گذشته از تفاوت های سخت افزاری سینما و تلویزیون، از قبیل تفاوت در پایه علمی آنها (مکانیک و اپتیک در سینما و الکترونیک در تلویزیون) و همچنین تفاوت این دو در محیط نمایشی هر یک (مکانی عمومی به نام سالن سینما و مکانی خصوصی به نام خانه)، می‌توان تفاوت های دیگر آنها را در رقابتشان برای جلب مخاطب مورد بررسی قرار داد. پرسش اول این است که چرا امروزه با توجه به پیشرفت خیره کننده فناوری رسانه تلویزیون، کماکان پدیده‌یی به نام سینما در جهان هنر باقی است؟، تکامل روزافزون سیستم‌های نمایش تلویزیونی در کیفیت بصری و افزایش تراکم خطوط تصویری و ارتقای سیستم از آنالوگ به دیجیتال، صدای استریو و شش باند، دستگاه کنترل از راه دور، تماشای همزمان چند کانال، ورودی های متعدد، امکان انتخاب ابعاد دلخواه پرده نمایش و ده‌ها ویژگی در تلویزیون‌های مدرن، سینما را به چالش فنی دشواری دعوت کرده است. چالشی که اگر سینما نتواند آن را در کیفیات هنری و نرم افزاری خود جبران کند، اساس هنر هفتم در جهان و پدیده‌یی به نام نمایش فیلم سینمایی در سالن های عمومی شهر، زیر سوال می رود. به این ترتیب در پاسخ به این سوال باید گفت ویژگی‌های منحصر به فرد سینما در قیاس با تلویزیون عبارتند از؛
۱- پشتوانه تولیدی قدرتمند و در نتیجه امکان خلق صحنه های بدیع، خیره کننده و باشکوه و پرهزینه که تنها در موازنه پولی میان فیلمساز و تماشاگر محقق می‌شود و در بودجه های فیلمسازی دولتی و سفارشی، متداول و متداوم نیست.
۲- نمایش صحنه های غیرقابل پخش از صحنه تلویزیون، به دلیل قابل تفکیک نبودن بینندگان تلویزیونی.
۳- طرح مضامین نو و نقدهای تند و تیز سیاسی و اجتماعی به دولت‌ها و شخصیت‌های مهم، افشاگری تحلیلی از مسائل پشت پرده‌یی که در تضاد با منافع عمومی است و در مجموع هر مضمون جسورانه‌یی که در قد و اندازه استانداردهای تلویزیونی نبوده و با مصلحت ها و ضوابط رسانه‌یی خانگی به نام تلویزیون سازگار نیست.
۴- مشاهده ایفای نقش ستارگان محبوب تماشاگران سینما که فقط بر پرده نقره‌یی سینما ظاهر می شوند و همچنین کارگردان‌هایی که تنها در سینما به تالیف اندیشه‌های خود می‌پردازند و تجربه موسیقی حرفه‌یی، سناریو، فیلمبرداری و تدوین حرفه‌یی که در مجموع اثری سرتاپا حرفه‌یی و منحصر به فرد را به وجود می‌آورند.
۵- لذت تماشای گروهی در مکانی به نام سالن سینما و تاثیرگذاری و تاثیرپذیری از خنده و گریه دیگر تماشاگران و...
در این یادداشت مختصر به همین پنج ویژگی بسنده کرده و در ادامه امکان بروز آنها را این بار در سینمای کشور خودمان مرور می‌کنیم و به این ترتیب سوال نخست را مجدداً از زاویه جدید مطرح می‌سازیم؛ اصلاً چه دلیلی برای رفتن به سینما وجود دارد؟
۱- وقتی چرخه اقتصادی سینمای ایران به حالت سکون نزدیک شده و بخش خصوصی به بازگشت سرمایه خود مطمئن نیست، لذا پشتوانه تولید حرفه یی (به معنایی که ذکر شد) اساساً شکل نمی‌گیرد. صحنه های بدیع و باشکوه خلق نمی‌شوند و اصولاً یکی از مهم‌ترین خواص سینما یعنی «تجسم ناممکن ها» ممکن نمی‌شود،
۲- نمایش صحنه های خشن مغایر اخلاق عمومی شناخته می‌شود و این معذوریت البته در فرهنگ ملی و دینی ما بجا است، اما شاید تنها تفاوتی شمرده می‌شد که سال‌های قبل سینما را از این لحاظ با تلویزیون متمایز می‌ساخت و فیلمسازان سینما از محدودیت کمتری نسبت به تلویزیون برخوردار بودند.
