«سر آلفرد جوزف هیچكاك»، فیلم‌ساز افسانه‌ای و تاثیر‌گذار انگلیسی و پیشگام تكنیك‌های بدیع در ژانرهای تریلر روانی و تعلیق، ۱۰۹ سال قبل در روز سیزدهم اوت ۱۸۹۹ در لندن چشم به جهان گشود.
«آلفرد هیچكاك» كوچك‌ترین فرزند یك خانواده پنج نفره بود كه از پدری میوه‌فروش با اعتقادات كاتولیك متولد شد. او اغلب دوران كودكی‌اش را در تنهایی و انزوا می گذراند.
«هیچكاك» پس از یك دوره‌ی موفق فیلم‌سازی در زادگاهش انگلستان كه هم فیلم‌های صامت و هم فیلم‌های صدادار را شامل می‌شد، به هالیوود پیوست و در سال ۱۹۵۶ با حفظ ملیت انگلیسی، شهروندی آمریكا را پذیرفت.
او طی شش دهه فعالیت سینمایی، كه از عصر فیلم‌های صامت تا فیلم‌های همراه با دیالوگ و فیلم‌های رنگی را شامل می‌شد، بیش از ۵۰ فیلم بلند را كارگردانی كرد. از او هنوز به‌عنوان یكی از برترین كارگردانان تاریخ سینما یاد می‌شود.
«هیچكاك» شهرت خود را به‌واسطه تبحر مثال‌زدنی‌اش در به‌كارگیری عناصر دلهر، ترس و تعلیق به‌دست آورد؛ چنان‌كه از او به‌عنوان «استاد تعلیق» نام برده می‌شود.
● سال‌های آغازین
این كارگردان برجسته، اولین فیلم خود را در سال ۱۹۲۲ در انگلیس با نام «شماره ۱۳» آغاز كرد كه البته نیمه‌تمام ماند. وی از سال ۱۹۳۹ عمدتا در آمریكا آثار خود را تولید و عرضه می‌كرد. در سال ۱۹۲۵ «مایكل بالكون» از شركت فیلم‌سازی «گینزبورو پیكچرز» این فرصت را به «هیچكاك» جوان داد تا اولین فیلم بلند خود را باعنوان «باغ تفرجگاه» در آلمان بسازد. عدم موفقیت این فیلم در گیشه به‌نظر تهدیدی برای آینده‌ی كاری او بود.
«هیچكاك» اولین تجربه ساخت فیلم‌های دلهره‌آور را با فیلم «مستاجر» به‌دست آورد. اكران این فیلم در انگلستان در سال ۱۹۲۷ با موفقیت چشمگیر و استقبال بی‌نظیری از سوی مردم و منتقدین همراه شد. همچون دیگر فیلم‌های نخستین «هیچكاك»، این فیلم نیز از تكنیك‌های اكسپرسیونیست تاثیر پذیرفته بود كه او آنها را مستقیما در آلمان فراگرفته بود.
در سال ۱۹۲۹ «هیچكاك» تصمیم گرفت دهمین فیلم خود را با نام «حق‌السكوت» بسازد و درحالی كه هنوز در مرحله تولید بود، استودیوی سازنده آن تصمیم گرفت تا آن را به اولین فیلم همراه با دیالوگ سینمای انگلیس بدل سازد.
پس از ساخت فیلم‌هایی چون «مردی كه زیاد می‌دانست» (۱۹۳۴) و «۳۹ پله» (۱۹۳۵)، «هیچكاك» روند موفقیت‌های خود را با ساخت فیلم «خانم ناپدید می‌شود» ادامه داد. «عقاب كوهستان»(۱۹۲۶)، «حلقه»(۱۹۲۷)، «همسر دهقان» (۱۹۲۸)، «قتل»(۱۹۳۰)، «ماری» (۱۹۳۱)، «غریب و غنی» (۱۹۳۱) و «مامور مخفی» (۱۹۳۶) دیگر ساخته‌های هیچكاك در این سال‌ها بودند.
«هیچكاك« در اوج موفقیت و شهرت به هالیوود پیوست و اولین فیلم آمریكایی‌اش را در سال ۱۹۴۰ با نام «ربكا» ساخت؛ هرچند داستان این فیلم در انگلیس و اقتباس از رمانی نوشته نویسنده انگلیسی «دافنه دو موریر» اتفاق می‌افتد.
