از این هفته قصد داریم در صفحه هنرهای تجسمی باهمكاری منتقد و هنرمند كشورمان احمدرضا دالوند به صورت ثابت در روزهای یكشنبه به هنرها و صنایع سنتی ایرانی و همچنین تاریخ هنر جهان بپردازیم. دالوند در این شماره به هنر «تاپستری» پرداخته است.
«تاپستری»، به منسوجاتی گفته میشود كه ابعاد تجسمی دارد و آنها را به دیوار میآویزند یا به صورت احجام پیكره مانند در فضا یا روی زمین قرار میدهند و كاربردشان مثل تابلوی نقاشی یا مجسمه است و در تهیه آنها از تكنیكهای مختلف نساجی و بافندگی استفاده میكنند.
به بهانه نمایش آثار تاپستری زهرا رسولزاده نمین در گالری زرنا، این هنر دیرینه و تركیبی را مورد بررسی قرار میدهیم تا به اهمیت آثار وی و ارزشهای تاپستری بیشتر پی ببریم.
تاپستری (tapestry) به پارچههایی میگویند كه مبنای آن به شیوه گلیم بافت تهیه شده باشد. شیوه ساده موسوم به گلیم بافت در نساجی به معنای آن است كه پود به طور كامل روی تار را بپوشاند و نقوش گوناگونی ایجاد كند.
این هنر، حدود 57 سال پیش، پس از سه قرن در ایران دوباره احیا شد و به نام «گلیمهای تصویری» در كارگاههای میراث فرهنگی در دستور كار قرار گرفت.
نساجی از قدیمیترین تولیدات و مشاغل جوامع بشری به حساب میآید؛ از نخستین پارچههای زمخت و سادهای كه انسان توانست بر قامت كشیده تا از مزاحمت حشرات و گزند سرما نجات یابد تا پارچههای غیركاربردی كه صرفا برای زیبایی و تزئین تولید میكرد، قرنها گذشته است. از آنجا كه هدف از تولید پارچه، الزاما فراهم كردن چیزی كه پوشش مناسبی برای اندام بدون پشم آدمی نبود و نیازهای عالیتر و ظریفتری را نیز شامل میشد، پارچههایی برای زیبایی محیط زندگی نیز به مرور تولید شد؛ نوعی از تولید كه هدف هنری آن از هدف مصرفی این، اهمیت بیشتری داشت.
پارچههای گلیمبافت در تركیب و امتزاج با تكنیكهای دیگر نساجی و بافندگی مثل: قالیبافی، جاجیمبافی، ورنیبافی، پارچهبافی، میلبافی، مكرمهبافی، باتیك، چاپ سیلك، نمدمالی، سوزندوزی، چهلتیكه، قلمكار و... جلوههای غیرمنتظرهای از انواع «تكسچر» یا بافت (Texture) و رنگ را مقابل چشم قرار میدهند و زمانی كه این قابلیت فیزیكی با سلیقه فردی و زیباییشناسی هنرمند تركیب میشود، میتوان انتظار داشت كه چه میزان گستردهای از تنوع بصری و زیباییشناسی را با هنر تاپستری میتوان ارائه كرد. در این نمایشگاه، زهرا رسولزاده نمین با استفاده بسیار بموقع و حساسیت تصویری فوق مدرنش، آنچنان از بافت ساده پسزمینه آثار، برآمدگیها، گرهها و ریزش نخها و الیاف برآمده از سطح زیرین اثر بهرهبرداری میكند كه گاه مرز ظریفی میان سطح، برجستگیهای حجمگونه، فرمهای متحرك سهبعدی و رنگ و بافت را در معرض دید قرار میدهد. تاپستری از زمانهای دور به ما رسیده و نمونههایی از آن كه متعلق به كشورهای مختلف جهان است از گذشته باقیمانده است. ازجمله:
دالوند: هنر تاپستری حدود 57 سال پیش، پس از سه قرن در ایران دوباره احیا شد و به نام «گلیمهای تصویری» در كارگاههای میراث فرهنگی در دستور كار قرار گرفت
1 ـ آثار به دست آمده از منطقه پازیریك ایران
2 ـ قطعهای مربوط به قرن اول میلادی با نقش صلیب در كشور پرو
3 ـ آثار به جا مانده از قبطیها از قرن دوم تا نهم میلادی در مصر
4 ـ آثار به جا مانده از پارچههای ابریشمین در «كواسو» چین
5 ـ آثار اروپایی مربوط به قرن یازدهم میلادی و سوزندوزیهای «بایو» در فرانسه و «سن سرئون» در كولونی.
