مهدی هاشمی‌ بدون جنجال و حاشیه!

ستاره‌ای كه می‌گوید شانس آورده بازیگر شده
‌سال گذشته وقتی در جشنواره فیلم‌‌، «آقا یوسف» و «آلزایمر»ش نمایش داده شد، بی‌بروبرگرد تمام كارشناسان، سیمرغ جشنواره را حق مسلم او می‌دانستند؛ در این صفحات، حرف‌های «مهدی هاشمی» را خواهید خواند؛ بازیگری كه تا امروز نه جنجالی داشته و نه هیاهویی و نه حتی ادعایی!

با بیش از 40 سال تجربه بازیگری در تمام عرصه‌های هنری، ناگهان نقش نادر سیاه‌دره خُل‌وضعی را در فیلم «هیچ» بازی می‌كند كه همه انگشت به دهان می‌مانند؛ «امیرقاسم» فراموشی‌گرفته‌ای را در «آلزایمر» بازی می‌كند كه اگر ندانی و نشناسی‌اش، واقعا باور ‌می‌كنی داری زندگی ‌یك آدم ‌خوشحال و كودك‌سرشتِ آلزایمری را می‌بینی كه هر جا باشد خوش است. كارا‌كتر «آقا یوسف» بازنشسته‌ را هم بازی می‌كند كه برای ارتزاق و گذران زندگی خودش و دخترش، حاضر است كف زمین خانه‌های مردم را دستمال بكشد، شیشه‌ها را بشوید و...  ‌‌راجع به «مهدی هاشمی‌» حرف می‌زنیم، كسی كه می‌گوید اگر بازیگر نتواند نقش‌های جدید و جالب را بازی كند كه دیگر بازیگر نیست؛ كسی كه می‌گوید در همه سال‌هایی كه سیمرغ را به من ندادند هم گفتم حتما حقم نبوده؛ كسی كه می‌گوید شانس آوردم بازیگر شدم! ‌‌گفت‌وگوی‌مان با «مهدی هاشمی» ‌زمانی انجام شد كه برای آرامش روح و روانش به جنگل‌های تُویر شمال ایران، در خانه‌ای كه برای خودش ساخته، جایی كه هنوز نه خبری از آب و برق است و نه تكنولوژی، پناه برده بود و در تاریكی و سكوت مطلق با ما حرف می‌زد.

تلویزیون، من را از سینما دور كرد
بعد از مجموعه‌های «معجزه خنده» و «روزگار قریب»، در سینما كار نكردم اما اینگونه نبود كه دركل از كار تصویری فاصله بگیرم؛ در آن سال‌ها «طلسم‌شدگان» داریوش فرهنگ، «چراغ جادو»ی همایون اسعدیان كه یك سال و نیم طول كشید، «هزاران چشم» و «دكتر قریب» كیانوش عیاری، «كارآگاهان» حمید لبخنده و همچنین یك سال كار با دانشجویان تئاتر را تجربه كردم اما در سینما كاری انجام نمی‌دادم؛ البته دلیل دوری‌ام از سینما به خاطر حضور در كارهای تلویزیونی چند ساله بود كه باعث می‌شد دیگر وقتی برای كار در سینما برایم باقی نماند، ضمن این‌كه پیشنهادهای سینمایی كه گهگاه داشتم، چنگی به دل نمی‌زدند و برای من زیبایی نداشتند. همواره گفته‌ام اگر كاری خوب باشد، تفاوتی برایم نمی‌كند در كدام عرصه باشد؛ تئاتر، سینما و تلویزیون، هر جا باشد حضور خواهم یافت اما واقعیت این است كه اولویتم حضور در فیلم سینمایی است.

