تأثیر قرآن بر «مثنوی معنوی» مولانا با حضور سهیل محمودی و كاظم محمدی در شانزدهمین نمایشگاه بینالمللی قرآن كریم بررسی شد.
دراین مراسم كه شامگاه چهارشنبه (سوم مهرماه) برگزار شد، سهیل محمودی از برخورد و مواجههی سطحی با متون گرانسنگ و ارزشمند فرهنگی تمدن ایرانی بهعنوان یكی از آسیبهای جدی روزگار ما یاد كرد و با ارائهی نگاهی اجمالی نسبت به آنچه كه تحت عنوان تفكر مدرن وارد فضای فرهنگی جامعهی ایرانی شده است، این را عامل فاصله انداختن ایران امروزی با سنتهایش ذكر كرد و گفت: از همینرو ما با متون برجستهی فرهنگی خود بهصورت سطحی برخورد میكنیم.
این شاعر در ادامه با اشاره به تفأل زدن به دیوان حافظ یادآور شد: این تفأل زدن در گذشته بهانهای بوده برای ارتباطگیری و رفتن به سراغ حافظ؛ اما الآن بهصورت عوامانه با این امر برخورد میكنیم.
او مصداق عوامانه برخورد كردن با دیوان حافظ و تفأل زدن به این شاعر را رایج شدن تفأل تلفنی در گوشیهای تلفن همراه و شبكههای ماهوارهیی دانست و با انتقاد از این نوع مواجهه با حافظ، به تشریح نوعی دیگر از رودیكرد عوامانه نسبت به متون فرهنگی پرداخت و اظهار كرد: نوع دیگر برخورد سطحی با متون فرهنگی و كلام وحی این است كه میبینی فردی آمده قرآن را به زبان شعر فارسی برگردانده و به او برابر مدرك دكتری و اینطور چیزها هم دادهاند؛ در حالی كه ترجمه كردن قرآن به هرشكلی در شعر فارسی غیرممكن است و كسانی كه این كار را میكنند، كمترین شناختی از ترجمهی قرآن و شعر فارسی ندارند و دیدیم كه قبلا هم صفیعلی شاه با خلوص نیت این كار را كرد و جواب نداد. او با انگیزهی مدرك و نام و نان هم این كار را نكرد. وی این كار را در بحری كه مثنوی معنوی مولانا سروده شده، انجام داده است؛ ولی به هرحال جواب نداد. به اعتقاد من، كسانی كه این كار را میكنند، درك نازلی از شعر فارسی و كلام وحی دارند و من نسبت به این مسأله نگرانم كه با یك دستمایهی غنی فرهنگی اینگونه برخوردی سطحی میكنیم و هیچكس هم عین خیالش نیست و با كاغذ دولتی و گاه از سوی ناشر دولتی هم اینها چاپ میشود.
محمودی در ادامه متذكر شد: ما اگر به معنای دقیق فرهنگی به مولانا رجوع داشته باشیم، میبینیم كسانی مانند مولانا بدون اینكه بیایند كلام وحی را كلمه به كلمه ترجمه كنند و آن را به زبان شعر درآورند، عمیقا در پیوند با كلام وحی هستند و از آنجا كه قرآن در زندگی و ذهن مولانا جاری است، میبینیم آموزههای كلام وحی در اشعارش جاری است.
وی همچنین تأكید كرد: حقیقت این است كه سرچشمهها ما را از سهلانگاری دور خواهند كرد. به گذشتگان و پیشینیان كه مراجعه میكنیم، میبینیم آنها با سرچشمهی معرفتی كه در دست داشتهاند، خیلی جدیتر روبهرو شدهاند و با قرآن بخشنامهیی روبهرو نشدهاند. جاری بودن این معارف وقتی جدی است كه سهلانگاری با متن كلام وحی را كنار بگذرایم.
در ادامهی نشست، كاظم محمدی - نویسندهی كتاب «مولانا و ترجمهی آیات قرآن» - سخنان خود را با طرح انگیزهی تألیف این كتاب آغاز كرد و با اشاره به نامگذاری سال ۲۰۰۷ به نام مولانا و اقبال جهانی نسبت به این شاعر پارسیگو، گفت: این اتفاق را باید به فال نیك گرفت كه نام یك عارف بزرگ ایرانی در جهان مطرح میشود و جهان از این آبشخور سیراب میشود؛ اما جنبهی دیگری هم دارد؛ اینكه چیزی عمومیت پیدا میكند و خوشایند نیست و خود اصل كار زیر سؤال میرود و عوامزده میشود و متأسفانه دربارهی مولانا این اتفاق افتاده است و یكی از انگیزههایی كه باعث شد این كار را تألیف كنم، همین مسأله بود تا پاسخی به عوامزدگی داده باشم.