۳- محدوده آزادی بیان در نقد سیاسی و اجتماعی نیز در سینمای فعلی ایران همان است که در تلویزیون تعریف شده است. آنچه آن را خط قرمز می‌نامیم، تفاوتی در سینما و تلویزیون ندارد. لذا سینمای ایران به ویژه در سال‌های اخیر از اینکه بتواند چند درجه جسورانه تر و آزادتر به مباحث انتقادی بپردازد نیز محروم است و از رفتن به سینما حرف متفاوتی نخواهیم شنید،
۴- ورشکستگی سینمای ایران باعث شده است که اغلب ستارگانی که یک زمان تلویزیون را در حد و اندازه خود نمی‌دانستند تن به ایفای نقش در سریال‌های ریز و درشت آن بدهند. لذا اگر تاکنون برخی برای تماشای نقش آفرینی ستاره محبوب خود یا اثر کارگردانی خاص به سینما می‌رفتند، امروز نیاز چندانی به تحمل این مشقت در خود احساس نمی‌کنند و وفور کارهای داستانی در تلویزیون ضریب دیدن بازیگر محبوب یا فیلمساز مورد علاقه مردم را افزایش داده است.
۵- لذت تماشای فیلم در مکان عمومی وضعیتی اسفبارتر از سایر موارد بالا دارد. اگر افزایش مشغله عمومی، ترافیک شهری، کمبود پارکینگ و امثال آن را مشکل ندانیم، اما کمبود سالن‌های سینما و همچنین فرسودگی آپارات‌های نمایش فیلم و قدیمی بودن لابراتوارهای ظهور فیلم و غیراستاندارد بودن کیفیت صدا و نظایر آن عوامل بازدارنده دیگری است که لذت تماشای فیلم در سینما را به حداقل ممکن رسانده است. اکنون دوباره می‌پرسیم که اساساً چرا به سینما می‌رویم؛ برای تماشای یک فیلم خاص از فیلمسازی خاص یا ستاره‌یی محبوب؟ برای دیدن «تجسم ناممکن ها» در پرده جادویی سینما؟ برای دیدن و شنیدن تحلیل های نو و نقدهای جسورانه در قالب داستان و درام؟
برای غرق شدن در تجربه گروهی تماشای فیلم و لذت هم حسی با مردم؟ یا برای پر کردن ساعات میانی خرید عصرانه و شام خوردن در یک رستوران شبانه، برای اینکه احساس کنیم روز تعطیل‌مان به هدر نرفته، برای اینکه کنجکاوی خود را از تبلیغ تلویزیونی حقیر و شتاب زده آن فیلم فرو نشانیم؟ و بالاخره برای اینکه یک جایی به اسم سالن سینما هست که می‌شود در تاریکی مجاز آن نشست و دو یا چند نفری تخمه شکست و وقت گذراند. انگار که تو گویی سینما همان طفیلی غرب است که باید نوع ایرانی‌اش را تحمل کرد، همان رسانه غیر قابل کنترل است که باعث دردسر شده و محاسنش به معایبش نمی‌ارزد.
۱- پشتوانه تولیدی قدرتمند و در نتیجه امکان خلق صحنه های بدیع، خیره کننده و باشکوه و پرهزینه که تنها در موازنه پولی میان فیلمساز و تماشاگر محقق می‌شود و در بودجه های فیلمسازی دولتی و سفارشی، متداول و متداوم نیست.
۲- نمایش صحنه های غیرقابل پخش از صحنه تلویزیون، به دلیل قابل تفکیک نبودن بینندگان تلویزیونی.
۳- طرح مضامین نو و نقدهای تند و تیز سیاسی و اجتماعی به دولت‌ها و شخصیت‌های مهم، افشاگری تحلیلی از مسائل پشت پرده‌یی که در تضاد با منافع عمومی است و در مجموع هر مضمون جسورانه‌یی که در قد و اندازه استانداردهای تلویزیونی نبوده و با مصلحت ها و ضوابط رسانه‌یی خانگی به نام تلویزیون سازگار نیست.
۴- مشاهده ایفای نقش ستارگان محبوب تماشاگران سینما که فقط بر پرده نقره‌یی سینما ظاهر می شوند و همچنین کارگردان‌هایی که تنها در سینما به تالیف اندیشه‌های خود می‌پردازند و تجربه موسیقی حرفه‌یی، سناریو، فیلمبرداری و تدوین حرفه‌یی که در مجموع اثری سرتاپا حرفه‌یی و منحصر به فرد را به وجود می‌آورند.