«خبرنگار خارجی» دومین فیلم آمریكایی «هیچكاك» بود كه در قالب ژانر تریلر، داستان آن در اروپا اتفاق می‌افتاد كه البته توانست در سال ۱۹۴۰ نامزد جایزه اسكار بهترین فیلم شود. این فیلم در اولین سال وقوع جنگ اول جهانی ساخته شد و الهام گرفته از رویدادهای در حال تغییر در اروپا بود.
● دهه ۴۰
فیلم‌های هیچكاك در دهه‌ی ۴۰ بسیار متنوع بودند؛ از اثر كمدی رمانتیك «آقا و خانم اسمیت»(۱۹۴۱) تا درام دادگاهی «پرونده بهشت» (۱۹۴۷) و اثر تاریك «سایه یك شك» (۱۹۴۳). در سال ۱۹۴۱ «هیچكاك» برای اولین‌بار در سمت تهیه‌كننده و كارگردان فیلم، «سوءظن» را ساخت. این فیلم جایزه اسكار بهترین بازیگر زن و جایزه انجمن منتقدان فیلم نیویورك را برای «خوان فونتاین»، بازیگر آن به‌همراه آورد.
«هیچكاك» یك سال بعد فیلم «خرابكار» را برای كمپانی «یونیورسال» ساخت و در سال ۱۹۴۴ فیلم «قایق نجات» را براساس رمانی از «جان اشتاین بك» برای كمپانی «روباه قرن بیستم» ساخت. این فیلم از آنجایی‌كه سكانس‌هایش تنها در یك قایق گرفته شده‌اند، محدودترین فیلم اینت كارگردان محسوب می‌شود.
«هیچكاك» پس از آن برای دیدار از زادگاهش به انگلستان بازگشت و در این حین دو فیلم كوتاه فرانسوی‌زبان برای وزارت اطلاعات انگلیس ساخت. پس از بازگشت به آمریكا، وی دو فیلم «طلسم‌شده» (۱۹۴۵) و «بدنام»(۱۹۴۶) را ساخت كه در این فیلم «اینگمار برگمن»، فیلم‌ساز افسانه‌ای سینمای جهان نقش‌آفرینی داشت.
«بدنام» به فروش چشم‌گیری دست یافت و یكی از موفق‌ترین آثار سینمایی «هیچكاك» نام گرفت.
اولین فیلم رنگی «هیچكاك» در سال ۱۹۴۸ بانام «طناب» به‌روی پرده سینماها رفت كه با نقش‌آفرینی «جیمز استوارت» همراه بود.
● دهه۵۰؛ سال‌های اوج
در سال ۱۹۵۰، «هیچكاك» فیلم «وحشت در صحنه» را برای كمپانی «برادران وارنر» ساخت. پس از آن بود كه فیلم پرفروش «غریبه‌ها در قطار» (۱۹۵۱) را با استفاده از تركیبی از المن‌های فیلم‌هایش در آمریكا و انگلیس ساخت. سپس در فیلم «ام را نشانه قتل بگیر» (۱۹۵۴) از تكنیك فیلم‌برداری سه‌بعدی برای اولین‌بار استفاده كرد.
فیلم‌های «پنجره عقبی» (۱۹۵۴) و «برای گرفتن دزد» (۱۹۵۵) از دیگر فیلم‌های موفق «هیچكاك» در دهه ۵۰ بودند. «مرد عوضی» (۱۹۵۷) آخرین فیلم «هیچكاك» برای كمپانی «برادران وارنر» بود. این فیلم سیاه و سفید، تنها نقش‌آفرینی «هنری فوندا» را به‌همراه داشت.
فیلم «سرگیجه» محصول سال ۱۹۵۸ با نقش‌آفرینی دوباره «جیمز استوارت» اگرچه در گیشه چندان موفقیتی به‌دست نیاورد، اما بسیاری آن را یكی از شاهكارهای «هیچكاك» می‌دانند كه در جشنواره فیلم سن‌سباستین اسپانیا، جایزه صدف نقره‌ای را به‌دست آورد.
پس از «سرگیجه»، «هیچكاك» سه فیلم موفق دیگر ساخت كه هریك اعتباری كلان به كارنامه سینمایی این كارگردان صاحب‌سبك افزودند. «شمال از شمال‌غربی» (۱۹۵۹)، «روانی» (۱۹۶۰) و «پرندگان» (۱۹۶۳) سه اثر ماندگار سال‌های پایانی فیلم‌سازی او بودند.
با آغاز دوران پیری و نشانه‌های بیماری در «هیچكاك»، جدیت او در ساخت فیلم كمرنگ شد و در دو دهه پایانی عمر، او تنها چندفیلم تریلر جاسوسی از جمله «پرده پاره» (۱۹۶۶) با نقش‌آفرینی «پل نیومن» و فیلم «توپاز» (۱۹۶۹) را ساخت.
