نگاهی به فیلم‌های ترسناک «ضبط 1 و 2»

وحشت از نوع هنری
نگاهی به فیلم‌های «ضبط 1 و 2» و وضعیت ژانر وحشت در سینمای امروز

سه سال از ساخت قسمت اول فیلم «ضبط» می‌گذرد. فیلمی كه نه تنها در ایجاد یك تجربه لذتبخش و در عین حال ترسناك برای مخاطب موفق بود كه در زمینه ساختار و فرم نیز حرف‌های فراوانی برای گفتن داشت. ساخت قسمت دوم این فیلم در سال 2009 و تاحدودی تكرار موفقیت‌های قسمت اول آن بهانه‌ای شد تا هم به این دو فیلم مهم در سینمای وحشت كنونی بپردازیم و هم نگاهی مختصر به وضعیت ژانر وحشت داشته باشیم.

فیلم «ضبط» (با عنوان اصلی REC ) در سال 2007 و با كارگردانی دو نفر از فیلمسازان ژانر وحشت در اسپانیا ساخته شد. خائومه بالاگوئز و پاكوپلازا، كارگردانان هر دو قسمت فیلم «ضبط» هستند كه علاوه بر این دو فیلم، تجربه‌های مشترك بیشتری نیز در كارنامه خود دارند.

 

داستان فیلم درباره آنخلا، گزارشگر تازه كار تلویزیون است كه همراه همكار تصویربردارش به یك پایگاه آتش‌نشانی می‌روند تا از یك شب تا صبح، از روند كار آنها و احیانا ماموریت‌هایشان تصویربرداری كنند. همه چیز به خوبی و خوشی پیش می‌رود. دوربین زندگی كاری این آتش نشان‌ها را ضبط می‌كند. آنخلا هم تا اینجای كار راضی است. تا اینكه ماموریتی به پایگاه داده می‌شود. زنی سالخورده در آپارتمان خود به دام افتاده است. آنخلا و همكارش همراه گروه امداد به آپارتمان می‌روند و به هیچ عنوان از اتفاقاتی كه قرار است در آن آپارتمان رخ دهد اطلاع ندارند. اتفاقاتی حیرت انگیز و خونین. دوربین آنخلا تنها راوی این فیلم است و تمام اتفاقات در نوار آنها ضبط می‌شود.

ایده همانطور كه از خلاصه داستان پیداست، ایده‌ای درخشان (البته در قامت یك فیلم ترسناك) است. ایده‌ای كه نه فقط داستان دارد و نه فقط ساختار. كمتر فیلم متكی به ژانری را سراغ داریم كه در ایده‌اش به این اندازه داستان و فرم درهم تنیده باشند. البته قرار نیست خیلی وجه هنری اثر را بالا ببریم و برجسته كنیم اما به هرحال این فیلم از این زاویه یك سر و گردن از 90 درصد آثار فعلی سینمای وحشت در جهان بالاتر است.

 

در این سال‌ها سینمای وحشت آنچنان به بن بست رسیده است كه آثاری چون «ضبط» قطعا به عنوان یك پدیده مطرح هستند. به‌طور خلاصه سینمای كنونی وحشت را می‌توان به سه دسته تقسیم كرد. به سه دسته كاملا كلیشه‌ای و از مد افتاده كه بیشتر به ژانر كمدی نزدیك شده‌اند. دسته اول فیلم‌های آخرالزمانی هستند كه تقریبا از آغاز هزاره جدید آنچنان گسترش یافتند كه می‌توان آن را حتی به شكل جداگانه یك ژانر دانست. فیلم‌هایی نظیر «مه»، «من افسانه‌ام»، «كتاب الی» و «فرزندان بشر» (كه اتفاقا نمونه خوبش است) از این دسته‌اند. دسته دوم فیلم‌های پیچ اشتباهی هستند. فیلم‌هایی كه بدون استثنا با سفر چند دختر و پسر آغاز می‌شوند و در جاده با یك اشتباه یا جاده را گم می‌كنند یا مورد هجوم قاتلان بی‌رحم قرار می‌گیرند. از این رو می‌توان نام فیلم‌های «كشتار با اره برقی» را نیز روی آنان گذاشت. اكثر این اتفاق‌ها هم در یك جنگل یا یك روستای متروكه رخ می‌دهد. نمونه خارجی‌اش فیلم‌های «پیچ اشتباهی 1 و 2 و 3» و نمونه داخلی‌اش فیلم «كلبه» است. با این تفاوت كه آن چند دختر و پسر، برای پایان نامه خود راهی سفر می‌شوند. اما دسته سوم محدوده وسیع‌تری دارد و فیلم‌های زیادی را شامل می‌شود. فیلم‌هایی با تم انتقام یا نفرین. نفرینی كه از ساكنان قدیمی یك خانه، كلبه یا یك شهر به جای مانده و دامن ساكنان جدید را می‌گیرد. مشهورترین فیلم‌های این دسته فیلم‌های كینه هستند. چه نسخه ژاپنی و چه نسخه آمریكایی.

