نتوانست بیشتر از 307 میلیون تومان فروش کند.

«دختر شاه پریون» انتظارات مردمی را که از تماشای «ورود آقایان ممنوع» مسرور بودند، در مورد رامبد جوان زیر سوال برد. این فیلم در دهه نود ادامه ضعیف تمام ساخته‌های متوسطی بود که تهیه‌کنندگان آن در دهه هشتاد ساخته بودند. همچنین به لحاظ کارگردانی نیز اثری ضعیف‌تری نسبت به «فاصله»، اثر قبلی كارگردانش، شمرده می‌شد.

تیر: ماه تعطیلات و نبود فیلم سرگرم‌کننده
در تیر ماه سه فیلم «سیزده 59»، «اینجا بدون من» و «آقا یوسف» به روی پرده رفت. نبود یک مهندسی مدون برای اکران سینماهای ایران در این ماه، بیش از هر چیز دیگری خود را نشان می‌داد. با وجود تعطیلی مدارس و دانشگاه‌ها و همچنین آغاز مسافرت‌های تابستانی، هیچ فیلم سرگرم کننده‌ای برای مخاطبان در نظر گرفته نشد.

«سیزده 59» قبل از هر نکته‌ای، بازی ضعیف پرستویی را به ما نشان می‌دهد. در فرم داستان نیز علامت سوال‌های بی‌شماری وجود دارد که فیلم نتوانسته در قبال آنها به ما پاسخ روشنی دهد. شاید اگر این فیلم هم اکنون و همزمان با هفته دفاع مقدس به روی پرده می‌رفت، بیشتر از 175 میلیون تومان فروش می‌کرد.

«اینجا بدون من» بازی‌های درخشانی داشت و برداشت امیدوار کننده‌ای بود از کتابی که فیلم‌ها و نمایش‌های ناامید کننده‌ای از روی آن ساخته شده. «اینجا بدون من» اگرچه قصد روایت خطی و ساده‌ای را دارد اما در آنالیز فضاهایی که کاراکترها با آنها در ارتباطند دچار مشکل می‌شود. تمام تلاش کارگردان، منطقی نشان دادن فضای خانه‌ای است که تمام شخصیت‌ها در آن گرد هم می‌آیند ولی فضاهای محل کار مادر و پسر و رفلکس های آنان در این فضاها، علامت سوال‌های بسیاری را برای ما به وجود می‌آورد. رابطه پدر و دختر در «آقا یوسف»، بزرگترین مشکل آن است. فیلم توانست 164 میلیون تومان فروش داشته باشد.


مرداد: ماه خنثی
مرداد ماه 90، مصادف بود با آغاز ماه رمضان. استقبال قابل توجهی که مردم از طرح اذان تا اذان به عمل آوردند، بی نتیجه ماند و همان مهندسی ضعیف، این بار دامن مرداد ماه با آن‌سئانس‌های فوق‌العاده را گرفت.‌در این ماه هیچ فیلم شاخصی به روی پرده نرفت. «شبانه روز» با سبک خاص کارهای علیمحمدی و بنکدار ساخته شده بود که اگرچه از تصاویر فوق‌العاده‌ای بهره می‌برد اما گنگی بسیار زیادی داشت. به جرات می‌توان گفت فروش 199 میلیون تومانی این فیلم، فقط و فقط به لطف حضور بازیگران محبوب مردم بود. «سوت پایان» در کارنامه نیکی کریمی اثر رو به جلویی به حساب می‌آید اما فضای سرد فیلم بیش از آن چیزی است که مخاطب توان تحمل آن را داشته باشد. این فیلم با بهره‌مندی از کریمی و حسینی و با وجود بلیت فروشی‌های متعدد کریمی در سینماها و اقبال خوبی که وی برای انجام مصاحبه از خود نشان می‌داد، نتوانست بیشتر از 180 میلیون تومان فروش داشته باشد. «ورود زنده‌ها ممنوع» ادامه همان روند ضعیف «فوتبالی‌ها» است.گویا تهیه‌کننده که تا پیش از این قصد تقلید از المان‌های «اخراجی‌ها» را داشت، این بار فیلم «ورود آقایان ممنوع» را مورد هدف قرار داد. کسانی که برای نخستین بار در طول چند سال گذشته برای این فیلم به سینما رفتند، یقینا تا چند سال دیگر هم به سینما نخواهند رفت! در حالی که چندین فیلم جدید و مناسبتی برای ماه رمضان در نوبت اکران مانده بودند، فیلم «یوسف پیامبر» را به روی پرده فرستادند كه فروش کلی آن یك میلیون تومان شد. «پروانگی» اما انتخاب درستی برای آن ایام بود که متاسفانه چوب گونه سینمایی خود را خورد.این فیلم با تمام شایستگی‌هایی که داشت، نتوانست بیشتر از 7 میلیون تومان فروش داشته باشد.