این استاد دانشگاه با تأكید بر اینكه مولانا در بین عرفا حرف اول را میزند، به نقد مدعیان مولوی پژوهی رفت و با طرح این پرسش كه مدعیان مولویپژوهی تا چه اندازه مولوی را خوب شناختهاند، گفت: از رهگذر نقدی جدی است كه میتوان ادعای مولوی پژوهان را محك زد. بسیاری از افرادی را كه میل به نام بردن آنها ندارم و به عنوان مفسر آرای مولانا و اندیشهی وی معرفی میشوند، رد میكنم. وقتی نگاه میكنی، میبینی فرسنگها از اندیشهی مولانا دور هستند. در بسیاری از همایشهایی كه تدارك دیده میشود، همهچیز گفته میشود؛ جز آنچه متعلق به مولاناست و با بیان اینكه مولانا در پی عشق بود، پروندهی او بسته میشود و از اینكه عشق چیست و شهوت كجا قرار دارد، صحبت نمیشود.
محمدی تصریح كرد: البته كه حرف مولانا عشق است؛ اما كدام عشق؟ حرف مولانا، عشق به خداست. او حقیقت عشق را در آرمانهای زمینی معطوف به پیامبر خاتم (ص) میبیند و حقیقت عشق را در جهت ایشان جستوجو میكند.
این مولویپژوه هشدار داد: در شناخت مولانا عدهای به بیراه رفتهاند و كجراههای را پیش رو قرار دادهاند، كه مولانا با دین، خدا و قرآن سر و كار ندارد و یك مولانای طریقتی صرف و ضدشریعت را تبیین میكنند. این چیزی است كه از سوی مدعیان مولویپژوهی به خورد جوانهای ما داده میشود.
او در ادامه از «مثنوی معنوی» به عنوان بزرگترین كتاب عرفانی در همهی ادوار تاریخی یاد كرد و گفت: «مثنوی معنوی» برای دورهی آخر عمر مولاناست، كه این مسأله عملا مغفول مانده است.
وی سپس با ارائهی مستندات تاریخی، روشهای مطرحشده در روند زندگی مولانا را به چالش كشید و خاطرنشان كرد: آنچه مدعیان مولویپژوهی میگویند، این است كه زندگی مولوی دو دوره دارد؛ یك دوره كه هنوز به دیدار شمس تبریزی نائل نیامده است و دورهی دوم حیات مولانا را پس از دیدار با شمس میدانند و بر این اساس، یك تحلیل منحرف را القا میكنند كه مولانا پیش از اینكه با شمس دیدار كند، یك متشرع جموداندیش و متعصب است كه ناگهان شمس از راه میرسد و فقه و شریعت را بر او میبندد و مولانا را وارد طریقت میكند؛ این حرفی است كه مدعیان مولویپژوهی میزنند، كه هجو است.
محمدی همچنین متذكر شد: به اعتقاد من، نه شمس این كار را كرده و نه مولانا آنقدر بچه بوده است كه بخواهد این همه از شمس متأثر باشد و من به استناد آرا و نظرات مولانا در كتابم استدلال كردهام كه مولانا «مثنوی معنوی» را در سالهای آخر عمرش سروده است.
او در ادامه با ارائهی توضیحی دربارهی كتابش و اشارهای به حسامالدین و نقش او در زندگی مولانا، از كتابش به عنوان پاسخی به مدعیان مولویپژوهی یاد كرد و گفت: مدعیان مولویپژوهی با جملهی فریبندهی «مولانا فرادین است»، او را فردی فارغ از دین و مذهب معرفی میكنند. فرادین یعنی مهم نیست چه دینی داری؛ در حالیكه این اصلا برای مولانا مهم بود. مولانا در اوج شریعت بود؛ اما در قاعدهی شریعت، حرف و حدیثهایی دارد كه كمتر فقیهی دارد؛ زیرا مولانا پیش از اینكه عارف شود، فقیه بوده است و فردی صاحب فتوا بوده و سالهای پایانی عمر هم پاسخ سؤالات شرعی را میدهد.
محمدی در پایان تأكید كرد: عدهای با كلمهی دورغین فرامذهب، مولانا را از قید مذهب رها كردهاند و عجیب این است كه ما مولانا را حافظ قرآن نمیدانیم؛ در حالیكه همهی عرفای ما بدون استثنا حافظ قرآن بودهاند؛ منتها نگاهی كه عرفا به مسألهی دین و قرآن دارند، نگاه خاصی است. در همین «مثنوی معنوی»، مولانا نگاهش را نسبت به دین و قرآن تبیین میكند و معتقد است برای به انحراف نرفتن باید از محك انبیا (ع) و قرآن تبعیت كرد.
دراین مراسم كه شامگاه چهارشنبه (سوم مهرماه) برگزار شد، سهیل محمودی از برخورد و مواجههی سطحی با متون گرانسنگ و ارزشمند فرهنگی تمدن ایرانی بهعنوان یكی از آسیبهای جدی روزگار ما یاد كرد و با ارائهی نگاهی اجمالی نسبت به آنچه كه تحت عنوان تفكر مدرن وارد فضای فرهنگی جامعهی ایرانی شده است، این را عامل فاصله انداختن ایران امروزی با سنتهایش ذكر كرد و گفت: از همینرو ما با متون برجستهی فرهنگی خود بهصورت سطحی برخورد میكنیم.
این شاعر در ادامه با اشاره به تفأل زدن به دیوان حافظ یادآور شد: این تفأل زدن در گذشته بهانهای بوده برای ارتباطگیری و رفتن به سراغ حافظ؛ اما الآن بهصورت عوامانه با این امر برخورد میكنیم.
او مصداق عوامانه برخورد كردن با دیوان حافظ و تفأل زدن به این شاعر را رایج شدن تفأل تلفنی در گوشیهای تلفن همراه و شبكههای ماهوارهیی دانست و با انتقاد از این نوع مواجهه با حافظ، به تشریح نوعی دیگر از رودیكرد عوامانه نسبت به متون فرهنگی پرداخت و اظهار كرد: نوع دیگر برخورد سطحی با متون فرهنگی و كلام وحی این است كه میبینی فردی آمده قرآن را به زبان شعر فارسی برگردانده و به او برابر مدرك دكتری و اینطور چیزها هم دادهاند؛ در حالی كه ترجمه كردن قرآن به هرشكلی در شعر فارسی غیرممكن است و كسانی كه این كار را میكنند، كمترین شناختی از ترجمهی قرآن و شعر فارسی ندارند و دیدیم كه قبلا هم صفیعلی شاه با خلوص نیت این كار را كرد و جواب نداد. او با انگیزهی مدرك و نام و نان هم این كار را نكرد. وی این كار را در بحری كه مثنوی معنوی مولانا سروده شده، انجام داده است؛ ولی به هرحال جواب نداد. به اعتقاد من، كسانی كه این كار را میكنند، درك نازلی از شعر فارسی و كلام وحی دارند و من نسبت به این مسأله نگرانم كه با یك دستمایهی غنی فرهنگی اینگونه برخوردی سطحی میكنیم و هیچكس هم عین خیالش نیست و با كاغذ دولتی و گاه از سوی ناشر دولتی هم اینها چاپ میشود.
محمودی در ادامه متذكر شد: ما اگر به معنای دقیق فرهنگی به مولانا رجوع داشته باشیم، میبینیم كسانی مانند مولانا بدون اینكه بیایند كلام وحی را كلمه به كلمه ترجمه كنند و آن را به زبان شعر درآورند، عمیقا در پیوند با كلام وحی هستند و از آنجا كه قرآن در زندگی و ذهن مولانا جاری است، میبینیم آموزههای كلام وحی در اشعارش جاری است.
وی همچنین تأكید كرد: حقیقت این است كه سرچشمهها ما را از سهلانگاری دور خواهند كرد. به گذشتگان و پیشینیان كه مراجعه میكنیم، میبینیم آنها با سرچشمهی معرفتی كه در دست داشتهاند، خیلی جدیتر روبهرو شدهاند و با قرآن بخشنامهیی روبهرو نشدهاند. جاری بودن این معارف وقتی جدی است كه سهلانگاری با متن كلام وحی را كنار بگذرایم.
در ادامهی نشست، كاظم محمدی - نویسندهی كتاب «مولانا و ترجمهی آیات قرآن» - سخنان خود را با طرح انگیزهی تألیف این كتاب آغاز كرد و با اشاره به نامگذاری سال ۲۰۰۷ به نام مولانا و اقبال جهانی نسبت به این شاعر پارسیگو، گفت: این اتفاق را باید به فال نیك گرفت كه نام یك عارف بزرگ ایرانی در جهان مطرح میشود و جهان از این آبشخور سیراب میشود؛ اما جنبهی دیگری هم دارد؛ اینكه چیزی عمومیت پیدا میكند و خوشایند نیست و خود اصل كار زیر سؤال میرود و عوامزده میشود و متأسفانه دربارهی مولانا این اتفاق افتاده است و یكی از انگیزههایی كه باعث شد این كار را تألیف كنم، همین مسأله بود تا پاسخی به عوامزدگی داده باشم.
