كار ما رنگ‌آمیزی آثار موسیقی است

 

رهبران مهمان و دائم اركستر سمفونیك تهران از كار خود می‌گویند
 88 سال پیش كه نوازندگان سازهای كلاسیك به رهبری غلامحسین مین‌باشیان دور هم جمع شدند تا اركستر بلدیه را تشكیل دهند، كسی نمی‌دانست در آینده اركستر سمفونیك تهران از دل آن بیرون خواهد آمد.
 
اركستر سمفونیك بلدیه بعدها توسط پرویز محمود سازماندهی و در اوایل دهه 50 خورشیدی از حمایت‌های دولتی برخوردار شد. اركستر بلدیه كه دیگر به اركستر سمفونیك تهران تغییر نام داده بود در سال 1369طعم رهبری فریدون ناصری را چشید. این هنرمند روزهای زیادی را با اركستر سمفونیك تهران گذراند و آن را به جایگاه خوبی رساند، به گونه‌ای كه هنوز بسیاری از هنرمندان، دوره رهبری ناصری را عصر درخشان اركستر سمفونیك تهران می‌دانند.
با كناره‌گیری و سپس فوت فریدون ناصری، اركستر سمفونیك دچار مشكلات زیادی شد به گونه‌ای كه هرچند وقت یك بار هنرمندانی چون ایرج صهبایی، نادر مشایخی، علی رهبری، منوچهر صهبایی و... به طور موقت رهبری این گروه بزرگ اركسترال را بر عهده گرفتند تا به امروز كه ما با وجود نادر مرتضی‌پور به عنوان رهبر دائم، همچنان شاهد رفت و آمد رهبران مهمان هستیم.

سطح هنری رهبران مهمان
یكی از موارد مهمی كه طی سال‌های اخیر توجه همه علاقه‌مندان را به خود جلب كرده، حضور رهبران مهمان برای اركستر سمفونیك است. این مساله به واسطه اجرای برنامه سفارشی یا به منظور اجرای رپرتواری خاص توسط آهنگسازان یا حضور رهبران بین‌المللی رخ می‌دهد. برای مثال اگر اركستر قرار باشد هفته دفاع مقدس آثاری از مجید انتظامی را بنوازد، به رهبری خود این آهنگساز روی صحنه می‌رود و....
هم‌اكنون و با گذشت فراز و نشیب‌های زیاد، در حالی كه اركستر سمفونیك تهران دارای رهبر دائمی شده است، باز هم شاهد حضور رهبران مهمان هستیم. به گونه‌ای كه در اجرای 24 و 25 تیر در تالار وحدت، شهرداد روحانی چوب رهبری را به دست می‌گیرد.
شهرداد روحانی كه این روزها با اركستر سمفونیك تمرین دارد، درباره رفت و آمد رهبران مختلف به اركستر و تاثیرشان بر پیشرفت نوازنده‌ها می‌گوید: بستگی دارد چه كسی می‌آید و چه كسی می‌رود. فقط صرفا چون رهبر مهمان و دائم هستند دلیلی نمی‌شود اركستر پیشرفت كند یا نكند. اگر یك رهبر مهمانی بیاید كه خوب باشد، طبیعتا به پیشرفت اركستر كمك می‌كند و اگر در حد متوسط باشد كمك چندانی نمی‌كند.
او مساله رهبر مهمان را در تمام دنیا روندی معمول می‌داند و می‌افزاید: خیلی از اركسترهای بزرگ ممكن است، مدتی به دنبال یك رهبر دائم باشند و حتی یك فصل هنری را نیز با رهبران مهمان ادامه دهند، اما به طور معمول در همه جای دنیا این گونه است كه رهبر دائم برای اركستر انتخاب می‌شود و برنامه‌ریزی سالانه را انجام می‌دهد، به كارهای مختلف اركستر نظارت می‌كند و بعد طی فصول هنری از رهبران مهمان نیز دعوت می‌كند.
منوچهر صهبایی كه حدود 2 سال رهبر ثابت اركستر سمفونیك بود نیز درباره حضور رهبر مهمان می‌گوید: من قبل از این كه به عنوان رهبر ثابت مسوولیت اركستر را به عهده بگیرم، سال‌ها به عنوان رهبر مهمان با آن كار كرده بودم. حتی در سال 1350 اولین رهبر مهمان اركستر سمفونیك بودم كه از خارج ایران آمدم و برنامه‌های زیادی را روی صحنه بردم.
وی ادامه می‌دهد: در تمام دنیا معمولا اركسترها یك رهبر ثابت دارند كه هم مدیریت هنری و هم مسوولیت‌های اجرایی اركستر را بر عهده دارد كه در میان برنامه‌هایش اگر امكاناتی فراهم شود، رهبر مهمان هم دعوت می‌شود.

