«میرجلالالدین كزازی» گفت: برای هر كس كه بر خرد خود بنیاد میكند تاریخ هرودوت مگر كتابی افسانهای نیست از دید من این كتاب نیازی به نقد ندارد و یا اگر دارد این نقد باید نقد افسانه شناختی باشد نه نقد تاریخی.
«میرجلالالدین كزازی» در مراسم رونمایی و بررسی كتاب «نقد تواریخ هرودوت» گفت: پیش از هر سخن لازم میدانم كه بر نكتهای بنیادین انگشت نهم و آن این است كه اگر خردهای از این كتاب میگیریم به هیچ وجه به ترجمان این كتاب برنمیگردد. از نظر من این ترجمان روشن و روان است. با آنچه كه «بقایی» در مورد ارزش این كتاب گفت همداستان نیستم این كتاب به هیچ روی نقد تواریخ هرودوت نیست. اگر نقدی كتابی مانند نقد هرودوت آن است كه ما در این كتاب میبینیم بهتر است كه ما ایرانیان هرگز گرد چنین نقدی نگردیم.
این باستانپژوه تصریح كرد: این كتاب به دو پاره تقسیم میشود یكی گزارشی است از 9 پاره كتاب هرودوت كه گاه در دو كمانه نكتهای مثلا نقادانه آورده شده است. آن هم دست بالا این است كه بگوید این عدد مبالغهآمیز است. من كتاب را از آغاز تا انجام خواندم زیرا میخواستم درباره آن داوری كنم. اگر من بخواهم دید و داوری خود را به شیوهای فراگیر درباره این كتاب بگویم این است كه دیباچهای كوتاه كه بقایی نوشته و بر پارهای از نكتههای این كتاب افزوده بسیار سودمندتر و نقادانهتر از متن كتاب است. من براستی شگفتزده شدم كسی كه استاد دانشگاه هاروارد است و در تاریخ خاور و باختر پژوهنده و نكتهدان در نقد كتاب هرودوت كتابی تا به این پایه خام، تُنُك، دررویه و عامیانه بنویسد.
كزازی بیان داشت: من از شما میخواهم كه این كتاب را بخوانید و پس از آن بیگمانم كه با من همداستان خواهید شد. پروایی ندارم كه بگویم كتاب هرودوت افسانهای است كه گاهی نمودههای تاریخ در آن دیده میشود. من بر هرودوت خرده نمیگیرم كه چرا افسانه نوشته است از آن جهت كه پارهای از شاهكارهای ادب جهان افسانهها هستند. شاید اگر هرودوت براستی تاریخ مینوشت كتاب او برجای نمیماند خرده من از كتاب هرودوت آن نیست كه چرا كتاب ساختاری افسانهای و پندارینه دارد، ارزش این كتاب از دیدی در این ویژگی نهفته است. خرده من این است كه این كتاب تاریخ انگاشته شده است. هرودوت را پدر تاریخ نامیدهاند و این كتاب بنیادیترین كتاب تاریخ كهن شمرده شده است.
این شاهنامه پژوه در ادامه صحبتش خاطر نشان كرد: یونان علاوه بر اینكه سرزمین فیلسوفان بزرگ است سرزمین دروغپردازان و پنداربافان بزرگ هم است. این تاریخ نویسی و دروغپردازیهای بسیار وجود دارد. نكتههایی در تاریخشان آمده كه برای دریافتن دروغ بودنشان نیازی به كند و كاو نیست.
وی با اشاره به اینكه دو نوع برهان عقلی وجود دارد، بیان داشت: یك برهان خرد بنیاد است برهان دیگر نوشته بنیاد. برهان خرد بنیاد آن است كه هنگامی كه میخواهید راستی اندیشه و رخدادی را بشناسید به نوشتهها باز میگردید در این گونه از برهانها همیشه چند و چون گمان پذیرفتنی است زیرا نظریهها میتواند ناكارآمد باشد.اما در برهان خرد بنیاد چند و چونی نیست زیرا ما با خرد و منطق و با برهان راستین روبروییم. من شاید متنی را به چند و چون بدانم اما آن متن برای دیگری ممكن است چنین كاركردی را نداشته باشد. اما سخن برهان خردمدارانه را همگان میپذیرند مگر خشك اندیشان و یكسویه نگران. ما برای اینكه افسانهای بودن تاریخ هرودوت بدانیم نیازی به آن برهان نوشته بنیاد نداریم برهان خردبنیاد بسنده است.
