گفت‌وگو با سیامک سپهری، سرپرست گروه «رستاک»

می خواهیم کار هنری انجام دهیم
سرپرست گروه «رستاک» کسی نیست جز سیامک سپهری که البته تار هم می نوازد. او دارای مدرک کارشناسی موسیقی از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران است. گروه «رستاک» تا کنون در کشورهای آلمان، فرانسه، ایتالیا، ژاپن، اسپانیا، هلند و بلاروس روی صحنه رفته است. سپهری خود را اینچنین توصیف می کند: «تجربه زیبای دوران کودکی با مهربانی مادر برای لمس تار در دستان کوچکم شکل گرفت. احساسی که شیرینی اش سالها بعد باعث شد تا از رشتۀ زمین شناسی انصراف داده و به تحصیل در رشته موسیقی بپردازم. در سال ۷۶ همزمان با آغاز تحصیلم در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران با همکاری دوست خوبم بهزاد پورنقی گروه موسیقی رستاک را پایه ریزی کردم . رستاکی که آرزوی همیشگی ام بود. گروهی با مناسبات عمیق هنری و انسانی با همراهی و پشتوانه همیشگی پدرم. از آن زمان تا کنون زیباترین لحظه هایم را در کناربهترین دوستانم برای تحقق رویاهایم در رستاک می گذرانم.»

کنسرتهای اخیر گروه رستاک بهانه ای شد تا ما با سیامک سپهری سرپرست گروه، به گفت‌وگو بنشینیم. گروهی که برخلاف خیلی از گروه‌های دیگر خواننده محور نیستند، و ترجیح می دهند بیشتر یک اثر خوب و قابل قبول ارائه کنند به جای اینکه هریک از اعضا ساز خود را بزند و در پی شهرت خود باشد.

گروه «رستاک» بیشتر از یک دهه است که تشکیل شده ، اما یکی دو سال اخیر خیلی سر زبان ها افتاد و موفقیت های زیاد در حوزه جذاب مخاطب کسب کرد. این روند صعودی چطور اتفاق افتاد؟
بله همانطور که گفتید از سال 1376 فعالیت گروه «رستاک» به شکل جدی آغاز شد و ما زمان زیادی را صرف کردیم تا گروه با موسیقی بومی بیشتر آشنا شود. در مورد سلیقه مخاطب هم باید بگویم که این موضوع، دوسویه است. مواقعی مخاطب باشما حرکت می کند و در مقطع دیگری کاملا برعکس است. فکر می کنم در کار هنری باید به‌گونه‌ای باشد که شما مسیر را به مخاطب نشان بدهید. البته در ابتدا باید این فضا ایجاد شود که بین هنرمند و مخاطب ارتباط دوسویه خوبی برقرار شود. در چنین شرایطی شما به عنوان تولیدکننده یک فرآورده هنری راه را به مخاطب نشان می‌دهید. ما در این مسیر سعی کردیم مخاطب را بشناسیم و فضای جدیدی را که مدنظرمان بود، به او بشناسانیم.

شما خیلی به مسئله کار گروهی تاکید می کنید. آیا بقیه اعضای گروه هم مانند شما به این «باهم بودن» اهمیت می دهند؟
برای اینکه گروهی در شرایط اجتماعی و زمانی کنونی به شکل پویا دوام بیاورد، نیاز دارد که ارتباط اعضای گروه، باهم حسی و عمیق باشد و این مستلزم آن است که شناخت درستی در بین اعضای گروه وجود داشته باشد چراکه شناخت درست پایه گذار یک رابطه درست می شود. البته این بدان معنا نیست که موضوعی قابل پذیرش باشد ما به دنبال آن هستیم که کنار مناسبات انسانی، کار هنری انجام دهیم.

شما در جایی گفتید که آهنگ سازی به صورت کارگاهی شکل می‌گیرد. این کارگاهی بودن به چه معناست؟
مراحل ساخت یک آهنگ در گروه «رستاک» به این شکل است که ما ابتدا مشخص می کنیم اثر هنری که قرار است تولید شود، چه رویکردی داشته باشد و چه مخاطبانی را شامل شود. سپس بر مبنای این استراتژی کلی ما قطعات را تعیین می کنیم. در این مرحله هرکسی براساس سلیقه و توانایی که دارد جغرافیای فرهنگی خاصی از کشور را انتخاب می کند و قطعات آن منطقه شنیده می شود و در جلسه ملودی های نهایی گزینش می شوند. سپس اعضای گروه ایده هایی را مبنای آن ملودی و جایگاهی که دارد، پیشنهاد می کنند و با کنار هم قرارگرفتن تمام این موارد، موسیقی رستاک تولید می شود.

بین موسیقی فرهنگ‌هایی که شما کار کردید کدامیک از لحاظ موسیقایی غنی‌تر است؟
در مجموعه‌ای که ما کار کردیم تقریبا تمام مناطق از نظر موسیقایی غنی هستند و شما می‌توانید در هر منطقه‌ای سال‌ها تحقیق کنید و اتفاقات جدیدی کشف کنید. موسیقی خراسان بسیار غنی است به طوری که خود موسیقی خراسان به چند شاخه فرهنگی مجزا تقسیم می‌شود و موسیقی کردستان که خب به خاطر وجود خانواده کامکار‌ها توانایی موسیقایی آن بیشتر نشان داده شده است. همین‌طور موسیقی بلوچستان. ما فقط به یکی از شاخه‌های موسیقی بلوچستان پرداختیم، موسیقی مراسم که یک نوع موسیقی شادی است و ما از صوت موسیقی استفاده کردیم که قطعاتی هستند که در مراسم شادی استفاده می‌شوند. بنابراین هر کدام از این موسیقی‌های محلی خودشان شاخه‌های گسترده و عمیقی دارند.