رهبری اركستر مثل نقاشی كردن است
نادر مرتضی‌پور كه از ابتدای امسال به سمت رهبری دائم اركستر سمفونیك منصوب شد، درباره ویژگی و وظیفه یك رهبر اركستر می‌گوید: رهبری اركستر باید با هدف و‌ دلیل بوده و هر حركتش براساس دانش و آگاهی از قطعه مورد نظر باشد. در واقع او نقاشی است كه از قبل می‌داند نتیجه استفاده از بعضی رنگ‌ها به تنهایی یا مخلوط كردنشان با یكدیگر روی بوم در روز روشن، زیر چراغ، با نور كم و... چه خواهد بود.
مرتضی‌پور ادامه می‌دهد: رهبری اركستر روش برقراری ارتباط با نوازندگان بدون استفاده از هیچ زبان شناخته‌ شده‌ای است. مشكل رهبری اركستر، فرماندهی و مدیریت نیست بلكه مشكل این است كه باید بدون حرف زدن و تنها با استفاده از حركات موزون دست، بدن، چشم‌ و انرژی (امواج)‌ با اركستر ارتباط برقرار كند.

پاسخگوی همه امور
نادر مرتضی‌پور كه این روزها در كنار شهرداد روحانی نظاره‌گر تمرینات اركسترش است،‌ در این ارتباط می‌گوید: رهبر اركستر باید با حوصله و صبر با اركستر تمرین ‌كند و تمام دانش هنری و مدیریت خود را به كار بگیرد.
وی معتقد است همان طور كه نوازنده‌ای برای اجرای برنامه باید تمرین كند تا برای یك اجرای خوب آماده و آماده‌تر شود، اركستر هم نیاز به تمرین دارد؛ البته رهبر اركستر هم باید با ساز خودش كه همان اركستر است تمرین كرده تا به كیفیت مطلوب و مورد نظرش برسد.
این رهبر اركستر با انتقاد از بی‌مهری‌هایی كه به اركستر و رهبران آن می‌شود، می‌گوید: رهبر اركستر یك روز محبوب است و یك روز مورد بی‌مهری قرار می‌گیرد، چرا؟ چون تمام مسوولیت‌ها متوجه رهبر اركستر است.

همه نوازندگان، ساز رهبر اركستر هستند
صدادهی هر اركستر در درجه اول به رهبر و بعد به نوازنده‌ها باز می‌گردد چراكه او باید صدای مطلوبی را از اركستر بیرون بكشد.
شهرداد روحانی با تایید این كه بخش زیادی از قدرت نوازندگی و شیوه اجرا به رهبر اركستر باز می‌گردد، می‌گوید: طبیعتا خود نوازنده‌ها هم باید توانایی زیادی داشته باشند. رهبر اركستر در حقیقت مثل یك معلم است، اما معلم یك گروه بزرگ. ساز یك رهبر، تمام نوازندگان اركستر است.
او می‌افزاید: من به عنوان رهبر به جای این كه پیانو یا ویولن بزنم با حركات دستم و با نگاهم به نوازنده‌ها و با برداشتی كه از آن اثر دارم، باعث می‌شوم نوازنده‌ها به بهترین وجه قطعه را اجرا كنند.
وی درباره نقش رهبر در رنگ‌آمیزی اركستر می‌گوید: من در مقام یك رهبر نمی‌توانم در نت‌های تمام بزرگان موسیقی دستی ببرم و آنها را عوض كنم، ولی در یك جاهایی می‌توانم به عنوان كسی كه برداشتی از یك آهنگ دارم، حالت‌ها را تغییر دهم و همین تغییر حالت‌ها باعث می‌شود كه اثر، رنگ دیگری به خود بگیرد.

اركستری جوان
اركستر سمفونیك تهران در میان نمونه‌های مشابه جهانی‌اش، بسیار جوان محسوب می‌شود كه طی سال‌های اخیر نیز اقدام به جذب نوازندگان جوان كرده است.
شهرداد روحانی رهبر مهمان اركستر سمفونیك در این باره می‌گوید: كار رهبر خوب اركستر این است كه خاصیت‌های خوب نوازندگان را بشناسد و بتواند آن را به شیوه درست تربیت كند.
او ادامه می‌دهد: كسی كه 60 ساله است و حدود 30 الی 40 سال در اركستر ساز زده، اندوخته‌هایی دارد كه از جوان 20 ساله بیشتر است. البته نوازندگان جوان‌تر هم ویژگی‌های مثبتی چون انگیزه و توان بدنی بالا دارند كه نباید مورد غفلت قرار بگیرد. به عقیده من رهبر اركستر باید از هر كدام از نوازندگان با سنین مختلف بهترین‌ها را انتخاب و با ادغام آنها به نتیجه بهتر و پختگی بیشتر برسد.