پس از بازگشت به انگلیس، او آخرین فیلم موفق خود با نام «جنون» را در سال (۱۹۷۲) به نمایش درآورد. «توطئه خانوادگی» نیز آخرین فیلم ساخته «هیچكاك» بود كه در سال (۱۹۷۶) ساخته شد.
● لقب شوالیه
«آلفرد هیچكاك» در سال ۱۹۸۰ از سوی ملكه الیزابت دوم به دریافت لقب «سر» نائل آمد؛ هرچند مرگ فرصت آن را به او نداد تا رسما آن را دریافت كند و چهارماه پس از اعلام آن، در روز ۲۹ آوریل ۱۹۸۰ در سن ۸۰ سالگی براثر نارسایی كلیوی در لس‌آنجلس درگذشت.
● جوایز
«هیچكاك» طی ۶۰ سال فعالیت سینمایی، به‌واسطه ساخت آثار برجسته موفق به كسب جوایز متعددی شد كه شاید مهم‌ترین آنها جایزه‌ی یادبود آكادمی اسكار در سال ۱۹۶۷ باشد. او پنج‌بار در سال‌های ۱۹۶۰ برای فیلم «روانی»، سال ۱۹۴۰ برای
«ربكا»، سال ۱۹۴۴ برای «قایق نجات»، سال ۱۹۴۵ برای «طلسم‌شده» و سال ۱۹۵۴ برای «پنجره عقبی» نامزد جایزه اسكار بهترین كارگردانی شد.
«هیچكاك» همچنین نامزد اسكار بهترین تهیه‌كننده برای فیلم «سوءظن» در سال ۱۹۴۱ شده بود. فیلم‌های «ربكا»، «خبرنگار خارجی» و «طلسم‌شده» نامزد اسكار بهترین فیلم نیز بودند. شانزده فیلم ساخته او نامزدی اسكار را به‌دست آوردند كه «هیچكاك» خودش برای شش فیلم نامزد اسكار شد.
در سال ۲۰۰۸، چهار فیلم «سرگیجه»، «پنجره عقبی»، «شمال از شمال‌غربی» و «ام را نشانه قتل بگیر» از سوی انجمن فیلم آمریكا در فهرست ۱۰ اثر برتر سینمای جنایی جهان قرار گرفتند.
«آلفرد هیچكاك» كوچك‌ترین فرزند یك خانواده پنج نفره بود كه از پدری میوه‌فروش با اعتقادات كاتولیك متولد شد. او اغلب دوران كودكی‌اش را در تنهایی و انزوا می گذراند.
«هیچكاك» پس از یك دوره‌ی موفق فیلم‌سازی در زادگاهش انگلستان كه هم فیلم‌های صامت و هم فیلم‌های صدادار را شامل می‌شد، به هالیوود پیوست و در سال ۱۹۵۶ با حفظ ملیت انگلیسی، شهروندی آمریكا را پذیرفت.
او طی شش دهه فعالیت سینمایی، كه از عصر فیلم‌های صامت تا فیلم‌های همراه با دیالوگ و فیلم‌های رنگی را شامل می‌شد، بیش از ۵۰ فیلم بلند را كارگردانی كرد. از او هنوز به‌عنوان یكی از برترین كارگردانان تاریخ سینما یاد می‌شود.
«هیچكاك» شهرت خود را به‌واسطه تبحر مثال‌زدنی‌اش در به‌كارگیری عناصر دلهر، ترس و تعلیق به‌دست آورد؛ چنان‌كه از او به‌عنوان «استاد تعلیق» نام برده می‌شود.
● سال‌های آغازین
این كارگردان برجسته، اولین فیلم خود را در سال ۱۹۲۲ در انگلیس با نام «شماره ۱۳» آغاز كرد كه البته نیمه‌تمام ماند. وی از سال ۱۹۳۹ عمدتا در آمریكا آثار خود را تولید و عرضه می‌كرد. در سال ۱۹۲۵ «مایكل بالكون» از شركت فیلم‌سازی «گینزبورو پیكچرز» این فرصت را به «هیچكاك» جوان داد تا اولین فیلم بلند خود را باعنوان «باغ تفرجگاه» در آلمان بسازد. عدم موفقیت این فیلم در گیشه به‌نظر تهدیدی برای آینده‌ی كاری او بود.