فیلم «ضبط » در این اوضاع یك فیلم خاص، جذاب و اصولی به حساب می‌آید. هرچند شاید خون و خونریزی موجود در آن به مذاق خیلی‌ها خوش نیاید اما به هرحال این قواعد ژانرش است. مهم این است كه آن را درست پیاده می‌كند.

 

خائومه بالاگوئز و پاكوپلازا در سال 2009 قسمت دوم از این فیلم موفق را ساختند. ضبط دو فیلمی كاملا شبیه فیلم اول (در ساختار تصویری و فرم) است و اساسا ادامه قسمت اول است. فیلم دقیقا پس از نقطه پایان قسمت اول آغاز می‌شود. همه افراد آپارتمان و خود آنخلا آلوده شده‌اند و حالا نوبت گروه تعلیم دیده پلیس است. چند نفر همراه دوربین‌هایی كه به كلاه‌شان وصل شده است، وارد آپارتمان می‌شوند. اما اتفاقاتی به مراتب پیچیده تر و غیر‌قابل پیش بینی‌تری برای این گروه رخ می‌دهد.

«ضبط 2» اگرچه به اندازه قسمت اول آن موفق نیست (مثل اكثر فیلم‌های چند قسمتی دیگر) اما از نظر فرم یك قدم از قسمت اول آن نیز جلوتر است و این خیلی ارزشمند است. در این قسمت تعداد دوربین‌ها بیشتر شده و ورود مخفیانه چند نوجوان با دوربین خانگی‌شان به آپارتمان و روایت مجدد فیلم از آغاز تا آن لحظه از زاویه دید دوربین آنها، علاوه بر پیچیدگی به شدت جذاب است و ماجرا را نفس‌گیرتر می‌كند. در حقیقت «ضبط 2» همانند قسمت قبلی، پر است از ایده‌های جذاب و در عین حال غافلگیر كننده. هر دو كارگردان تا آخر فیلم آنقدر ایده آماده كرده‌اند كه هر وقت كه بخواهند تماشاگر را وارد فاز جدیدی از یك تجربه بصری كنند. شكستن لنز دوربین گروه پلیس و پس از آن ورود چند نوجوان به‌داخل آپارتمان و روایت مجدد فیلم از آن زاویه در راس این ایده‌ها قرار دارد. این ایده‌ها باعث می‌شود تا تماشاگر احساس كند این فیلم تمامی ندارد و از هر زاویه‌ای پر است از كشمكش و ماجرا. ضمن اینكه معماری و به نوعی موقعیت داخلی آپارتمان یكی از نقاط قوت این فیلم به‌شمار می‌آید. در حقیقت در سینمای وحشت، هر چقدر صدا حائز اهمیت است، در «ضبط 1 و 2» به همان میزان معماری و فضاهای داخلی اهمیت دارد. در ساختمان قرنطینه شده فیلم، هر لحظه یك اتاق، كانال، زیرزمین، راهرو مخفی و یك در جدید كشف می‌شود و این یكی از ویژگی‌های منحصر به فرد فیلم است كه هم به فضاسازی و القای حس مورد نظر به مخاطب كمك می‌كند و هم به افزایش بار تعلیقی كه هر كدام از اینها ایجاد می‌كنند.

 

اما از نظر مضمونی، «ضبط 2» به مراتب از قسمت اول آن پر ایرادتر است. در قسمت اول، فیلم هرچقدر بر پایه علم و منطق بنا شده بود، در قسمت دوم جایش را به ماورا می‌دهد. در حقیقت كارگردان برای فرار از دادن جواب آن را به ماورا ارتباط می‌دهد. این دوگانگی و تضاد خیلی قابل درك نیست. دو قسمت از یك فیلم آن هم با این شباهت‌های فراوان نباید از نظر مضمونی و درونمایه با یكدیگر در تضاد باشند و هر كدام ساز خودشان را بزنند. در قسمت اول هیچ اشاره‌ای به ماورا، مسیح، شیطان و ضد مسیح نمی‌شود.

تمام فیلم با منطق انتقال ویروس از طریق خون دنبال می‌شود اما در قسمت دوم پای یك كشیش، صلیب و آتش گرفتن خون شیطانی هنگام برخورد با صلیب پیش می‌آید ضمن اینكه در قسمت دوم كه این اتفاق، جنبه ماورایی و فرامادی به خود می‌گیرد باز هم دچار تضاد می‌شود. شیطان به شكلی مادی از فردی به فرد دیگر انتقال می‌یابد. این ایرادها باعث شده است تا قسمت دوم به اندازه قسمت اول آن خوب و دقیق نباشد.

اما بی‌شك «ضبط 2» چیزی از جذابیت‌های قسمت اول كم ندارد و از نظر ساختار و فرم حتی قدمی از آن نیز جلوتر است. فیلم در وضعیت كنونی ژانر وحشت، بی‌شك یكی از درخشان‌ترین آثار به شمار می‌آید.

 

 

گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ

منبع: tehrooz.com/ حسین گودرزی

 

مطالب پیشنهادی: