باستان شناسان در آخرین روزهای فصل ششم كاوش های باستان شناسی بیستون علاوه بر كشف پی سوز، ابزارهای استخوانی، قطعات سفال، درفش استخوانی، سنگ های وزن و چاقوتیزكن، آسیاب آبی را در سراب بیستون كه احتمالا متعلق به دوره ایلخانی است، كشف كردند. مهدی رهبر سرپرست كاوش های باستان شناسی بیستون با بیان این مطلب درباره این آسیاب آبی گفت: در محدوده ۱۰۰ متری جنوب غربی سراب بیستون به همراه چرخ چوبی، زنگوله هشداردهنده به آسیابان و قطعه ای از سنگ آسیاب كشف و شناسایی شد. وی با توجه به نبود اسناد و مدارك كافی برای تعیین قدمت این آسیاب احتمال میدهد كه آسیاب از دوره ایلخانی در محدوده بیستون احداث شده و تا دوره قاجار قابل استفاده بوده است. رهبر با بیان اینكه این آسیاب قابل احیا نیست و تنها به عنوان یك اثر تاریخی كشف شده قابل اهمیت است، اظهار داشت: ویژگی این آسیاب آن است كه تنوره نداشته و آب آن از طریق ایجاد جوی آبی كه از چشمه جدا شده با فشار روی پره ها ریخته می شده است.
بنا بر نظر این باستان شناس، كشف درفش استخوانی در دوره ایلخانی با توجه به آنكه در این دوره انواع فلز موجود بوده است، تعجب باستان شناسان را برانگیخته است. پیش از این درفش استخوانی كه ابزاری برای دوخت و دوز بوده است، تنها در كاوش های باستان شناسی محوطههای پیش از تاریخی كه هنوز عنصر فلز شناخته نشده بوده، بدست میآمد.
به اعتقاد وی استفاده از درفش استخوانی در دوره ایلخانی و تیموری، به خوبی بیان كننده تداوم سنت ایرانیان را در استفاده از برخی ابزارهای موردنیاز زندگی روزمره از دوره های پیش از تاریخ تا این دوره مشخص است. رهبر در پایان درتوضیح ضرورت ادامه كاوش های باستان شناسی در محوطه بیستون به میراث خبر گفت: در متون و اسناد به جای مانده از دوره ایلخانی، شهری به نام «چمچمال» معروف به بغداد كوچك در پای كوه بیستون وجود داشته كه هنوز هیچ اثری از این شهر شناسایی نشده است و احتمالاً كاوش های فصل آینده با هدف كشف و شناسایی این شهر انجام میگیرد. باستان شناسان در ابتدای فصل ششم كاوش های باستان شناسی بیستون موفق شدند كه دیوار كاخ های ساسانی خسروپرویز و كاروانسرای ایلخانی را از زیر خاك بیرون آورند.
كاخ ساسانی در زمان خسرو پرویز در حال ساخت بوده كه به دلیل اغتشاشات به وجود آمده در زمان پادشاهی خسرو پرویز ساخت آن متوقف شده است. در دوره ایلخانی نیز با توجه به وجود این كاخ و فضای لازم برای ساخت كاروانسرا تعدادی اتاق دور تا دور دیوارهای كاخ ساسانی ساخته و این كاروانسرا بعد از مدتی به دلیل زلزله تخریب میشود. شهرك و روستای بیستون در سال ۱۳۵۴ به دلیل كاوشهای باستان شناسی جابه جا و سپس تخریب میشود. این كاوش ها كه تا سال ۱۳۵۶ ادامه پیدا میكند منجر به شناسایی و كشف كاخ ساسانی میشود كه در آن زمان تنها بخش هایی از دیوار كاخ از زیر خاك بیرون آمد. از سال ۱۳۵۶ تا سال ۱۳۸۰ دیگر هیچ كاوشی در بیستون انجام نشد.درسالهای ۱۳۸۰ و ۱۳۸۶ یك فصل كاوش در این محدوده انجام شد. برای تكمیل مطالعات تاریخی و ارائه گزارش كامل لازم است كه طی چند فصل دیگر این كاوش ها ادامه پیدا كند.
بنا بر نظر این باستان شناس، كشف درفش استخوانی در دوره ایلخانی با توجه به آنكه در این دوره انواع فلز موجود بوده است، تعجب باستان شناسان را برانگیخته است. پیش از این درفش استخوانی كه ابزاری برای دوخت و دوز بوده است، تنها در كاوش های باستان شناسی محوطههای پیش از تاریخی كه هنوز عنصر فلز شناخته نشده بوده، بدست میآمد.
به اعتقاد وی استفاده از درفش استخوانی در دوره ایلخانی و تیموری، به خوبی بیان كننده تداوم سنت ایرانیان را در استفاده از برخی ابزارهای موردنیاز زندگی روزمره از دوره های پیش از تاریخ تا این دوره مشخص است. رهبر در پایان درتوضیح ضرورت ادامه كاوش های باستان شناسی در محوطه بیستون به میراث خبر گفت: در متون و اسناد به جای مانده از دوره ایلخانی، شهری به نام «چمچمال» معروف به بغداد كوچك در پای كوه بیستون وجود داشته كه هنوز هیچ اثری از این شهر شناسایی نشده است و احتمالاً كاوش های فصل آینده با هدف كشف و شناسایی این شهر انجام میگیرد. باستان شناسان در ابتدای فصل ششم كاوش های باستان شناسی بیستون موفق شدند كه دیوار كاخ های ساسانی خسروپرویز و كاروانسرای ایلخانی را از زیر خاك بیرون آورند.
كاخ ساسانی در زمان خسرو پرویز در حال ساخت بوده كه به دلیل اغتشاشات به وجود آمده در زمان پادشاهی خسرو پرویز ساخت آن متوقف شده است. در دوره ایلخانی نیز با توجه به وجود این كاخ و فضای لازم برای ساخت كاروانسرا تعدادی اتاق دور تا دور دیوارهای كاخ ساسانی ساخته و این كاروانسرا بعد از مدتی به دلیل زلزله تخریب میشود. شهرك و روستای بیستون در سال ۱۳۵۴ به دلیل كاوشهای باستان شناسی جابه جا و سپس تخریب میشود. این كاوش ها كه تا سال ۱۳۵۶ ادامه پیدا میكند منجر به شناسایی و كشف كاخ ساسانی میشود كه در آن زمان تنها بخش هایی از دیوار كاخ از زیر خاك بیرون آمد. از سال ۱۳۵۶ تا سال ۱۳۸۰ دیگر هیچ كاوشی در بیستون انجام نشد.درسالهای ۱۳۸۰ و ۱۳۸۶ یك فصل كاوش در این محدوده انجام شد. برای تكمیل مطالعات تاریخی و ارائه گزارش كامل لازم است كه طی چند فصل دیگر این كاوش ها ادامه پیدا كند.
گردآورى: گروه فرهنگ و هنر سيمرغ
www.seemorgh.com/culture
منبع: www.aftab.ir
