درباره فیلم هرچه خدا بخواهد ساخته نوید میهن‌دوست

 

با 90 دقیقه زمان چه می‌توان كرد؟
«90 دقیقه» زمان چندان زیادی برای روایت یك قصه نیست. فیلمسازان زیادی هستند كه حتی وقتی به سراغ ساخت سریال هم می‌روند، بعد از 13 قسمت یا 26 قسمت هم نمی‌توانند حرف و پیام خود را به مخاطب منتقل كنند بنابراین، این‌كه فیلمسازی بتواند در یك مدت زمان 90 دقیقه‌ای حرف خود را مطرح كند، فی‌النفسه هنر بزرگی محسوب می‌شود كه تعداد قابل توجهی از سینماگران از آن بی‌بهره هستند.
 
 اما برای روایت یك داستان سینمایی، باید داستانی هم وجود داشته باشد كه قابلیت طرح در این نود دقیقه را داشته باشد. در سینما جمله معروفی است كه می‌گوید اگر در صحنه‌ای از فیلم یك اسلحه وجود داشت و در طول فیلم از آن استفاده نشد، باید در پایان آن فیلم، با آن اسلحه به سازنده فیلم شلیك كرد!
حالا با در نظر گرفتن این دو نكته می‌توان به اهمیت «نكته‌سنجی» در روایت یك داستان سینمایی پی برد. 90 دقیقه گاه زمان بسیار زیادی برای روایت داستان یك فیلم است و به همین دلیل مخاطب به جای تماشای داستانی روان و جذاب، با حوادث و ماجراهای متعددی مواجه می‌شود كه هیچ ربطی به داستان اصلی ندارد و فقط باعث حواس‌پرتی تماشاگر می‌شود. فیلم «هرچه خدا بخواهد» نمونه‌ای مثال‌زدنی از چنین فیلم‌هایی است.

 

داستان فیلم درباره پیرزن و پیرمردی است كه در جزیره كیش زندگی می‌كنند. آنها كه در سال‌های آخر عمر خود با یكدیگر ازدواج كرده‌اند ناگهان در حادثه‌ای دریایی هر دو آنها در دریا غرق می‌شوند و با رسیدن این خبر به خانواده آنها، فرزندانشان متوجه می‌شوند كه پدر و مادر در سال‌های آخر عمر چه «دسته گُلی» به آب داده‌اند!
حضور فرزندان این زوج سالخورده در جزیره كیش، ماجراهای فیلم را رقم می‌زند.

 

صحنه اول فیلم از فرودگاه آغاز می‌شود. ونداد پس از پیرمرد و پارمیدا دختر پیرزن با بلیت هواپیما به باجه دریافت كارت پرواز مراجعه می‌كنند. از همین جا جزئیات فراوانی به تماشاگر ارائه می‌شود. در این صحنه نشان داده می‌شود كه چمدان مسافرتی هر دو آنها یكی است. هر دو آنها در سفر در جایی نزدیك هم می‌نشینند. هتل محل اقامت آنها یكی است و حتی اتاق‌های آنها نیز در هتل با هم جابه‌جا می‌شوند.
فیلمساز با تامل تمام این صحنه‌ها را به تصویر می‌كشد و پس از آن در جلسه مشتركی میان این دو با شخصیت بیدخوری، اطلاعاتی درخصوص نحوه مرگ زوج سالخورده ارائه می‌كند. نكته جالب توجه این‌كه در این مدت عملا صحنه‌هایی وجود دارد كه از طریق آنها اطلاعاتی رد و بدل نمی‌شود و فقط به مدت زمان فیلم اضافه می‌كند. حتی فیلمساز از صحنه ماشین‌سواری هم برای انتقال اطلاعات استفاده نمی‌كند.

 

تا اینجای داستان می‌توان فیلم را براحتی تحمل كرد. بالاخره كیش جذابیت‌های بصری فراوانی دارد و احتمالا در تهیه و تولید فیلم هم نقش داشته و نمی‌توان بدون نمایش این جذابیت‌ها، حق و حقوق حامی ‌مالی فیلم را ادا كرد. حتی باید بر این مساله هم چشم پوشاند كه چطور ونداد كه با این چمدان كوچك به كیش آمده، هر زمان كه در فیلم دیده می‌شود لباس و پوششی جدید دارد؟ مگر آن چمدان كوچك چقدر جا دارد كه بتواند این حجم از لباس را در خود جا بدهد؟ حامد كمیلی در نقش ونداد، در فیلم فقط 3 بار ساعت عوض می‌كند، لباس‌ها و كت و شلوارهای او كه از حد شمارش خارج است!
می‌توان این مشكل را نیز به علاقه مفرط بازیگران فیلم به نمایش «خوش تیپی» خودشان نسبت داد. این پدیده در بخش‌های دیگر فیلم نیز وجود دارد و تقریبا همه بازیگران با چندین دست لباس كه گاه ارتباطی هم به داستان فیلم ندارد، مقابل دوربین ظاهر می‌شوند كه فقط و فقط از نظر جنبه ظاهری در خدمت فیلم است!