«هیچكاك» اولین تجربه ساخت فیلم‌های دلهره‌آور را با فیلم «مستاجر» به‌دست آورد. اكران این فیلم در انگلستان در سال ۱۹۲۷ با موفقیت چشمگیر و استقبال بی‌نظیری از سوی مردم و منتقدین همراه شد. همچون دیگر فیلم‌های نخستین «هیچكاك»، این فیلم نیز از تكنیك‌های اكسپرسیونیست تاثیر پذیرفته بود كه او آنها را مستقیما در آلمان فراگرفته بود.
در سال ۱۹۲۹ «هیچكاك» تصمیم گرفت دهمین فیلم خود را با نام «حق‌السكوت» بسازد و درحالی كه هنوز در مرحله تولید بود، استودیوی سازنده آن تصمیم گرفت تا آن را به اولین فیلم همراه با دیالوگ سینمای انگلیس بدل سازد.
پس از ساخت فیلم‌هایی چون «مردی كه زیاد می‌دانست» (۱۹۳۴) و «۳۹ پله» (۱۹۳۵)، «هیچكاك» روند موفقیت‌های خود را با ساخت فیلم «خانم ناپدید می‌شود» ادامه داد. «عقاب كوهستان»(۱۹۲۶)، «حلقه»(۱۹۲۷)، «همسر دهقان» (۱۹۲۸)، «قتل»(۱۹۳۰)، «ماری» (۱۹۳۱)، «غریب و غنی» (۱۹۳۱) و «مامور مخفی» (۱۹۳۶) دیگر ساخته‌های هیچكاك در این سال‌ها بودند.
«هیچكاك« در اوج موفقیت و شهرت به هالیوود پیوست و اولین فیلم آمریكایی‌اش را در سال ۱۹۴۰ با نام «ربكا» ساخت؛ هرچند داستان این فیلم در انگلیس و اقتباس از رمانی نوشته نویسنده انگلیسی «دافنه دو موریر» اتفاق می‌افتد.
«خبرنگار خارجی» دومین فیلم آمریكایی «هیچكاك» بود كه در قالب ژانر تریلر، داستان آن در اروپا اتفاق می‌افتاد كه البته توانست در سال ۱۹۴۰ نامزد جایزه اسكار بهترین فیلم شود. این فیلم در اولین سال وقوع جنگ اول جهانی ساخته شد و الهام گرفته از رویدادهای در حال تغییر در اروپا بود.
● دهه ۴۰
فیلم‌های هیچكاك در دهه‌ی ۴۰ بسیار متنوع بودند؛ از اثر كمدی رمانتیك «آقا و خانم اسمیت»(۱۹۴۱) تا درام دادگاهی «پرونده بهشت» (۱۹۴۷) و اثر تاریك «سایه یك شك» (۱۹۴۳). در سال ۱۹۴۱ «هیچكاك» برای اولین‌بار در سمت تهیه‌كننده و كارگردان فیلم، «سوءظن» را ساخت. این فیلم جایزه اسكار بهترین بازیگر زن و جایزه انجمن منتقدان فیلم نیویورك را برای «خوان فونتاین»، بازیگر آن به‌همراه آورد.
«هیچكاك» یك سال بعد فیلم «خرابكار» را برای كمپانی «یونیورسال» ساخت و در سال ۱۹۴۴ فیلم «قایق نجات» را براساس رمانی از «جان اشتاین بك» برای كمپانی «روباه قرن بیستم» ساخت. این فیلم از آنجایی‌كه سكانس‌هایش تنها در یك قایق گرفته شده‌اند، محدودترین فیلم اینت كارگردان محسوب می‌شود.
«هیچكاك» پس از آن برای دیدار از زادگاهش به انگلستان بازگشت و در این حین دو فیلم كوتاه فرانسوی‌زبان برای وزارت اطلاعات انگلیس ساخت. پس از بازگشت به آمریكا، وی دو فیلم «طلسم‌شده» (۱۹۴۵) و «بدنام»(۱۹۴۶) را ساخت كه در این فیلم «اینگمار برگمن»، فیلم‌ساز افسانه‌ای سینمای جهان نقش‌آفرینی داشت.
«بدنام» به فروش چشم‌گیری دست یافت و یكی از موفق‌ترین آثار سینمایی «هیچكاك» نام گرفت.
اولین فیلم رنگی «هیچكاك» در سال ۱۹۴۸ بانام «طناب» به‌روی پرده سینماها رفت كه با نقش‌آفرینی «جیمز استوارت» همراه بود.