منتظر جایزه نباشید
زمانی كه در جشنواره فیلم فجر برای بازی در فیلم «2 فیلم با یك بلیت» سیمرغ را گرفتم، داوران جشنواره اكثرا از دوستانم‌ بودند، با وجود این وقتی سال گذشته دوباره سیمرغ جشنواره فجر را گرفتم، با این‌كه باز هم دوستانم داوران جشنواره بودند، تعجب كردم جایزه را به من دادند (خنده!) فكر می‌كنم سال گذشته داوران به من یك نوع سمپاتی یا علاقه داشتند. شخصا جوایز را با وجود این‌كه خیلی خوشحال‌كننده هستند، زیاد جدی نمی‌گیرم! البته منكر اهمیت داشتن جایزه برای بازیگران نمی‌شوم؛ وقتی بازیگری از جشنواره‌ای جایزه نمی‌گیرد، خیال می‌كند حالا چه خبر است اما وقتی این اتفاق برای بازیگر می‌افتد، می‌بیند آنچنان خبری هم نبوده! بزرگانی در سینمای جهان بوده‌اند كه در دوران بازی‌شان حتی یك جایزه هم نگرفته‌اند اما هیچ‌گاه از اهمیت‌شان كاسته نشده. نمی‌توان منكر خوشحال‌كننده بودن جایزه و تایید بازی شما توسط منتقدان و مردم شد ولی یك بازیگر نباید هیچ موقع فقط منتظر جایزه باشد بلكه باید كارش را تمام و كمال و با كیفیت بالا انجام دهد. متاسفانه برخی همكاران را می‌بینم كه خیال می‌كنند جایزه و سیمرغ خیلی مهم هستند و وقتی جایی مورد تقدیر قرار می‌گیرند، می‌گویند بالاخره حقم را گرفتم و از این حرف‌ها! این‌ها اشتباه است؛ در وهله اول كار باید برای خود هنرمند، بعد سینماشناسان، منتقدان و مردم اهمیت داشته باشد البته منظورم از مردم، آن دسته‌ای است كه سطح شعور بالاتری در سینما دارند، نه عامه‌ای كه زیاد درگیر این عرصه نیستند.
 
سیمرغ هم نمی‌بردم ناراحت نمی‌شدم
از آنجا كه در جشنواره‌ها هیچ‌وقت فرصت نمی‌كنم تمام فیلم‌هایی كه در بخش مسابقه شركت كرده‌اند را ببینم،  اگر جایزه یا سیمرغی نبر‌م‌ ناراحت نمی‌شوم چون مطمئنا بازیگری بوده كه بهتر از من بازی كرده. از همه مهم‌تر این‌كه انتخاب بازیگر برتر، یك كار سلیقه‌ای است و هیچ‌كس دخالتی در آن ندارد اما این‌كه سال گذشته سیمرغ جشنواره را من بردم، شاید به خاطر ارادت و رفاقتی بوده كه با دوستان داشته‌ام، وگرنه همكارانی داشته‌ام كه بهتر از من بازی كرده باشند. در هر صورت از این‌كه مورد تایید قرار گرفتم، خوشحالم و از همه متشكر.

این شایعه است!
این‌كه می‌گویید هر فیلم یا سریالی كه می‌خواهد ساخته شود، حتما یك نسخه از فیلم‌نامه‌اش قبل از ساخت در منزل من پیدا می‌شود، اگر صحت داشت بسیار خوشحال می‌شدم (خنده). اگر چنین اتفاقی هم بیفتد، تاییدش نمی‌كنم. آدم سعی می‌كند یك مرز و آبرویی برای خودش درست كند و نباید به راحتی آن را از دست بدهد. تا حالا اتفاق نیفتاده از بازی در كاری پشیمان شوم اما پیش آمده قبل از این‌كه برای بازی در كاری به توافق برسم، بدانم كه قرار است در یك كار متوسط یا زیر متوسط بازی كنم! اجازه بدهید اسم كاری را نبرم چون همه كارگردان‌های‌شان از دوستانم هستند.

