33 روز؛ فیلمی عاشقانه

 نگاهی به فهرست فیلم‌های جمال شورجه بخوبی نشان می‌دهد كه یكی از دغدغه‌های اصلی این كارگردان فیلم‌های با موضوع دفاع‌ مقدس بوده است.
 
او یكی از فیلمسازان نسل پس از انقلاب است كه نسبت به سینمای انقلاب اسلامی همواره نگاه خاص و ویژه‌ای داشته است.
اكران تازه‌ترین فیلم او یعنی «‌33 روز» بهانه خوبی شد تا نظر او را در رابطه با موضوع و محتوای فیلم بپرسیم، فیلمی كه پس از ایران در كشورهای دیگری همچون لبنان نیز اكران خواهد شد.
«33 روز» در جشنواره بیست و نهم فیلم فجر در چندین رشته نامزد شد و البته توانست سیمرغ بلورین بهترین جلوه‌های ویژه میدانی را نیز از آن خود كند.

«33 روز» در پی گفتن چه حرفی است؟
«33 روز» درمورد مقاومت نیروهای لبنانی و حزب‌الله است. بر اساس تاریخ معاصر، اسرائیلی‌ها می‌خواستند خیلی پیش از اینها به لبنان حمله كنند و حتی تا مرز رودخانه لیتوانی هم پیش آمدند، ولی نیروهای لبنانی برای این‌كه آنها را در عمل انجام شده قرار دهند، تا مرز اسرائیل پیش رفتند و اسرائیلی‌ها كه دیدند دستشان در این بازی رو شده است به بهانه گروگانگیری مجبور به شروع ناقص این جنگ شدند. قصه فیلم «33 روز» در یكی از روستاهای جنوبی لبنان می‌گذرد. روستایی كه سرنوشتی شبیه خرمشهر ما پیدا می‌كند و مردمی سراسر مقاوم دارد.

نخستین جرقه‌های ساخت این فیلم چگونه زده شد؟
فیلمنامه این اثر در زمان وقوع جنگ 33 روزه در خود لبنان توسط شهاب ملت‌خواه و جواد شمقدری نوشته شد و ظاهرا نخستین جرقه‌های آن در ذهن شمقدری و بر اثر گفت‌وگو با سید حسن‌ نصرالله زده شد.

و چگونه به شما رسید؟
شمقدری به‌رغم علاقه بسیار به ساخت این اثر، به دلیل مشغله‌كاری از آن سر باز زد و فیلمنامه اولیه را با نام «عروس لیتانی» به من سپرد. من بعد از خواندن فیلمنامه به آن علاقه‌مند شدم و با بازنویسی نهایی علی دادرس پروژه را كلید زدم.

این‌گونه كه گفتید، «33 روز» صبغه‌ای كاملا مستندگونه دارد. وجه افتراق این فیلم با یك اثر مستند در چیست؟
بار دراماتیك و عاطفی داستان. درامی عاشقی و خانوادگی در پس‌‌زمینه جنگ. اتفاقا ما به این مساله فكر كردیم و از آنجا كه نمی‌خواستیم یك اثر مستند بسازیم، به دنبال زاویه جدیدی برای ورود به قصه یك جنگ گشتیم. بر همین اساس ، ما 2 نفر از شخصیت‌ها را به صورت تالیفی در فیلمنامه اضافه كردیم كه این واقعه مصادف با عروسی یكی و همچنین مصادف با پدر شدن دیگر شخصیت اصلی داستان است.

به نظرتان كمی تكراری نیست؟
در ظاهر شاید این طور به نظر برسد، اما هرچه بیشتر پیش می‌رویم، متوجه می‌شویم كه این عشق ابعاد بزرگ‌تری به خود می‌گیرد و رنگ و بوی عشق یك ملت به میهنشان را پیدا می‌كند.

و با این احتساب «صادق» هم فقط یك نوزاد نیست! او چه كاركرد دیگری در این فیلم دارد؟
دقیقا همین‌طور است. صادق پسر تازه متولد شده محمد سروری، فرمانده منطقه عملیاتی، نماد و نشانه نسل جدید نیروهای مقاومت لبنان است. نوزادی كه در انتهای فیلم متولد می‌شود و با آغوش گرم مردم مواجه می‌گردد. مردم، این نوزاد تازه متولد شده را به مشابه نهال جوان انقلابشان محافظت می‌كنند.

در «33 روز» عشق به لبنان بیشتر جلوه‌گری می‌كند یا عشق به مقاومت؟
ما در جای جای این فیلم می‌بینیم، كه مردم به لبنان عشق می‌ورزند. اگر در نمادها و نشانه‌های در دست مردم توجه كنید، پرچم‌ها بیشتر پرچم لبنان است تا پرچم مقاومت. عشق اول این مردم خود لبنان است و انقلابشان انقلابی كاملا ملی است.

