همایش 80 سالگی سهراب سپهری
همایش «ما هیچ ما نگاه» ویژه بزرگداشت هشتادمین سال‌روز تولد سهراب سپهری با تقدیم 80 شاخه گل برای 80 سالگی سهراب روزدوشنبه، 15 مهرماه در محل آرامگاه این شاعر و نقاش در مشهد اردهال آغاز شد.
شركت‌كنندگان در مراسم به دیدن باغ‌چنار، محل زندگی سپهری و تنها خانه‌ای كه از خانه‌های او باقی مانده است، رفتند، كه آن‌جا شهرام ناظری در پیامی تلفنی به مراسم گفت: عشق من به سهراب سپهری مشخص است. زمانیكه شروع به كار كردم، عشق و علاقه‌ام را به او نشان دادم. سهراب از دیار عشق بود و مانند مولانا تار و پود وجود مرا درهم تنید و به سوی خود و كلام جادویی‌اش دعوت كرد.
شوالیه آواز ایران افزود: این انگیزه‌ای شد برای من، تا در آلبوم «گلستانه»، كاری برای او انجام دهم و این برگ سبزی برای سهراب سپهری و كاشان بود.
ناظری گفت: من از طریق كلام و شعرهای سهراب، با او آشنا و شیفته روحیه لطیف و انسانی‌اش شدم. سهراب از انسان‌هایی بود كه دنیا برایش تنگ بود و می‌خواست به جای بزرگ‌تری پرواز كند. حالتی داشت كه غریبانه به دنیا می‌نگریست و حسش بسیار عجیب بود؛ همان حسی كه بسیاری از بزرگان ما مانند صادق هدایت و فروغ فرخزاد داشتند. این نوع حس بسیار ظریف و شكننده بود و روی آدم‌های بسیاری تأثیر زیادی گذاشت.
این هنرمند یادآور شد: در دنیایی كه بشر روز به روز بی‌هویت می‌شود و در دنیایی كه زندگی ماشینی شده است، افرادی با این حس‌های ظریف انسانی نمی‌توانند جهان را تحمل كنند. از این نظر بود كه شیفته روحیه سهراب شدم و شعر او روی من تأثیر گذاشت. «صدای پای آب» او در من غلیان كرد و مرا به سمتی كشید كه برای سهراب كاری انجام دهم، كه تنها هدیه‌ای كوچك برای او و بعد برای كاشان و بعد برای ایران بود.
مراسم بزرگداشت سهراب در مجموعه‌ی فرهنگی - اقامتی خانه تاریخی احسان كاشان ادامه پیدا كرد و مهدی قراچه داغی درباره «سهراب سپهری به روایت خانواده» سخن گفت و یادآور شد: سهراب از اهالی كاشان و شیفته شهرش؛ دیاری كه سال‌های نوجوانی و جوانی‌اش را آن‌جا سپری كرد. بدون شك، بارز‌ترین صفت سهراب، عشق او به طبیعت بود. لحظه‌ای از تكه‌سنگ‌ها، دشت‌ها، رودها و درخت‌ها دور نشد.
به اعتقاد این مترجم، در نظر سهراب همه‌چیز زیبا بود و مقایسه زیبایی را روا نمی‌دانست.
او افزود: سهراب حضور خداوند را همه‌جا احساس می‌كرد و شاكی و نالان بود كه چرا بندگان خداوند به‌جای زندگی در صلح و صفا، به عداوت می‌پردازند.
احمد سمیعی گیلانی هم درباره «سپهری شاعر و نقاش؛ ترجمان وحدت هنر» سخن گفت و عنوان كرد: آشنایی من با آثار سهراب با واسطه‌ای انجام گرفت. اول نقد آثارش را خواندم و بعد مشتاق شدم كه آثارش را بخوانم. هرچند نظریه‌پردازن در حوزه زیبا‌شناسی بر آن‌اند كه نقد نمی‌تواند وارد حریم شعر شود و در آستانه این حریم توقف می‌كند. دلیلش این است كه شعر خودش است و چیزی بر آن دلالت ندارد اما من اولین‌بار با نقد حسین معصومی همدانی بر تحول روحی، فكری و اندیشگی سهراب، كه از روی اشعار او ترسیم كرده بود، با او آشنا شدم و به نظرم، كسانی كه می‌خواهند با روح و اندیشه‌ی سپهری آشنا شوند، این نقد و نقدهای كریم امامی، داریوش آشوری و كامیار عابدی را درباره‌ی او بخوانند.
این عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی سپس درباره سهراب در مقام ترجمان وحدت انواع هنر سخن گفت و متذكر شد: می‌دانیم در پدید‌ار‌شناسی هنر برای آن انواعی قائل شده‌اند. این انواع هنر در واقع یكی هستند و از لحاظ جوهر از هم متمایز نیستند. در وجود سهراب، این وحدت به نحوی مصداق یافت زیرا او هم شاعر و هم نقاش بود ولی چرا می‌گوییم انواع هنر از لحاظ ذات و جوهر جدا و متمایز نیستند زیرا انواع هنر دارای دو عنصر جوهری و ذاتی هستند و اگر این دو عنصر در شعر نباشند، آن شعر، شعر نیست.
او یادآور شد: احساس و بیان چیز دیگری است كه باید درباره آن صحبت كرد. سهراب یك اندیشه و شهود دارد و این شهود را یك وقتی با نقاشی بیان می‌كند و یك وقتی با شعر اما چرا می‌گوییم انواع هنر در مرحله تكوین یكی هستند زیرا تمایز وقتی مطرح می‌شود كه هنرمند وسیله بیان را انتخاب می‌كند. وقتی شعر به میان می‌آید، وسیله بیان، كلمات هستند. در شعر، شاعر با كلمه نوع دیگری برخورد می‌كند. در شعر سپهری، این كلمات، آدم را افسون می‌كنند، با آن‌كه بسیار ساده هستند. هنر شاعر در شیوه گفتن است.
سمیعی گیلانی گفت: در شعر سپهری، عناصر نقاشی بسامد زیادی دارند؛ كلماتی مثل رنگ، نور، سبز، آبی، نیلی، فضا و آفتاب همه مربوط به نقاشی است زیرا او نمی‌توانسته از نقاش بودن جدا شود؛ او در شعر هم نقاش است.
سپس علی دهباشی با موضوع «سهراب سپهری؛ آنگونه كه من شناختم» سخن گفت و یادآور شد: همه‌چیز در زندگی سهراب خیلی زود اتفاق افتاد؛ حتا تولدش. او زودتر از سن و سالش به درك هستی رسید. از نظام آموزشی كه در آن دوره می‌زیست، گریخت و آن را كشنده‌ی خلاقیت دانست. سال‌ها بعد شاعران به ابتدای درك او از شعر و نقاشی رسیدند.
این پژوهشگر افزود: سهراب در نتیجه یك ممارست، مطالعه و خوداندیشی به مرحله بالایی از شعر رسید؛ در حالی‌كه بسیاری از او ناشیانه تقلید كردند. در سال‌هایی كه او می‌زیست، تنها جریان مسلط ادبی، نوع خاصی از درك سوسیالیسم و رئالیسم بود و مطبوعات ادبی در دست این عده بود و نوعی ادبیات متعهد، كه در نهایت، آسان نوشتن را تقلید می‌كرد، و این سطح ادبی بسیاری از آثار را در آن سال‌ها كاهش داده بود.
دهباشی گفت: استبداد و سانسور آن سال‌ها به این موضوع دامن می‌زد و در این جو، سخن گفتن از فرم شعر و داستان پسندیده نبود. شاعران اگر شعاری‌تر شعر می‌سرودند، مورد توجه قرار می‌گرفتند البته از این شاعران كه درباره مسائل اجتماعی شعر می‌سرودند، مهدی اخوان ثالث در «زمستان» و یا احمد شاملو در «باغ آینه» كه غالبا مضامین اجتماعی دارند، شعرهای‌شان باقی ماند. سپهری در آن دوره كار می‌كرد، سفر می‌كرد و نمونه‌هایی وجود دارد كه نوشته‌هایش، گریز‌هایی از محیط روشنفكری را نشان می‌دهد.
وی عنوان كرد: روشنفكران دوره سپهری با نقدهای تند و تیز از او استقبال كردند و گاهی هم او را انكار می‌كردند. در انواع آنتولوژی های شعر معاصر كه منتشر می‌شد، جایی برای سهراب نبود یا سكوت مطلق بود، یا نقدهای زهردار. تنها مجله «آرش» با سردبیری سیروس طاهباز و «فردوسی» از او چیزهایی چاپ می‌كردند.
مدیرمسئول بخارا متذكر شد: سهراب به تنهایی راه خود را ادامه داد و بیشتر در سفر بود. وقتی هم در ایران بود، در انزوای خودساخته به ساختن خود از جهت ادبی می‌پرداخت. بعد از مرگش، بیشتر كسانی كه نقدهای تندی درباره او می‌نوشتند، همه به ستایش او پرداختند؛ جز یكی دو نفر كه بر سر مواضع خود ایستادند، ستایش سطحی از آثار او آغاز شد.
