«مختارنامه» در هشت سالی كه از تولید تا پخش به طول انجامید، پرحاشیه بود؛ ساخت خانهی كعبه و نشان دادن واقعه كربلا همزمان با عاشورا از نكات جالب توجه سریال داوود میرباقری بود. در این مدت علاوه بر این كه «مختارنامه» با از دست دادن برخی از عواملش، عزادار شد، با مسائلی مثل نمایش چهره حضرت ابوالفضل(ع) و وضعیت نامشخص دكورهایش، حاشیهساز شد.
در مدت طولانی فیلمبرداری نیز، مسائل غیرمترقبهای مثل سهمیهبندی بنزین و بیماری داوود میرباقری برای تیم «مختارنامه» مشكلساز بود و وقفههایی را در ساخت به وجود آورد. فریبرز عربنیا ـ بازیگر نقش مختار ـ در طول فیلمبرداری این سریال تاریخی ـ مذهبی در فیلم سینمایی یا سریال دیگری بازی نكرد. عربنیا در این سریال بین 100 تا 150 بار گریم شد. همچنین «مختارنامه» بیش از 110 بازیگر اصلی داشت و بدلكاران و سیاهیلشكران زیادی نیز در این سریال حضور داشتهاند. و در نهایت حاصل كار بیش از دو هزار دقیقه فیلم مفید بود كه توسط میرباقری و همكارانش ثبت شد.
سرویس تلویزیون ایسنا با مروری بر این كارنامهی هشت ساله، پس از پخش آخرین قسمت كه جمعه هشتم مرداد ماه ـ انجام شد، در گزارش زیر به تفصیل به اتفاقاتی پرداخته كه بر این سریال گذشت.
در مدت طولانی فیلمبرداری نیز، مسائل غیرمترقبهای مثل سهمیهبندی بنزین و بیماری داوود میرباقری برای تیم «مختارنامه» مشكلساز بود و وقفههایی را در ساخت به وجود آورد. فریبرز عربنیا ـ بازیگر نقش مختار ـ در طول فیلمبرداری این سریال تاریخی ـ مذهبی در فیلم سینمایی یا سریال دیگری بازی نكرد. عربنیا در این سریال بین 100 تا 150 بار گریم شد. همچنین «مختارنامه» بیش از 110 بازیگر اصلی داشت و بدلكاران و سیاهیلشكران زیادی نیز در این سریال حضور داشتهاند. و در نهایت حاصل كار بیش از دو هزار دقیقه فیلم مفید بود كه توسط میرباقری و همكارانش ثبت شد.
سرویس تلویزیون ایسنا با مروری بر این كارنامهی هشت ساله، پس از پخش آخرین قسمت كه جمعه هشتم مرداد ماه ـ انجام شد، در گزارش زیر به تفصیل به اتفاقاتی پرداخته كه بر این سریال گذشت.
نمایش چهره حضرت ابوالفضل(ع)
نمایش چهره حضرت ابوالفضل(ع) از حاشیهسازترین بخشهای «مختارنامه» بود. میرباقری در زمان فیلمبرداری سریالش بنا را بر نمایش بدون پوشش چهره حضرت ابوالفضل(ع) گذاشت اما با نزدیك شدن به روزهای پخش، نمایش این صحنهها با اعتراض برخی از مراجع تقلید مواجه شد كه نشان دادن چهره حضرت ابوالفضل(ع) را جایز نمیدانستند. بر این اساس چهرهی حضرت ابوالفضل(ع) در صحنههای عاشورای «مختارنامه» طبق روال عادی نمایش شخصیتهای مذهبی در تلویزیون ایران، با نور و مه همراه شد.
البته جنجالها بر سر این موضوع تا مدتی قبل و پس از نمایش این صحنهها نیز ادامه داشت و میرباقری كماكان اظهار امیدواری میكرد تا بتواند در قسمتهای پایانی «مختارنامه»، چهره حضرت ابوالفضل(ع) را بدون پوشش نشان دهد؛ اما تلویزیون در نهایت تصمیم گرفت كه چهرهی حضرت ابوالفضل(ع) را در قسمت آخر «مختارنامه» نشان ندهند.