۵- لذت تماشای گروهی در مکانی به نام سالن سینما و تاثیرگذاری و تاثیرپذیری از خنده و گریه دیگر تماشاگران و...
در این یادداشت مختصر به همین پنج ویژگی بسنده کرده و در ادامه امکان بروز آنها را این بار در سینمای کشور خودمان مرور می‌کنیم و به این ترتیب سوال نخست را مجدداً از زاویه جدید مطرح می‌سازیم؛ اصلاً چه دلیلی برای رفتن به سینما وجود دارد؟
۱- وقتی چرخه اقتصادی سینمای ایران به حالت سکون نزدیک شده و بخش خصوصی به بازگشت سرمایه خود مطمئن نیست، لذا پشتوانه تولید حرفه یی (به معنایی که ذکر شد) اساساً شکل نمی‌گیرد. صحنه های بدیع و باشکوه خلق نمی‌شوند و اصولاً یکی از مهم‌ترین خواص سینما یعنی «تجسم ناممکن ها» ممکن نمی‌شود،
۲- نمایش صحنه های خشن مغایر اخلاق عمومی شناخته می‌شود و این معذوریت البته در فرهنگ ملی و دینی ما بجا است، اما شاید تنها تفاوتی شمرده می‌شد که سال‌های قبل سینما را از این لحاظ با تلویزیون متمایز می‌ساخت و فیلمسازان سینما از محدودیت کمتری نسبت به تلویزیون برخوردار بودند.
۳- محدوده آزادی بیان در نقد سیاسی و اجتماعی نیز در سینمای فعلی ایران همان است که در تلویزیون تعریف شده است. آنچه آن را خط قرمز می‌نامیم، تفاوتی در سینما و تلویزیون ندارد. لذا سینمای ایران به ویژه در سال‌های اخیر از اینکه بتواند چند درجه جسورانه تر و آزادتر به مباحث انتقادی بپردازد نیز محروم است و از رفتن به سینما حرف متفاوتی نخواهیم شنید،
۴- ورشکستگی سینمای ایران باعث شده است که اغلب ستارگانی که یک زمان تلویزیون را در حد و اندازه خود نمی‌دانستند تن به ایفای نقش در سریال‌های ریز و درشت آن بدهند. لذا اگر تاکنون برخی برای تماشای نقش آفرینی ستاره محبوب خود یا اثر کارگردانی خاص به سینما می‌رفتند، امروز نیاز چندانی به تحمل این مشقت در خود احساس نمی‌کنند و وفور کارهای داستانی در تلویزیون ضریب دیدن بازیگر محبوب یا فیلمساز مورد علاقه مردم را افزایش داده است.
۵- لذت تماشای فیلم در مکان عمومی وضعیتی اسفبارتر از سایر موارد بالا دارد. اگر افزایش مشغله عمومی، ترافیک شهری، کمبود پارکینگ و امثال آن را مشکل ندانیم، اما کمبود سالن‌های سینما و همچنین فرسودگی آپارات‌های نمایش فیلم و قدیمی بودن لابراتوارهای ظهور فیلم و غیراستاندارد بودن کیفیت صدا و نظایر آن عوامل بازدارنده دیگری است که لذت تماشای فیلم در سینما را به حداقل ممکن رسانده است. اکنون دوباره می‌پرسیم که اساساً چرا به سینما می‌رویم؛ برای تماشای یک فیلم خاص از فیلمسازی خاص یا ستاره‌یی محبوب؟ برای دیدن «تجسم ناممکن ها» در پرده جادویی سینما؟ برای دیدن و شنیدن تحلیل های نو و نقدهای جسورانه در قالب داستان و درام؟
برای غرق شدن در تجربه گروهی تماشای فیلم و لذت هم حسی با مردم؟ یا برای پر کردن ساعات میانی خرید عصرانه و شام خوردن در یک رستوران شبانه، برای اینکه احساس کنیم روز تعطیل‌مان به هدر نرفته، برای اینکه کنجکاوی خود را از تبلیغ تلویزیونی حقیر و شتاب زده آن فیلم فرو نشانیم؟ و بالاخره برای اینکه یک جایی به اسم سالن سینما هست که می‌شود در تاریکی مجاز آن نشست و دو یا چند نفری تخمه شکست و وقت گذراند. انگار که تو گویی سینما همان طفیلی غرب است که باید نوع ایرانی‌اش را تحمل کرد، همان رسانه غیر قابل کنترل است که باعث دردسر شده و محاسنش به معایبش نمی‌ارزد.
گردآورى: گروه فرهنگ و هنر سيمرغ
www.seemorgh.com/culture
منبع: www.aftab.ir