تحقیق كردم تا بدانم آلزایمری‌ها چگونه هستند
وقتی می‌خواهم نقشی را بازی كنم، تمام كاراكترهایی كه تا آن روز بازی كرده‌ام را فراموش می‌كنم و خودم را دربست در اختیار آن نقش می‌گذارم. برای بازی در آلزایمر كه یك مورد خاص بود، از دوست عزیزم «امید رستگار» خواهش كردم یك تحقیق وسیع و جامع درباره بیماری «آلزایمر» انجام دهد و او نیز این كار را برای من انجام داد. در فیلم «آلزایمر»، جزو آن‌ دسته افرادی بودم كه بر اثر یك ضربه دچار «آلزایمر» شده بود؛ ‌آلزایمر ممكن است ناشی از زوال عقل یا پیری یا چیز دیگری باشد اما در این فیلم قرار بود نقش كسی را بازی كنم كه بر اثر ضربه دچار درصد زیادی فراموشی شده اما كم‌وبیش یك چیزهایی هم یادش می‌آید. برای درست درآوردن این كاراكتر، شروع كردم به تحقیق كه اصلا حافظه در كدام قسمت سر قرار دارد و به‌صورت علمی‌این موضوع را بررسی كردم، چون اگر این كارها را انجام نمی‌‌دادم، مطمئنا كاراكتر «امیر قاسم» را اشتباه بازی می‌كردم. این كاراكتر نشانه‌های بسیار ریزی داشت، مثلا اگر دستم را روی سمت راست سرم می‌گذاشتم، مردم یا كارشناسان نمی‌گفتند آقای هاشمی‌ حافظه كه سمت راست سر قرار ندارد؟ به همین دلیل تحقیقات گسترده‌ای روی این كاراكتر انجام دادم تا اشتباهی انجام ندهم. بازیگر در هر كاری باید آنقدر خالی باشد كه بتواند روح نقشی كه نویسنده نوشته و كارگردان توضیحات تكمیلی‌اش را داده و او‌ قرار است بازی كند را  درون خود جای دهد.
 
غیرمجاز دلپذیر من!
وقتی با یك كارگردان جوان 35 ساله به نام «مصطفی كیایی» برخورد كردم، دیدم چقدر استعداد در او وجود دارد، به همین دلیل سر فیلم «غیر مجاز» احساس می‌كردم دارم یكی از ایده‌آل‌ترین فیلم‌های زندگی‌ام را بازی می‌كنم. با وجود این‌كه ‌این فیلم در مردادماه گرم تهران و در شهرك دفاع مقدس فیلمبرداری می‌شد و در یك جهنم واقعی بازی می‌كردیم و از زمین و آسمان آتش می‌بارید اما لذتی كه از حضور در فیلم این كارگردان می‌بردم، به همه چیز می‌ارزید. گروه 40-30 نفره «غیرمجاز»، با وجود تمام سختی‌هایی كه داشتند یك زندگی 2ماهه دلپذیر را تجربه كردند.
 
تفاوت‌ نقش‌ها در «هیچ» و «آلزایمر»
كاراكتر «نادر سیاه‌دره» در فیلم «هیچ» مابه‌ازای واقعی داشت؛ بچه كه بودم، آدمی‌ را دیدم كه در یك ساعت، 70تا تخم‌‌مرغ پخته خورد! خیلی‌‌ها در زندگی‌شان ‌‌چنین بیمارانی را دیده‌اند، ولی در «آلزایمر» از آنجا كه «احمدرضا معتمدی» معلم فلسفه است و خودش هم نویسنده و كارگردان فیلم، زیاد خودش را دربند واقعیات نكرد. «امیرقاسم» با وجود ابتلا به فراموشی، شعبده‌بازی هم می‌كند، بنابراین ممكن است این سوال پیش بیاید كه آقا مگر كسی كه آلزایمر دارد می‌تواند شعبده‌بازی هم بكند؟ بنابراین در «آلزایمر» مقداری عنصر تخیل نیز وجود دارد. منظورم این است كه برای بازی كردن این نقش در «آلزایمر» مابه‌ازای واقعی نداشتم و باید نقش كسی را بازی می‌كردم كه فراموشی دارد، خوش‌خیال است، از همه چیز خوشحال می‌شود، كودك‌وار از هر حادثه‌ای استقبال می‌كند، دنبال مامن می‌گردد و علاوه بر همه اینها هنر شعبده‌بازی نیز دارد!
 