شهریور: رونق چندباره گیشه
تب فروش «ورود آقایان ممنوع» در شهریور ماه فروکش کرد و همچنان که مشعل فروش میلیاردی از دو فیلم «اخراجی ها 3» و «جدایی نادر از سیمین» به دست «ورود آقایان ممنوع» رسیده بود، این فیلم هم مشعل را به فیلم «شیش و بش» سپرد تا شعله پرفروغ فروش میلیاردی سینماها در سال 90 خاموش نشود.

«زنان ونوسی، مردان مریخی» نخستین فیلم اکران شهریور ماه 90 بود که اصلا نتوانست چارچوب‌های سبکی کاظم راست‌گفتار را به ما بنمایاند. یک کمدی درجه چندمی که نه فضای کمدی داشت و نه نگاه کمدی به آن روا داشته شده بود اما اصرار بر قرار دادن این فیلم در گونه کمدی نکته عجیبی بود که سازندگان اثر، روی آن مانور می‌دادند.این فیلم تا پایان شهریور تواست بالغ بر 500 میلیون تومان بفروشد. البته فروش این فیلم در مهر ماه نیز ادامه دارد.

«آلزایمر» با وجود تمام اشکالاتی که در شخصیت پردازی‌های خود دارد، فیلم بسیار شریفی است. «آلزایمر» به جز مشکل شخصیت پردازی خود، به درستی به طرح مسئله نمی‌پردازد و نمی‌تواند جنجال‌های میان دو طرف موضوع را پس از گذشت بیست سال منطقی نشان دهد. دعواهای این دو گروه حداکثر تا چند سال پس از مفقود شدن امیرقاسم می‌توانست توجیه

داشته باشد نه پس از گذشت بیست سال. احمدرضا معتمدی به اندازه‌ای سطح انتظار ما را از خود بالا برد که «آلزایمر» نتوانست ما را به آن کیف فلسفی برساند. «ندارها» فیلمی بود که بر مبنای یک نیاز غیر ضروری شکل گرفت اما به خوبی ادامه یافت و حتی پایان‌بندی بسیار جالبی هم داشت. «ندارها» تا پایان شهریور کمتر از 140 میلیون تومان فروخت و اکران خود را در مهر ماه نیز ادامه داد. «زندگی با چشمان بسته»، از فیلم قبلی صدرعاملی خیلی بهتر است اما ممیزی‌های بیش از اندازه‌ای که به فیلم خورده، برخی از سکانس‌های آن را گنگ و نامفهوم نشان می‌دهد. ضمن اینکه فیلم به دلیل همین خطوط قرمزی که نشان می‌دهد، در بسیاری از شهرستان‌های کشور به اکران در نیامده است. با این حال فیلم با بازیگران سرشناسی که دارد تا پایان شهریور ماه نزدیک به 270 میلیون تومان فروش داشته است و نمایشش در مهر ماه نیز ادامه خواهد داشت.

و اما آخرین فیلمی که در شش ماهه نخست امسال به نمایش درآمد، «شیش و بش» بود. «شیش و بش» ملغمه‌ای از «کما» و «سن پطرزبورگ» است. از آنجایی که فیلم برای گیشه ساخته شده است، آن ‌چنان به بعد کیفی آن، نگاه نشده است. سینمای شش ماهه ایران در سال 90، بیشتر بار گیشه‌ای داشت تا کیفی. البته از دریچه‌ای دیگر، باید این قضیه را به فال نیک گرفت. مردمی که به سینما رفتن عادت پیدا کنند، بالاخره در زمان رکود سینما نیز تا حدودی از آن استقبال می‌کنند. سینمای ایران در نیمه دوم سال نیز به لطف «شیش و بش» فیلم میلیاردی خواهد داشت و همچنان مشعل میلیاردی را دست به دست خواهند چرخاند تا چراغ سوسو زن دیروز و شعله‌ور امروز سینما به خاموشی نگراید.