استاد بازنشسته دانشگاه علامه طباطبایی اذعان داشت: در رویه (صفحه) 33 كتاب آمده است كه جنگهای ایران و یونان بر سر زن بوده است. این شیوه برخورد یكسره یونانی است. در رویه 38 از زیركی یونانیان سخن رفته است آیا به راستی آنان چگونه مردمانی سادهلوح نبودهاند؟ خدایانشان و رفتارهای كودكانهشان را بنگرید، درست است كه امروز میگوییم كه همه این خدایان نماد هستند اما آن زمان همه آنها در شمار باورهایشان میگنجیده است. این مردم زیرك، اما ایرانیان ناداناند و بربرند. خودپسندی یونانیان در سراسر این كتاب نمودهایی دارد. آنها چون خودپسند بودند دیگران را خودپسند میدانستند تا آن حد كه در رویه 41 كتاب از خودپسندی كورش سخن رفته است، من نمیخواهم بگویم كه كورش خودپسند بوده یا نبوده اما شهریاری كه در سراسر تاریخ بیهمتاست میتواند خودپسند باشد؟
وی ادامه داد: در رویه 43 این كتاب از خدایی پادشاهان ایران سخن رفته است، اما همه میدانیم كه این دسترفتار یونانیان و رومیان بوده است. آنها تندیس پادشاهانشان را در عبادتگاهها میگذاشتند. برای هر كس كه بر خرد خود بنیاد میكند تاریخ هرودوت مگر كتابی افسانهای نیست از دید من این كتاب نیازی به نقد ندارد و یا اگر دارد این نقد باید نقد افسانهشناختی باشد نه نقد تاریخی. اگر بخواهیم این كتاب را مانند كتاب تاریخی نقد كنیم به اشتباه خواهیم افتاد. ساختار این كتاب افسانهای است ولی گاهی نمودهای تاریخی هم در آن میبینیم.
وی مجددا تصریح كرد: من كار بقایی را ارج مینهم نه از آن روی كه كتابی سنجیده را به دست داده است، از این روی كه انگیزهای شده است تا خوانندگان ایرانی بیشتر با این كتاب آشنا شوند. باور كنند كه كتاب هرودوت نه تنها اثری تاریخی نیست بلكه در پارهای از زمینهها ضد تاریخی است از آن رو كه تاریخ و افسانه رویاروی هم هستند اگر كتاب هرودوت ارزشی یافته است در تاریخ برای این است كه ما كتابی در آن روزگار نداشتهایم كه تاریخ را نشان بدهد. رنجی كه بقایی برده است بیهوده نبوده و به هرز نرفته است این كتاب از دو روی كتابی است بسیار ارزشمند اول اینكه تاریخ را به دامان ذهن و اندیشه خواننده ایرانی میبرد دوم اینكه آن بتی را كه ما از بیگانگان ساختهایم میشكند.
این باستانپژوه تصریح كرد: این كتاب به دو پاره تقسیم میشود یكی گزارشی است از 9 پاره كتاب هرودوت كه گاه در دو كمانه نكتهای مثلا نقادانه آورده شده است. آن هم دست بالا این است كه بگوید این عدد مبالغهآمیز است. من كتاب را از آغاز تا انجام خواندم زیرا میخواستم درباره آن داوری كنم. اگر من بخواهم دید و داوری خود را به شیوهای فراگیر درباره این كتاب بگویم این است كه دیباچهای كوتاه كه بقایی نوشته و بر پارهای از نكتههای این كتاب افزوده بسیار سودمندتر و نقادانهتر از متن كتاب است. من براستی شگفتزده شدم كسی كه استاد دانشگاه هاروارد است و در تاریخ خاور و باختر پژوهنده و نكتهدان در نقد كتاب هرودوت كتابی تا به این پایه خام، تُنُك، دررویه و عامیانه بنویسد.
كزازی بیان داشت: من از شما میخواهم كه این كتاب را بخوانید و پس از آن بیگمانم كه با من همداستان خواهید شد. پروایی ندارم كه بگویم كتاب هرودوت افسانهای است كه گاهی نمودههای تاریخ در آن دیده میشود. من بر هرودوت خرده نمیگیرم كه چرا افسانه نوشته است از آن جهت كه پارهای از شاهكارهای ادب جهان افسانهها هستند. شاید اگر هرودوت براستی تاریخ مینوشت كتاب او برجای نمیماند خرده من از كتاب هرودوت آن نیست كه چرا كتاب ساختاری افسانهای و پندارینه دارد، ارزش این كتاب از دیدی در این ویژگی نهفته است. خرده من این است كه این كتاب تاریخ انگاشته شده است. هرودوت را پدر تاریخ نامیدهاند و این كتاب بنیادیترین كتاب تاریخ كهن شمرده شده است.