دكورهای احمدآباد مستوفی
چند ماه پیش بود كه هشدارها نسبت به بیتفاوتی به دكورهای عظیم سریال «مختارنامه» در احمدآباد مستوفی آغاز شد. این دكورها قرار بود تا خرداد ماه امسال در اختیار تیم تولید «مختارنامه» باشد و بعد از آن در اختیار صاحبان اصلی قرار گیرد تا تخریب شده و به شكل زمین كشاورزی برگردد.
هشدارهای تهیهكننده «مختارنامه» و سایر رسانهها ادامه پیدا كرد تا این كه معاون سیما به همراه جمعی از مدیران و معاونان این سازمان، خرداد ماه امسال راهی احمدآباد مستوفی شدند تا از دكورهای «مختارنامه» بازدید كنند. در نهایت نیز قرار بر این شد تا قرارداد زمینهای احمدآباد به مدت سه ماه دیگر تمدید شود تا سازمان صداوسیما نظر قطعی خود را درباره خرید این دكورها اعلام كند.
ضمن اینكه در این مدت برخی از سیاسیون هم بر راهاندازی شهرك سینمایی در لوكیشن مختارنامه تاكید كردند. اما آخرین خبرها از شكایت صاحبان زمین از تهیهكننده مختارنامه و رفتن محمود فلاح به دادگاه حكایت دارد. قرار است نتایج دادگاه طی روزهای آتی اعلام شود.
نمایش صحنههای كربلا همزمان با عاشورا
یكی از نكات جالب «مختارنامه» كه برای مخاطبان ایرانی این سریال جذاب بود، پخش صحنههای مربوط به واقعه عاشورا همزمان با این روز بود. میرباقری كه در «مختارنامه» 50 دقیقه از كربلا را به تصویر كشیده بود، به فراخور داستان و فلاشبك به گذشته، قصه برخی شخصیتهایی كه در كربلا حضور داشتند را روایت كرد؛ در روز عاشورا نیز صحنههایی از كربلا در قالب مختارنامه پخش شد كه با استقبال مخاطبان این سریال مواجه شد.
خشونتهای تصویری «مختارنامه»
مختارنامه با بهرهگیری از تكنیكهای جدید و جلوههای ویژه گریم عبدالله اسكندری، صحنههای بسیاری از كشته شدن قاتلان امام حسین(ع) خلق كرد. خشونت این صحنهها كه تا قسمت آخر و كشته شدن مختار ادامه داشت، گاه به حدی بود كه شبكه اول نیز از طریق زیرنویس به مخاطبان خود اخطار میداد تا اگر مشكل قلبی دارند، برخی بخشها را نبینند. هرچند نویسنده و كارگردان «مختارنامه» دائما تاكید داشتند كه خشونت جزئی از چیزی است كه ساختهاند و خشونت در برخی صحنهها اجتنابناپذیر بوده است. به علاوه آنها همواره اصرار داشتند خشونتهای «مختارنامه» خیلی كمتر از آن چیزی است كه در واقعیت وجود داشته و آنها در واقع «مختارنامه» را ملایمتر كردهاند.
فریبرز عربنیا و اعلام رقم دستمزدش
حضور فریبرز عربنیا ـ بازیگر نقش مختار ـ در برنامه «هفت» و صحبتهایش درباره وضعیت سینمای ایران از دیگر نكات حاشیهیی «مختارنامه» بود. عربنیا كه چند سال در هیچ برنامه تلویزیونی حاضر نشده بود، در دو قسمت از «هفت» شركت و در پاسخ به سوالات فریدون جیرانی، دیدگاههای خود را مطرح كرد.
عربنیا همچنین در یك اقدام جالب توجه، دستمزد خود را در «مختارنامه» به طور شفاف اعلام كرد. او در طول ساخت «مختارنامه» 600 میلیون تومان دستمزد گرفته كه به گفته خودش از دستمزد یك بازیگر یا مربی در یك فصل فوتبال كمتر است.