‌با كاراكترهایم، قله‌ها را فتح می‌كنم
در جواب این‌كه می‌گویید چرا خیلی از بازیگران سینمای ایران بازی در نقش‌هایی مثل «هیچ» یا «آلزایمر» را قبول نمی‌كنند، ‌حالا به هر دلیل‌، باید بگویم حرفه و شغل من بازیگری است، برای این كار تربیت شده‌ام و امروز بیش از 40 سال است كه دارم در سینما، تلویزیون و تئاتر كار می‌كنم، بنابراین باید از نقشی كه در ذهن خودم ‌علامت سوال به‌وجود آورده و در مقابلم قرار دارد استقبال كنم. باید تمام سعی و توانم را برای ملموس و باورپذیر كردن آن به كار بگیرم وگرنه همه می‌توانند نقش‌های معمولی را بازی كنند!

با اینا خستگیمو در می‌كنم
الان كه با شما گفت‌وگو می‌كنم، بالای جنگل‌های «تُویر» هستم. كنار جنگل جایی را برای خودمان درست كرده‌ایم كه هنوز حتی برقش هم نیامده و بدویتی دارد كه یادگار زمان كودكی من است و الان در تاریكی مطلق با شما صحبت می‌كنم. آن زمان‌‌ تابستان‌ها گاهی به همراه خانواده می‌رفتیم ساحل چمخاله كه این‌جا، بوی آن‌جا را می‌دهد و من را یاد بچگی‌هایم می‌اندازد. اینجا دریا ندارد اما وقتی فشار كار یك مقدار اذیتم می‌كند، به اینجا پناه می‌آورم. صبح‌ها صدای پرندگان را می‌شنوم، گوش‌هایم را برای شنیدن هیچ صدایی و سكوت مطلق تیز می‌كنم، صداهای پرندگان، سگ‌ها و همه موجوداتی كه این‌جا زندگی می‌كنند را به وضوح و جدا جدا می‌شنوم و معنای طبیعت را لمس می‌كنم، چون در شلوغی شهر خیلی همه چیز قاطی شده! به غیراز آلودگی چشمی‌و تصویری، آلودگی صوتی هم روح و روان مان را آزار می‌دهد. انسان‌هایی كه در شهر زندگی می‌كنند، انسان‌های تكه‌تكه‌اند، یكپارچه نیستند و مانند جام بلوری می‌مانند كه ترك برداشته‌اند! به همین دلیل است كه همچنان بهترین و بكرترین پناهگاه برای انسان‌های شهری، طبیعت است. شاید همین اتفاقات است كه موجب شده به محض این‌كه 2 روز تعطیلی پیش می‌آید، صف طویل اتومبیل‌ها به سمت دامنه طبیعت كشیده می‌شود؛ چیزی كه ‌شهرنشینان از آن محروم‌ هستند.
 
گروه خونی‌ ما 2 نفر به‌هم می‌خورد
همه چیز زندگی من و «داریوش فرهنگ» با هم است (خنده)؛ از رفاقت و كار بگیرید تا‌ بازی و تفریح و ورزش. به قول خودش «ما دوستان گرمابه و گلستان یكدیگریم.» حتی بارها اتفاق افتاده سر همكاری در فیلمی‌به این نتیجه رسیده‌ایم كه اگر با هم كار نكنیم بهتر است. رفاقت‌مان اصلا دلیلی برای حضور همیشه من در كارهای «داریوش فرهنگ» یا همكاری مداوم‌مان با هم نیست، دوستی‌مان سر جایش، كارمان هم سرجایش. رفاقت من و «داریوش فرهنگ» از 40 و خرده‌ای سال پیش، زمانی كه دانشجوی سال اول بازیگری بودیم شروع شد و خوشبختانه تا امروز هم پابرجا مانده است؛ ما 2 نفر گفت‌وگوهای بی‌پایانی راجع به سینما و تئاتر داریم، اگر ناخواسته به یك میز بیلیارد بربخوریم، ممكن است 3-2 ساعت سرگرم بازی با یكدیگر شویم و اصلا متوجه نشویم زمان چگونه گذشته، وقتی به استخر می‌رویم زمانی به‌خودمان می‌آییم كه  2 - 3 ساعت است در حال شنا كردن هستیم! این‌ها نشان می‌دهد، ما 2 نفر گروه خونی‌مان به هم می‌خورد، البته طی این 40 سال بعضی اوقات از دست یكدیگر دلخور هم شده‌ایم و همیشه همه چیز گل و بُلبُل نبوده، بالاخره این هم بخشی از كار است! (خنده)