این استاد دانشگاه با تأكید بر اینكه مولانا در بین عرفا حرف اول را میزند، به نقد مدعیان مولوی پژوهی رفت و با طرح این پرسش كه مدعیان مولویپژوهی تا چه اندازه مولوی را خوب شناختهاند، گفت: از رهگذر نقدی جدی است كه میتوان ادعای مولوی پژوهان را محك زد. بسیاری از افرادی را كه میل به نام بردن آنها ندارم و به عنوان مفسر آرای مولانا و اندیشهی وی معرفی میشوند، رد میكنم. وقتی نگاه میكنی، میبینی فرسنگها از اندیشهی مولانا دور هستند. در بسیاری از همایشهایی كه تدارك دیده میشود، همهچیز گفته میشود؛ جز آنچه متعلق به مولاناست و با بیان اینكه مولانا در پی عشق بود، پروندهی او بسته میشود و از اینكه عشق چیست و شهوت كجا قرار دارد، صحبت نمیشود.
محمدی تصریح كرد: البته كه حرف مولانا عشق است؛ اما كدام عشق؟ حرف مولانا، عشق به خداست. او حقیقت عشق را در آرمانهای زمینی معطوف به پیامبر خاتم (ص) میبیند و حقیقت عشق را در جهت ایشان جستوجو میكند.
این مولویپژوه هشدار داد: در شناخت مولانا عدهای به بیراه رفتهاند و كجراههای را پیش رو قرار دادهاند، كه مولانا با دین، خدا و قرآن سر و كار ندارد و یك مولانای طریقتی صرف و ضدشریعت را تبیین میكنند. این چیزی است كه از سوی مدعیان مولویپژوهی به خورد جوانهای ما داده میشود.
او در ادامه از «مثنوی معنوی» به عنوان بزرگترین كتاب عرفانی در همهی ادوار تاریخی یاد كرد و گفت: «مثنوی معنوی» برای دورهی آخر عمر مولاناست، كه این مسأله عملا مغفول مانده است.
وی سپس با ارائهی مستندات تاریخی، روشهای مطرحشده در روند زندگی مولانا را به چالش كشید و خاطرنشان كرد: آنچه مدعیان مولویپژوهی میگویند، این است كه زندگی مولوی دو دوره دارد؛ یك دوره كه هنوز به دیدار شمس تبریزی نائل نیامده است و دورهی دوم حیات مولانا را پس از دیدار با شمس میدانند و بر این اساس، یك تحلیل منحرف را القا میكنند كه مولانا پیش از اینكه با شمس دیدار كند، یك متشرع جموداندیش و متعصب است كه ناگهان شمس از راه میرسد و فقه و شریعت را بر او میبندد و مولانا را وارد طریقت میكند؛ این حرفی است كه مدعیان مولویپژوهی میزنند، كه هجو است.
محمدی همچنین متذكر شد: به اعتقاد من، نه شمس این كار را كرده و نه مولانا آنقدر بچه بوده است كه بخواهد این همه از شمس متأثر باشد و من به استناد آرا و نظرات مولانا در كتابم استدلال كردهام كه مولانا «مثنوی معنوی» را در سالهای آخر عمرش سروده است.
او در ادامه با ارائهی توضیحی دربارهی كتابش و اشارهای به حسامالدین و نقش او در زندگی مولانا، از كتابش به عنوان پاسخی به مدعیان مولویپژوهی یاد كرد و گفت: مدعیان مولویپژوهی با جملهی فریبندهی «مولانا فرادین است»، او را فردی فارغ از دین و مذهب معرفی میكنند. فرادین یعنی مهم نیست چه دینی داری؛ در حالیكه این اصلا برای مولانا مهم بود. مولانا در اوج شریعت بود؛ اما در قاعدهی شریعت، حرف و حدیثهایی دارد كه كمتر فقیهی دارد؛ زیرا مولانا پیش از اینكه عارف شود، فقیه بوده است و فردی صاحب فتوا بوده و سالهای پایانی عمر هم پاسخ سؤالات شرعی را میدهد.
محمدی در پایان تأكید كرد: عدهای با كلمهی دورغین فرامذهب، مولانا را از قید مذهب رها كردهاند و عجیب این است كه ما مولانا را حافظ قرآن نمیدانیم؛ در حالیكه همهی عرفای ما بدون استثنا حافظ قرآن بودهاند؛ منتها نگاهی كه عرفا به مسألهی دین و قرآن دارند، نگاه خاصی است. در همین «مثنوی معنوی»، مولانا نگاهش را نسبت به دین و قرآن تبیین میكند و معتقد است برای به انحراف نرفتن باید از محك انبیا (ع) و قرآن تبعیت كرد.
گردآورى: گروه فرهنگ و هنر سيمرغ
www.seemorgh.com/culture
منبع: www.aftab.ir