فشردگی ساخت و انتقاد میرباقری
مراحل پس از تولید «مختارنامه» حتی بعد از پایان فیلمبرداری به صورت فشرده ادامه داشت؛ به طوری كه آمادهسازی برخی قسمتها به دلیل طول كشیدن مراحلی مثل صداگذاری و جلوههای ویژه، تا یك ساعت قبل از پخش ادامه داشته است. این مساله حتی باعث شد كه قسمت سی و دوم «مختارنامه» به پخش نرسد. شبكه یك سیما نیز با اعلام این مشكل، در آن زمان فیلم سینمایی «مورد عجیب بنجامین باتن» را در كنداكتور قرار داد.
این در حالی است كه داوود میرباقری و تیم تولید «مختارنامه» از همان ابتدا به فشردگی مراحل پخش اعتراض كرده و زمان بیشتری را برای آماده سازی «مختارنامه» مطالبه كرده بودند اما این امر با مخالفت مسؤولان تلویزیون مواجه شده بود تا «مختارنامه» در اغلب موارد در آخرین لحظات به پخش برسد.
برگزاری نمایشگاه عكس «مختارنامه»
بهمن ماه سال گذشته، نمایشگاه عكس سریال «مختارنامه» در تالار وحدت برگزار شد. در این نمایشگاه كه 10 روز به طول انجامید، 72 عكس از «مختارنامه» به نشانه 72 تن از یاران امام حسین(ع) در كربلا به نمایش گذاشته شد. در نمایشگاه عكس «مختارنامه» عكسها به صورت خیمه چیده شده بود تا به گفته مسعود پاكدل ـ عكاس پروژه «مختارنامه» ـ هم یادآور خیمه باشد و هم اینكه تماشاگران با دیدن آنها حس كنند در صحنه فیلم حضور دارند.
از نكات قابل توجه این نمایشگاه، عدم نمایش عكس حضرت ابوالفضل(ع) بود كه مسعود پاكدل، نمایش آن را تابعی از نمایش حضرت ابوالفضل(ع) در سریال دانست و گفت هر تصمیمی كه در مورد تصاویر حضرت ابوالفضل(ع) در سریال گرفته شود درباره عكسهای او نیز صادق است.
موسیقی و گلایهها
موسیقی «مختارنامه» تركیبی از موسیقی جنوب ایران، موسیقی حماسی و موسیقی عرب بوده است. صدای لالایی زنی در پس زمینه موسیقی تیتراژ به گفته سازنده موسیقی «مختارنامه»، فریاد فروخورده زنی است كه داوود میرباقری آن را متاثر از شخصیت حضرت زهرا(س) میداند. در حین ساخت موسیقی این سریال، ساز جدیدی نیز اختراع شده كه بر حسب نام مخترع، آن را ساز ناصری نامگذاری كردهاند. این ساز، شكل سیمرغ است و یك ساز زهی است كه با آرشه نواخته میشود و زخمه هم دارد.
موسیقی مختارنامه با انتقادهایی هم همراه بود؛ محسن شریفیان كه خود را پژوهشگر آلبوم «اهل ماتم» كه بخشهایی از آن در موسیقی تیتراژ سریال «مختارنامه» استفاده شده، معرفی كرد، با نگارش نامهای خطاب به رییس سازمان صداوسیما نسبت عدم درج نامش در تیتراژ این سریال گلایه كرد. همچنین خواننده زن لالایی تیتراژ «مختارنامه» هم به استفاده از صدایش بدون اجازه او انتقاد داشت كه در نهایت با تقدیر ضرغامی از وی قائله خاتمه یافت.
در همان زمان امیر توسلی ـ آهنگساز این سریال ـ دربارهی انتقادها به ایسنا گفت: به نظرم این اعتراضات مباحث انحرافی است؛ به هرحال هر كار بزرگی ممكن است با چنین اعتراضاتی همراه شود. برخی آمدند اعتراضاتی كردند كه اصولا به موسیقی «مختارنامه» وارد نیست.
چهره زنان
تصویر چهره زنان نیز از دیگر «حاشیههای» سریال «مختارنامه» بود. فیلمسازان و منتقدان زیادی از قبیل انسیه شاهحسینی به این امر معترض بودند كه زنان چهرههای تاثیرگذاری در «مختارنامه» نیستند.