نه اجازه گرفت، نه ما مجبورش كردیم
اجازه گرفتن برای قدیمی‌ترها بود یا در خانواده‌هایی كه سنت‌های كهن خیلی رعایت می‌شود، اصلا در حرفه ما چیزی به اسم اجازه گرفتن وجود ندارد كه كسی بخواهد با اجازه دیگری بازیگر شود؛ زمانی هم كه «نورا» دخترم ‌قصد داشت وارد این حرفه شود، چیزی به اسم اجازه گرفتن وجود نداشت چون جوان وقتی به 20 سالگی می‌رسد، دیگر خودش باید راهش را انتخاب كند، نقش من و مادرش فقط در حد كسانی بود كه می‌توانند مشاوران و كمك‌كننده‌های خوبی برایش باشند و در همه حالت از او پشتیبانی كنیم، وگرنه هیچ وقت اجباری در كار وجود ندارد كه بخواهیم نظرمان را تحمیل كنیم! من هنوز در مورد خودم نمی‌دانم آیا راه درستی را آمده‌ام یا نه، چه برسد به این‌كه بخواهم بگویم دخترم راه درستی انتخاب كرده یا نه!

‌در ناكجاآباد زندگی می‌كنیم!
همیشه درباره خودم گفته‌ام چون كار دیگری جز بازیگری بلد نیستم، وارد این حرفه شده‌ام اما در جواب این‌كه می‌گویید، زندگی خانوادگی‌ام با توجه به هنرمند بودن همسرم (گلاب آدینه) و دخترم (نورا هاشمی) سختی‌های زیادی دارد، باید بگویم نه، اصلا اینطوری نیست و ما هم مثل همه مردم زندگی معمولی خودمان را داریم. ما زندگی سختی نداریم، زندگی سخت را خانواده‌هایی تجربه می‌كنند كه برای زندگی كردن پول ندارند. در گذشته وقتی ‌افسران ارتش را به ماموریت به مناطق دوردست می‌فرستادند، یا خانواده‌های‌شان را با خود می‌بردند یا مجبور می‌شدند تنها به آن ماموریت بروند و گاهی نیز ناچار می‌شدند ازدواج‌های دیگری را صورت دهند. نمی‌خواهم بگویم بازیگری به اندازه زندگی آن افسران سختی دارد اما بازیگر در ناكجاآباد زندگی می‌كند؛ یكهو می‌بینید بازیگر از نظر مكانی مجبور می‌شود چند ماهی به نقطه‌ای دورافتاده یا اصلا جغرافیای دیگری سفر كند یا اصلا مجبور می‌شود چند وقتی را با روحیه دیگری زندگی كند. بازیگر چه از لحاظ جسمی‌ و چه روحی، شخصی است كه مكان ثابتی برای زندگی ندارد! درست است كه بازیگران هم خانواده دارند اما اگر خیلی حرفه‌ای باشند، ناگهان می‌بینید در ناكجاآباد زندگی می‌كنند. هر حرفه‌ای سختی‌های خودش را دارد، بازیگری هم یك حرفه است. بله، بعضی نقش‌ها هست كه طرف راه می‌رود، دوربین هم همان‌ را می‌گیرد و چون قیافه خوبی دارد، اسمش را بازیگر می‌گذارند، این كار آسان است! (خنده) قدیم‌ها كه بازیگرها راه می‌رفتند و دوبلورها به جای‌شان حرف می‌زدند، آن‌كه خیلی آسان‌تر بود، حتی یك نفر هم به جای‌شان آواز می‌خواند!