این شاهنامه پژوه در ادامه صحبتش خاطر نشان كرد: یونان علاوه بر اینكه سرزمین فیلسوفان بزرگ است سرزمین دروغپردازان و پنداربافان بزرگ هم است. این تاریخ نویسی و دروغپردازیهای بسیار وجود دارد. نكتههایی در تاریخشان آمده كه برای دریافتن دروغ بودنشان نیازی به كند و كاو نیست.
وی با اشاره به اینكه دو نوع برهان عقلی وجود دارد، بیان داشت: یك برهان خرد بنیاد است برهان دیگر نوشته بنیاد. برهان خرد بنیاد آن است كه هنگامی كه میخواهید راستی اندیشه و رخدادی را بشناسید به نوشتهها باز میگردید در این گونه از برهانها همیشه چند و چون گمان پذیرفتنی است زیرا نظریهها میتواند ناكارآمد باشد.اما در برهان خرد بنیاد چند و چونی نیست زیرا ما با خرد و منطق و با برهان راستین روبروییم. من شاید متنی را به چند و چون بدانم اما آن متن برای دیگری ممكن است چنین كاركردی را نداشته باشد. اما سخن برهان خردمدارانه را همگان میپذیرند مگر خشك اندیشان و یكسویه نگران. ما برای اینكه افسانهای بودن تاریخ هرودوت بدانیم نیازی به آن برهان نوشته بنیاد نداریم برهان خردبنیاد بسنده است.
استاد بازنشسته دانشگاه علامه طباطبایی اذعان داشت: در رویه (صفحه) 33 كتاب آمده است كه جنگهای ایران و یونان بر سر زن بوده است. این شیوه برخورد یكسره یونانی است. در رویه 38 از زیركی یونانیان سخن رفته است آیا به راستی آنان چگونه مردمانی سادهلوح نبودهاند؟ خدایانشان و رفتارهای كودكانهشان را بنگرید، درست است كه امروز میگوییم كه همه این خدایان نماد هستند اما آن زمان همه آنها در شمار باورهایشان میگنجیده است. این مردم زیرك، اما ایرانیان ناداناند و بربرند. خودپسندی یونانیان در سراسر این كتاب نمودهایی دارد. آنها چون خودپسند بودند دیگران را خودپسند میدانستند تا آن حد كه در رویه 41 كتاب از خودپسندی كورش سخن رفته است، من نمیخواهم بگویم كه كورش خودپسند بوده یا نبوده اما شهریاری كه در سراسر تاریخ بیهمتاست میتواند خودپسند باشد؟
وی ادامه داد: در رویه 43 این كتاب از خدایی پادشاهان ایران سخن رفته است، اما همه میدانیم كه این دسترفتار یونانیان و رومیان بوده است. آنها تندیس پادشاهانشان را در عبادتگاهها میگذاشتند. برای هر كس كه بر خرد خود بنیاد میكند تاریخ هرودوت مگر كتابی افسانهای نیست از دید من این كتاب نیازی به نقد ندارد و یا اگر دارد این نقد باید نقد افسانهشناختی باشد نه نقد تاریخی. اگر بخواهیم این كتاب را مانند كتاب تاریخی نقد كنیم به اشتباه خواهیم افتاد. ساختار این كتاب افسانهای است ولی گاهی نمودهای تاریخی هم در آن میبینیم.
وی مجددا تصریح كرد: من كار بقایی را ارج مینهم نه از آن روی كه كتابی سنجیده را به دست داده است، از این روی كه انگیزهای شده است تا خوانندگان ایرانی بیشتر با این كتاب آشنا شوند. باور كنند كه كتاب هرودوت نه تنها اثری تاریخی نیست بلكه در پارهای از زمینهها ضد تاریخی است از آن رو كه تاریخ و افسانه رویاروی هم هستند اگر كتاب هرودوت ارزشی یافته است در تاریخ برای این است كه ما كتابی در آن روزگار نداشتهایم كه تاریخ را نشان بدهد. رنجی كه بقایی برده است بیهوده نبوده و به هرز نرفته است این كتاب از دو روی كتابی است بسیار ارزشمند اول اینكه تاریخ را به دامان ذهن و اندیشه خواننده ایرانی میبرد دوم اینكه آن بتی را كه ما از بیگانگان ساختهایم میشكند.
گردآورى: گروه فرهنگ و هنر سيمرغ
www.seemorgh.com/culture
منبع: خبرگزارى فارس