پوران درخشنده هم گفته بود: شخصیتهای زن این سریال با واقعیت فاصله دارند. سیدرضا اکرمی ـ عضو کمیسیون فرهنگی مجلس ـ هم متعقد بود كه سریال «مختارنامه» درخصوص نقش زنان در جامعه مبالغه كرده است.
نهایتا شخصیتهای زن سریال مختارنامه همزمان با روز زن طی مراسمی مورد تقدیر رییس صداوسیما قرارگرفتند.
سهمیهبندی بنزین و بیماری میرباقری
«مختارنامه» در مقاطعی با مشكلات عجیبی مواجه شد كه از آن جمله میتوان به سهمیهبندی بنزین و تعطیلی به خاطر كمبود بودجه اشاره كرد. در سال 1386همزمان با سهمیهبندی بنزین، «مختارنامه» نیز با این مساله درگیر شد. تعداد زیاد اتومبیلهای سریال و مصرف زیاد آنها، محمود فلاح را وادار كرد تا برای جلوگیری از تعطیلی پروژه «مختارنامه» و حل این مشكل به مسؤولان سازمان صداوسیما نامه بنویسد.
«مختارنامه» همچنین در اردیبهشت سال 84 به دلیل بیماری داوود میرباقری كه ناشی از فشردگی كاری بود به مدت شش روز متوقف بود و بعد از آن دوباره از سر گرفته شد. میرباقری در این مدت در بیمارستان بستری بود.
ساخت خانه كعبه
علاوه بر سایر دكورهای عظیم «مختارنامه»، دکور و لوکیشن خانه کعبه نیز در این سریال ساخته شد. دکورهای مکه به این دلیل واقعی به نظر میرسید که در مختصات نزدیک به خانه کعبه ساخته شد و این دکور در واقع 10 درصد کوچکتر از کعبه واقعی و به صورت چهار بعدی است. صحنههای آتش زدن كعبه نیز از دیگر مواردی است كه در «مختارنامه» به تصویر كشیده شده است.
بازدید رییس جمهور از مختارنامه
علاوه بر بازدید رییس سازمان صدا و سیما و برخی ازمعاونان این سازمان، رییس جمهور نیز در آذرماه سال 1387 به پشت صحنه «مختارنامه» رفت. محمود احمدی نژاد در این دیدار از عوامل سریال «مختارنامه» تقدیر كرد. ضرغامی نیز در مقطعی برای دیدن فیلمبرداری صحنههای كربلا به شاهرود ـ زادگاه میرباقری ـ سفر كرد.
دوبله سریال و پاسخ آی فیلم
از دیگر حاشیههایی كه برای «مختارنامه» به وجود آمد، دوبله این سریال به زبان عربی و پخش آن از شبكه "آیفیلم" بود. در حالی كه مخاطبان عرب زبان از پخش «مختارنامه» استقبال كرده بودند، تهیهكننده این سریال نسبت به دوبله عربی «مختارنامه» انتقاد كرد و آن را نامناسب دانست. فلاح همچنین از این كه با عوامل «مختارنامه» برای دوبله این سریال هماهنگ نشده بود انتقاد كرد. مسؤولان آیفیلم نیر در پاسخ به این انتقادات در بیانیهای عنوان كردند كه در دوبله «مختارنامه» از بهترین دوبلورهای عرب استفاده شده و حتی سعی كردهاند برخی بخشهای «مختارنامه» را با استفاده از دوبله، اصلاح كنند.
ثبت و مستند كردن تجارب
در خلال ساخت «مختارنامه» در خصوص ثبت و مستند كردن تجاربی كه برای نخستین بار در سینما و تلویزیونمان شكل گرفت، هشدارهایی از سوی رسانهها داده شد و حتی عبدالله اسكندی (طرح جلوههای ویژه) و محسن شاهابراهیمی (مدیرهنری سریال «مختارنامه») همزمان با ساخت و ... برای این كار اعلام آمادگی كردند؛ حتی در مقطعی خبرهایی در خصوص مستند كردن این تجارب از سوی تلویزیون منتشر شد، اما به نظر می رسد در نهایت آنچه مد نظر كارشناسان برای پرهیز از دوباره كاریها در پروژههای بعدی بود، محقق نشده است.
گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ
www.seemorgh.com/culture
منبع: isna.ir