● دهه۵۰؛ سال‌های اوج
در سال ۱۹۵۰، «هیچكاك» فیلم «وحشت در صحنه» را برای كمپانی «برادران وارنر» ساخت. پس از آن بود كه فیلم پرفروش «غریبه‌ها در قطار» (۱۹۵۱) را با استفاده از تركیبی از المن‌های فیلم‌هایش در آمریكا و انگلیس ساخت. سپس در فیلم «ام را نشانه قتل بگیر» (۱۹۵۴) از تكنیك فیلم‌برداری سه‌بعدی برای اولین‌بار استفاده كرد.
فیلم‌های «پنجره عقبی» (۱۹۵۴) و «برای گرفتن دزد» (۱۹۵۵) از دیگر فیلم‌های موفق «هیچكاك» در دهه ۵۰ بودند. «مرد عوضی» (۱۹۵۷) آخرین فیلم «هیچكاك» برای كمپانی «برادران وارنر» بود. این فیلم سیاه و سفید، تنها نقش‌آفرینی «هنری فوندا» را به‌همراه داشت.
فیلم «سرگیجه» محصول سال ۱۹۵۸ با نقش‌آفرینی دوباره «جیمز استوارت» اگرچه در گیشه چندان موفقیتی به‌دست نیاورد، اما بسیاری آن را یكی از شاهكارهای «هیچكاك» می‌دانند كه در جشنواره فیلم سن‌سباستین اسپانیا، جایزه صدف نقره‌ای را به‌دست آورد.
پس از «سرگیجه»، «هیچكاك» سه فیلم موفق دیگر ساخت كه هریك اعتباری كلان به كارنامه سینمایی این كارگردان صاحب‌سبك افزودند. «شمال از شمال‌غربی» (۱۹۵۹)، «روانی» (۱۹۶۰) و «پرندگان» (۱۹۶۳) سه اثر ماندگار سال‌های پایانی فیلم‌سازی او بودند.
با آغاز دوران پیری و نشانه‌های بیماری در «هیچكاك»، جدیت او در ساخت فیلم كمرنگ شد و در دو دهه پایانی عمر، او تنها چندفیلم تریلر جاسوسی از جمله «پرده پاره» (۱۹۶۶) با نقش‌آفرینی «پل نیومن» و فیلم «توپاز» (۱۹۶۹) را ساخت.
پس از بازگشت به انگلیس، او آخرین فیلم موفق خود با نام «جنون» را در سال (۱۹۷۲) به نمایش درآورد. «توطئه خانوادگی» نیز آخرین فیلم ساخته «هیچكاك» بود كه در سال (۱۹۷۶) ساخته شد.
● لقب شوالیه
«آلفرد هیچكاك» در سال ۱۹۸۰ از سوی ملكه الیزابت دوم به دریافت لقب «سر» نائل آمد؛ هرچند مرگ فرصت آن را به او نداد تا رسما آن را دریافت كند و چهارماه پس از اعلام آن، در روز ۲۹ آوریل ۱۹۸۰ در سن ۸۰ سالگی براثر نارسایی كلیوی در لس‌آنجلس درگذشت.
● جوایز
«هیچكاك» طی ۶۰ سال فعالیت سینمایی، به‌واسطه ساخت آثار برجسته موفق به كسب جوایز متعددی شد كه شاید مهم‌ترین آنها جایزه‌ی یادبود آكادمی اسكار در سال ۱۹۶۷ باشد. او پنج‌بار در سال‌های ۱۹۶۰ برای فیلم «روانی»، سال ۱۹۴۰ برای
«ربكا»، سال ۱۹۴۴ برای «قایق نجات»، سال ۱۹۴۵ برای «طلسم‌شده» و سال ۱۹۵۴ برای «پنجره عقبی» نامزد جایزه اسكار بهترین كارگردانی شد.
«هیچكاك» همچنین نامزد اسكار بهترین تهیه‌كننده برای فیلم «سوءظن» در سال ۱۹۴۱ شده بود. فیلم‌های «ربكا»، «خبرنگار خارجی» و «طلسم‌شده» نامزد اسكار بهترین فیلم نیز بودند. شانزده فیلم ساخته او نامزدی اسكار را به‌دست آوردند كه «هیچكاك» خودش برای شش فیلم نامزد اسكار شد.
در سال ۲۰۰۸، چهار فیلم «سرگیجه»، «پنجره عقبی»، «شمال از شمال‌غربی» و «ام را نشانه قتل بگیر» از سوی انجمن فیلم آمریكا در فهرست ۱۰ اثر برتر سینمای جنایی جهان قرار گرفتند.
گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ
www.seemorgh.com/culture
منبع: www.aftab.ir