تاپستری قرنها با ابعاد بسیار وسیع و با گره گلیم بافته میشده و پوشش گرمی برای دیوارهای كلیساها و كاخها بوده است. در نمایشگاه فعلی نگارخانه زرنا، زهرا رسولزاده نمین با استفاده از پوست درختان و تنه پوسیده آنها نگاهی جدید و خلاقانه به هنر تاپستری انداخته است. او برای تزئین كارهایش حتی از زنگولههای كهنه و زنگزده نیز استفاده كرده كه صدای آنها انسان را به یاد صحرا و حركت در طبیعت میاندازد. در این میان مجسمههایی از پاروها و قاشقهای چوبی نیز به چشم میخورد. برای این هنرمند، آخرین اثر هر نمایشگاهی، راه تازه كار هنری است و این راه انتها ندارد.
زهرا رسولزاده نمین، روز به روز متفاوتتر از گذشته كار میكند: ذهن و چشم او مدام در حال جستجو و تحقیق و یافتن تازههاست. با دست كار كردن، بافتن و دوختن، بخش مهم زندگی است. وقتی دستها حركت میكنند، زندگی و عشق و امید میآورند.
تمام اطرافیان او میدانند چیزهای به درد نخور آنان روزی به یك تاپستری تبدیل میشود مثلا از نخ كوبلنهای قدیمی كه قرار بود راهی سطل زباله شود 22 اثر تاپستری با عنوان «آفتابگردان» ساخته شد یا میوههای درخت كاج كه روی زمین افتاده و كسی به آنها اعتنایی ندارد، تبدیل به تابلویی سه متری میشود و در فرهنگسرای نیاوران به نمایش درمیآید یا مكان جدید كارگاه و نگارخانه و همسایگی با كارگاه نجاری این امكان را فراهم ساخت تا نمایشگاه اخیر شكل بگیرد. به این معنا كه گونی چوبهای اضافه مغازه نجاری پر از ایده بود. بنابراین چوبها پس از انتخاب، شسته و انبار شد تا سه سال كار و جستجو تداركات یك نمایشگاه را در پی داشته باشد كه هماینك در گالری زرنا در مقابل چشم همگان است؛ تاپستری چنین هنری است، یعنی از هر چیزی میتوان هنر ساخت.
سیر دستیابی زهرا رسولزاده نمین به انواع ماتریال در آفرینش دستساختههایش جالب توجه است، زیرا مواد مورد استفاده در كارهایش به مرور زمان و كسب تجربه بیشتر تغییر مییابد و او هم ذهن خود و هم تاپستری را وسعت میبخشد. مثل:
ـ پشم رنگ شده با ضخامتهای مختلف، ابریشم، نخ، گونی، طناب، كنف یا پشم و نخ خام كه رنگرزی و به شكلهای مختلف پیچیده شدهاند.
ـ چراغهای ریز رنگی بر حسب رنگ جدا میشدند. شلنگهای نوری كه در شهر لابهلای درختها به كار رفته بود.
ـ مهرههای سفالی، چوبی، قرقرههای چوبی قدیمی، پاركت، پاروهای چوبی آبخورده، زنگولههای زنگزده و... .
این هنر گرم، دلپذیر و بشدت خانگی در بسیاری موارد در مقایسه با مجسمهسازی، هنری زنانه محسوب میشود. تاپستری در غنای فضاهای داخلی و زیبایی خیرهكنندهای كه هم روح و جان بومی دارد و هم بشدت بینالمللی است از جمله فعالیتهای خلاقی است كه باید بیش از اینها به آن پرداخته شود.
گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ
www.seemorgh.com/culture
منبع: jamejamonline.ir
مطالب پیشنهادی:
داستان "چتر و گربه و دیوار باریك"
«نیکول کیدمن» در نقش شاهزاده گریس جلوی دوربین رفت + تصاویر
ورزی به دنبال بازیگر نقش فرح در لبنان
تنها تلویزیون خوب یه تلویزیون مردهس!
عکس چارلی چاپلین در نقش یک زن