 

از نیمه‌های فیلم و با حضور دیگر بازیگران، كم‌كم حشو و زوائد فیلم برای مخاطب آزاردهنده می‌شود. ناگهان شخصیت‌های فراوانی وارد فیلم می‌شوند كه اغلب آنها نه كاركردی دراماتیك دارند و نه حضورشان چیزی به فیلم اضافه می‌كند.
یلدا در نقش دختر ناتنی زنی كه غرق شده یكی از این شخصیت‌هاست. بازی او بشدت یادآور بازی الناز شاكردوست است. این بازیگر تازه كار در چند صحنه محدودی هم كه به او فرصت بروز و ظهور استعدادش داده شده، عملكرد بدی دارد و هیچ توانایی قابل ملاحظه‌ای را از خود نشان نمی‌دهد. پوریا پورسرخ نیز انگار اصلا فیلم و فضای آن را درك نكرده و فقط جلوی دوربین آمده تا با ظاهری شبیه هنرپیشه‌های هندی، گهگاه غیرتی شود یا این‌كه تكیه‌كلام‌های بی‌مزه‌ای مانند: راضیم ازت، خواستنی هستی و... را بیان كند.

رضا عطاران هم در فیلم همان نقش آدم‌های آویزان و علافی را ایفا می‌كند كه حالا دیگر هر كارگردانی كه به چنین نقشی نیاز داشته باشد، یكراست به سراغ او می‌آید.
كلا در فیلم شخصیت‌ها حضور تعریف شده‌ای در داستان ندارند. مثلا معلوم نیست شخصیتی كه نقش او را ارژنگ امیر فضلی ایفا می‌كند، به چه دلیل و با چه هدفی آن صحنه را ترتیب می‌دهد كه در آن یلدا با اتومبیل از روی او رد می‌شود؟ یا به چه دلیل ونداد كه صاحب یك شركت بزرگ است، با دیدن دختری ساده و معمولی مثل پارمیدا از همان نگاه اول عاشق او می‌شود؟! حتی نمی‌توان پاسخی برای این سوال پیدا كرد كه چرا پارمیدا از شنیدن خبر مرگ مادرش متاثر نمی‌شود؟ یا چرا ونداد از خبر پیدا شدن پدری كه همه فكر می‌كردند مرده، اصلا غافلگیر نمی‌شود؟ در چنین شرایطی پاسخ به این سوال كه «چرا باید فرهاد اصلانی در 2نقش حضور یابد و نقش 2 برادر را ایفا كند» فراموش می‌شود و دلیلی منطقی برای آن بیان نمی‌شود.

 

فیلم آنقدر روایت خود را شلوغ و مغشوش تعریف می‌كند كه فراموش می‌كند به این سوال پاسخ دهد جسدی كه در ابتدا به عنوان مادر پارمیدا شناسایی شد متعلق به چه كسی بوده است؟ قاعدتا جزیره كیش فضایی كوچك و محدود است و نمی‌توان توقع داشت جنازه‌ای در آن پیدا شود و به جای فرد دیگری شناسایی شود و از صاحب جنازه اصلی هم خبری نشود! این ریزه‌كاری‌ها در ادامه فیلم را به جایی می‌رساند كه مخاطب با پایان فیلم با حجم انبوهی از سوال از سالن سینما خارج می‌شود.
صحنه پایانی فیلم و بیان زنده بودن آن زوج میانسال نیز بر ابهام فیلم می‌افزاید. ابهام‌هایی كه مهم‌ترین دلیل توصیه نشدن فیلم از سوی مخاطبان فیلم به دیگران برای تماشای فیلم است. گاه زمان 90 دقیقه هم برای روایت داستان یك فیلم زمان زیادی است و بسادگی از دست می‌رود. این اتفاقی است كه درباره فیلم هرچه خدا بخواهد مصداق دارد.