وقتی حالم خوب می‌شود
تنها چیزی كه شاید حتی فكر كردن به آن هم می‌ترساندم، بی‌پولی است چون اصلا اهل قرض گرفتن از دیگران نیستم و وقتی این اتفاق برای من می‌افتد، گیج می‌شوم و اعتماد به نفسم را از دست می‌دهم. البته بی‌پولی را زمانی كه جوان بودم تجربه‌ كرده‌ام و دیده‌ام آنقدرها هم ترسناك نیست و ‌خیلی عادی است ولی حالا كه یك مقدار سنم بالاتر رفته، حتی از فكر كردن به آن هم می‌ترسم و این حس ترس همیشه با من هست؛ مثل ترس از تصادف در جاده كه با خیلی‌ها همراه است. از بس راننده‌ها در جاده‌ها تند می‌روند و ایران هم از نظر تصادف رتبه اول در دنیا را دارد، همیشه می‌ترسی از این‌كه یك‌دفعه ماشین‌ها با هم شاخ به شاخ شوند و.... از حادثه برای عزیزان و نزدیكانم هم به‌شدت واهمه دارم و همیشه از این می‌ترسم كه خودم و مردم كشورم روزی در نابسامانی و فقر به سر ببرند. اصلا وقتی بفهمم اتفاق‌های بد زندگی كم می‌شود، حالم خوب می‌شود. ما در جهان پر از مشكلی زندگی می‌كنیم كه اگر چیزی از بدی‌هایش كم بشود، خوشحال می‌شوم. از طرفی چون شنا هم می‌كنم، وقتی در آب هستم، 2 ساعت نرمش‌های بدنی انجام می‌دهم، معلق می‌زنم و انواع و اقسام كارهای بدنی را در آب انجام می‌دهم چون وقتی در آب هستم، علاوه بر این‌كه خودم را شست‌وشوی بیرونی می‌دهم، ‌شست‌وشوی درونی‌ هم می‌شوم چون در فضایی زندگی می‌كنیم كه به محض این‌كه حتی چند دقیقه ‌راه می‌رویم، تمام هیكل‌مان پر از كثیفی می‌شود، چه ظاهر و چه باطن!

شانس آوردم بازیگر شدم
این‌كه یكی از بزرگ‌ترین علاقه‌های زندگی من رانندگی طولانی‌مدت آن هم تنهایی در جاده‌ است، مربوط به روحیه‌ام می‌شود و همیشگی نیست بلكه بعضی اوقات دوست دارم این كار را تجربه كنم.

شاعر بزرگی گفته «كوه و بیابانم آرزوست» این هم یك خواسته و آرزوست، شاید طرف برود كوه و بیابان، همان روز اول بترسد و از آرزویش پشیمان شود! در همین مجله زندگی ایده‌آل چند وقت پیش گفته بودم كه چون خودم را در مشاغل كارمندی و عادی نمی‌دیدم، دنبال شغل‌های آزاد و باز می‌گشتم و به این نتیجه رسیده بودم كه رانندگی، شغل آزادتری نسبت به سایر مشاغل است. رانندگی كامیون در جاده‌ها، آزادترین شغل ممكن در دنیاست كه می‌توانی تنهایی به هر آنچه دوست داری فكر كنی و دیگر كسی نیست به شما بگوید حتما باید این ساعت بیایی سركار، آن ساعت بروی و در اختیار خودت هستی.

 واقعا شانس آوردم بازیگر شدم چون بازیگری حرفه‌ای است كه تنوع زیادی دارد، در واقع منِ بازیگر هیچ شغلی ندارم ولی همه مشاغل را دارم! چون نقش‌های مختلفی به ما پیشنهاد می‌شود و این ما هستیم كه باید انتخاب كنیم و مسلما نقشی را كه دوست نداشته باشیم، انتخاب نخواهیم كرد. در واقع می‌خواهم بگویم در هنر آزادی وجود دارد. راننده كامیون شدن را دوست داشتم چون برای خودت آزادی، در اختیار خودتی و تنهایی می‌توانی برای خودت به هر چیزی دوست داری فكر كنی.

روزی كه قرار است بروم سر فیلمبرداری، 5صبح بیدار می‌شوم، لباس پوشیده و حاضر روی كاناپه خانه‌ام دراز می‌كشم تا راننده بیاید دنبالم و بروم سر كارم اما وقتی سر فیلمی‌ نیستم، شب و روزم قاطی است! گاهی می‌بینی شب تا صبح بیدارم، بعد صبح می‌خوابم تا ظهر! یعنی زمان برای من كله‌پا می‌شود! روزهایی هم می‌روم سراغ كتاب‌ها و روزنامه‌هایی كه فرصت نكرده‌ام بخوانم‌شان.