آیا این با آموزه‌های سیدحسن نصرالله و تصویر عمومی از انقلاب لبنان منافاتی ندارد؟
گرچه خود سیدحسن نصرالله هم به لبنان تعلق خاطر دارد، اما به هر حال، ما سعی كردیم خیلی قشری و عقیدتی به مساله نگاه نكنیم و عرق میهن‌دوستی مردم لبنان را به تصویر بكشیم.

راستی از پرچم‌ها و نمادها گفتید. همان‌طور كه می‌دانیم این فیلم بعد از پیروزی جنگ 33 روزه در لبنان ساخته شده است. با حضور پرچم‌های اسرائیلی در لوكیشن پایگاهتان مشكلی نداشتید؟
به نكته خوبی اشاره كردید! بعد از پیروزی اصلا چنین پادگانی در شهر وجود نداشت و ما مدرسه‌ای را در یكی از روستاهای شهر صور تبدیل به آن پایگاه اسرائیلی كردیم و اتفاقا مهم‌ترین مشكلمان در طول فیلمبرداری با پرچم اسرائیل بود.

مگر مردم منطقه توجیه نبودند كه گروه شما در حال فیلمبرداری است؟
در ابتدا نمی‌دانستند كه ما مشغول فیلمبرداری هستیم، اما بعدا كه متوجه شدند هم دست از مخالفت برنداشتند و اجازه نمی‌دادند پرچم اسرائیل بالای سر پادگان در حال اهتزاز باشد. با توافقات صورت گرفته ما مجبور شدیم كه هر روز صبح پرچم را بالا ببریم و بعد از اتمام فیلمبرداری آن را جمع كنیم. همچنین ما روی یكی از دیوارهای بسیار بزرگ پادگان، نقشه اسرائیل را كشیده بودیم و مجبور بودیم هر روز بعد از فیلمبرداری آن را با پارچه بسیار عظیمی بپوشانیم.

كار سختی بود؟
حقیقتا فیلمبرداری در چنان شرایطی وحشتناك بود. اما از آنجا كه مردم لبنان تا این حد از اسرائیل متنفر بودند و ما برای تفكر آنها احترام قائل بودیم شرایطشان را می‌پذیرفتیم و تحمل می‌كردیم.

فیلمبردارتان چطور؟ او هم با این شرایط سخت براحتی كنار آمد؟
در فیلم «33 روز» یكی از بهترین فیلمبردارهای سینمای ایران كنار من بود. حضور تورج منصوری در این پروژه، به معنی همراه داشتن انواع و اقسام تكنیك‌های پیشرفته فیلمبرداری است. وی قبلا هم در لبنان فیلمبرداری كرده و خیلی بهتر از من با شرایط كار در آنجا آشنا بود.

چرا این فیلمبرداری فوق‌العاده در بیست و نهمین دوره جشنواره فیلم فجر دیده نشد؟
به دلیل كج سلیقگی و بی‌‌توجهی.

یعنی شما به موفقیت فیلم در این زمینه اعتقاد داشتید؟
صد درصد. منصوری به ابزار كار آشنایی و تسلط كامل داشت و «33 روز» در كارنامه كاری‌اش چنان درخشان و متفاوت بود، كه بی‌توجهی به فیلمبرداری وی در جشنواره فجر، تعجب جمع كثیری را برانگیخت! صحنه‌های شب و تاریك «33 روز» بی‌نهایت هنرمندانه فیلمبرداری
شده است.

از گروه بازیگری این مجموعه بگویید.
ما به دلیل رئالیسم، واقعگرایی، رویكرد كلی فیلم و زبان و گویش یكدست از بازیگران عربی استفاده كردیم. همه بازیگران ما از لبنان و سوریه بودند كه به دلیل علاقه خاصشان به كشورشان، با طیب خاطر بازی در این نقش را پذیرفتند.

چرا ایرانی‌ها نه؟
اتفاقا من می‌خواستم كه نقش اول مردم، یعنی شخصیت محمد سروری، ایرانی باشد و حتی ریسك بالای لهجه را به جان خریده بودم، كه با تنی چند از هنرمندان موردنظر صحبت كردیم و به توافق نرسیدیم.

برای هدایت گروه بازیگرانتان مشكلی نداشتید؟
ما برای پیشگیری از این مشكل، یكی از پیشكسوتان سینمای لبنان ـ كه خود صاحب مدرسه‌ای سینمایی در لبنان است ـ را به عنوان بازیگردان استخدام كردیم. این فرد، هم در «كستینگ» (انتخاب بازیگر) به ما كمك كرد و هم باعث شد برای هدایت بازیگران فقط با یك نفر طرف باشیم و به مشكلی برنخوریم.