برای اینکه مخاطب جوان امروز را با خود همراه کنید آیا سعی در به روز کردن این موسیقی داشتید؟
واقعیت این است که گروه رستاک به سمت آنگونه از موسیقی می رود که به زیباترین شکل، توسط راویان خودش اجرا و ارائه شده است و شاید بتوان گفت با توجه به فضای فرهنگی، بهتر از آن نمی توانست اجرا شود و این فضا سینه به سینه منتقل شده است. کاری که گروه رستاک انجام می دهد و در اکثر مواقع آهنگسازان و تنظیم‌کنندگان دنبال آن هستند، این است كه، این موسیقی را به زبان خود که ترکیبی از زبان خود و جامعه امروز است، ارائه و تسری دهند و یا اینکه به آن یک بیان هنری جدیدی اضافه کنند.

برداشت من از صحبت های شما این است که علاقه ای ندارید در قطعاتی که انتخاب می کنید، دست ببرید و یا آنها را به روز کنید. به طور کلی چقدر در به روز کردن موسیقی بومی دست آهنگساز باز است؟
پاسخ دادن به این سوال راحت نیست. چون موسیقی بومی وجود دارد و شما در این ژانر کاری از آن به عنوان یک منبع الهام استفاده می کنید. در نتیجه هرکسی به آن با نگاه خاصی برخورد می‌کند. در پاسخ به سوال شما فقط می توانم درباره شیوه کار و برخورد گروه «رستاک» با موسیقی بومی صحبت کنم و آن را تعمیم نمی‌دهم. در گروه «رستاک» ما به دنبال آن هستیم که تا آنجا که ممکن است به 2 عنصر اصلی که یکی «گویش» است و دیگری «اصل ملودی» لطمه وارد نشود و تغییری نکند. به هرحال لازمه ساخت و تنظیم، تغییر است. اما بهزاد و فرزاد مرادی بیشترین انرژی را صرف می کنند تا گویش و کلام تا حد امکان به اصل آن نزدیک باشد. همچنین تلاش می‌کنیم که در اصل ملودی و فواصل موسیقایی آن دخل و تصرفی نداشته باشیم. سپس بر مبنای شناختی که از موسیقی آن منطقه داریم، تنظیم دوباره انجام دهیم که برای خودمان و مخاطبان آثار ما لذت بخش باشد.

شما برای اجرای صحنه ای به خارج از کشور هم رفتید. این حمایت از گروه رستاک چطور اتفاق افتاد؟
ما در 2 مقطع زمانی برای اجرای برنامه به خارج از کشور رفتیم. از آنجا که گروه «رستاک» موسیقی اقوام مختلف ایرانی را ارائه می کند، از طرف بخش جهانگردی سازمان میراث فرهنگی دعوت شدیم تا برای مردم سایر ملت ها برنامه اجرا کنیم البته قطعا برای شناخت فرهنگ ایران ابزارهای مختلفی فراهم است که یكی از آنها موسیقی است و هم به عنوان یک گروه ایرانی که روی بخش شنیداری کار کرده ایم، انتخاب شدیم تا به روی صحنه برویم. پس از آنکه این کار منتشر شد برای مخاطبان داخل کشور هم جالب بود و از آن استقبال کردند و به همین دلیل گروه «رستاک» به عنوان گزینه ای برای ارائه موسیقی بومی، شناخته و معرفی شد. البته این موفقیت فقط متعلق به گروه رستاک نیست و اگر هر گروهی بتواند حضور مفید و خوبی داشته باشد، برای ایران هم باعث سربلندی است. این باعث افتخار است که گروهی مانند «لیان» به سرپرستی محسن شریفیان، در مجامع بین المللی شناخته شده باشد.

بازتاب این اجراها چطور بود ؟ به ویژه مخاطبان غیرایرانی ارتباط برقرار کردند؟
بله. از آنجا که ما موسیقی اقوام مختلف ایرانی را اجرا می کنیم، در نتیجه مخاطبان مختلفی ممکن است با کار ما ارتباط برقرار کنند. این آثار از فضاهای متفاوت صوتی و شنیداری برخوردارند، اما یک عنصر قالب در این فضاها وجود دارد و آن عنصر ریتم است. برای بسیاری از مخاطبان غیرایرانی عنصر ریتم و پس از آن ملودی هایی که اجرا می شد، جذابیت داشت. اگر شما بدانید که برای چه مخاطبی به روی صحنه می روید، می توانید کار درست و بهتری را ارائه کنید.

از بین فرهنگ‌هایی که شما روی موسیقی آن کار کردید کدامیک پتانسیل جهانی شدن را دارد؟
هر فرهنگی نسبت به موسیقی بومی نگاه و سلیقه متفاوتی دارد. اما آنچه ما تجربه کردیم و برای خودمان هم جالب بود، مثلا در کشوری مانند اسپانیا به دلیل تداخل فرهنگی، مخاطب خیلی راحت با موسیقی ما ارتباط برقرار می کرد. اما در کشورهایی که موسیقی آن منطقه ریتم های مشخصی دارند، موسیقی کردی به دلیل ضرباهنگی که دارد، جذابیت بیشتری برای آنها داشت. اما از آنجا که هرجایی فرهنگ خاص خود را دارد، نمی توان به این سوال پاسخ جامعی داد.

امسال چه برنامه هایی پیش رو دارید؟
در حال حاضر مشغول کار روی آلبوم هستیم و اگر مشکل خاصی پیش نیاید، امیدواریم تا پیش از نوروز آن را راهی بازار موسیقی کنیم. تصمیم گرفتیم تا آماده شدن این آلبوم کنسرتی نداشته باشیم، اما به محض انتشار، کنسرتی در تهران خواهیم داشت.