برای لهجه‌ها چطور؟ شما خودتان به تفاوت لهجه‌های لبنانی و عبری اشراف داشتید؟
نه. ما برای صحنه‌هایی كه بازیگران عرب ما نیاز به لهجه‌های یهودی و اسرائیلی داشتند یك آموزگار زبان عبری استخدام كردیم. مدیریت گویش نیز با او بود. این معلم لبنانی‌الاصل بود كه در كمپ اسرای اسرائیلی‌ها، عبری یاد گرفته بود.

روی خط باریكی قدم می‌گذاشتید! در طول كار به مشكل سیاسی برنخوردید؟
در ابتدا قرار بود نقش همسر محمد سروری را به خانم حنان ترك مصری بدهیم. ایشان هم با كمال میل این نقش را پذیرفتند و ما در صحبت‌های اولیه به توافق رسیدیم. دولت مصر به محض این‌كه متوجه این مساله شد ایشان را ممنوع‌الخروج كرد و پس از آن برای بازجویی به اداره استخبارات مصر برد. ما مدتی از ایشان بی‌خبر بودیم تا این‌كه پس از آزادی برای ما نامه‌ای نوشتند و شرح ماوقع دادند.

بعد از انقلاب مصر چطور؟ شرایط تغییر كرد؟
حنان ترك یكی از نیروهای انقلابی مصر محسوب می‌شود و حتی در تظاهرات میدان التحریر نیز حضور داشته است. وی مدام اطلاعیه‌هایی برای همراهی مردم با انقلاب مصر صادر می‌كند و همین باعث شده كه فیلم «33 روز» به دلیل پیشنهاد حضور این بازیگر در آن، با بازتاب مثبتی مواجه گردد.

آیا قرار است این فیلم در كشورهایی مانند مصر اكران عمومی شود؟
بله. ما تاكنون با كشورهایی همچون مصر، سوریه، لبنان، تركیه، یمن، سوریه و عراق مذاكره كرده‌ایم و قرار است به محض اتمام اكران فیلم در ایران و همچنین آرام شدن فضای كشورهای در حال انقلابی مانند تونس، نمایش آن را در كشورهای مورد نظر شروع كنیم.

آیا تاكنونی اكرانی در خارج از كشور داشته‌اید؟
بله. «33 روز» در هفته‌های فیلم سایر كشورها به نمایش در آمده و در جشنواره‌های مختلف از جمله جشنواره فیلم بغداد، اكرانی تك‌ سئانس داشته است.

كدام نسخه از فیلم در كشورهای مختلف به نمایش درخواهد آمد؟
نسخه اصلی با زبان عربی‌ كه برای قسمت‌های عبری‌اش هم زیرنویس عربی نوشته‌ایم. همچنین فیلم در بعضی از كشورها با زیرنویس انگلیسی روی پرده خواهد رفت.

دوبله چطور؟
فقط یك نسخه از فیلم به زبان فارسی برای اكران در ایران دوبله شده است و بقیه همگی زیرنویس می‌باشد.

از اكران ایران بگویید. چندی است كه اكثر كارگردان‌ها از نحوه و شرایط اكران فیلم‌هایشان ناراضی‌اند. شما چطور؟
گروه سینمایی استقلال متعلق به حوزه هنری است و یكی از بهترین گروه‌های اكرانی سینمای كشور به شمار می رود كه البته به تنهایی عامل موفقیت یا عدم موفقیت فیلمی نیست و تبلیغات و تیزرهای تلویزیونی و بنرهای خیابانی هم جای خود را دارند.

چقدر به گیشه «33 روز» امید دارید؟
این فیلم با توجه به قرابت و نزدیكی و دوستی مردم كشور ما با مردم لبنان، احساس عاطفی شیعه بودن را در آنها برمی‌انگیزد و این تعلق‌خاطر دوجانبه مردم را به سالن‌های سینما می‌كشاند. مردم متعهد ما به لبنان هم به چشم خرمشهر نگاه می‌كنند و با حضورشان در سینما از نفس مقاومت مردم لبنان استقبال خواهند كرد.

در پایان چه سخنی برای خوانندگان ما دارید؟
باید بگویم كه خوب است مردم با حضورشان در سالن‌های سینما از جامعه سینما و از فیلم‌های ارزشی و فاخر حمایت كنند. همچنین می‌شود فیلم‌ها را از سالن سینما به مدارس و دانشگاه‌ها كشاند و ما عوامل سازنده «33 روز» نیز برای حضور در جلسات نقد و بررسی آنها اعلام آمادگی و حضور می‌كنیم.