دهباشی با بیان این‌كه زندگی سهراب بعد از مرگ، دوره دیگری داشت، متذكر شد: حجم مقالاتی كه درباره نقطه‌نظرات او در نقاشی، شعر و ادبیات نوشته شد، همه بعد از او بود.
وی یادآور شد: اكنون دوران اصلی زندگی سپهری است و آثار او توسط منتقدانی كه سپهری را ندیده‌اند و به كنه آثار او پی برده‌اند، منتشر می‌شود و شناسایی او را برای نسل‌های بعد آسان‌تر می‌كند.
امین‌الله رشیدی - خواننده - در سخنانی عنوان كرد: تولد و مرگ دو همزاد توأمان هستند. بزرگداشت سهراب، بزرگداشت و تجلیل ادب و هنر است؛ ادب و هنر این سرزمین دیرپا. سهراب در سال‌های اخیر در زمره یكی از محبوب‌ترین و مشهورترین شاعران معاصر قرار گرفته و شعر ناب و ساده او بر سر زبان‌هاست.
همایش «ما هیچ ما نگاه» ویژه بزرگداشت هشتادمین سال‌روز تولد سهراب سپهری با تقدیم 80 شاخه گل برای 80 سالگی سهراب روزدوشنبه، 15 مهرماه در محل آرامگاه این شاعر و نقاش در مشهد اردهال آغاز شد.
شركت‌كنندگان در مراسم به دیدن باغ‌چنار، محل زندگی سپهری و تنها خانه‌ای كه از خانه‌های او باقی مانده است، رفتند، كه آن‌جا شهرام ناظری در پیامی تلفنی به مراسم گفت: عشق من به سهراب سپهری مشخص است. زمانیكه شروع به كار كردم، عشق و علاقه‌ام را به او نشان دادم. سهراب از دیار عشق بود و مانند مولانا تار و پود وجود مرا درهم تنید و به سوی خود و كلام جادویی‌اش دعوت كرد.
شوالیه آواز ایران افزود: این انگیزه‌ای شد برای من، تا در آلبوم «گلستانه»، كاری برای او انجام دهم و این برگ سبزی برای سهراب سپهری و كاشان بود.
ناظری گفت: من از طریق كلام و شعرهای سهراب، با او آشنا و شیفته روحیه لطیف و انسانی‌اش شدم. سهراب از انسان‌هایی بود كه دنیا برایش تنگ بود و می‌خواست به جای بزرگ‌تری پرواز كند. حالتی داشت كه غریبانه به دنیا می‌نگریست و حسش بسیار عجیب بود؛ همان حسی كه بسیاری از بزرگان ما مانند صادق هدایت و فروغ فرخزاد داشتند. این نوع حس بسیار ظریف و شكننده بود و روی آدم‌های بسیاری تأثیر زیادی گذاشت.
این هنرمند یادآور شد: در دنیایی كه بشر روز به روز بی‌هویت می‌شود و در دنیایی كه زندگی ماشینی شده است، افرادی با این حس‌های ظریف انسانی نمی‌توانند جهان را تحمل كنند. از این نظر بود كه شیفته روحیه سهراب شدم و شعر او روی من تأثیر گذاشت. «صدای پای آب» او در من غلیان كرد و مرا به سمتی كشید كه برای سهراب كاری انجام دهم، كه تنها هدیه‌ای كوچك برای او و بعد برای كاشان و بعد برای ایران بود.
مراسم بزرگداشت سهراب در مجموعه‌ی فرهنگی - اقامتی خانه تاریخی احسان كاشان ادامه پیدا كرد و مهدی قراچه داغی درباره «سهراب سپهری به روایت خانواده» سخن گفت و یادآور شد: سهراب از اهالی كاشان و شیفته شهرش؛ دیاری كه سال‌های نوجوانی و جوانی‌اش را آن‌جا سپری كرد. بدون شك، بارز‌ترین صفت سهراب، عشق او به طبیعت بود. لحظه‌ای از تكه‌سنگ‌ها، دشت‌ها، رودها و درخت‌ها دور نشد.
به اعتقاد این مترجم، در نظر سهراب همه‌چیز زیبا بود و مقایسه زیبایی را روا نمی‌دانست.
او افزود: سهراب حضور خداوند را همه‌جا احساس می‌كرد و شاكی و نالان بود كه چرا بندگان خداوند به‌جای زندگی در صلح و صفا، به عداوت می‌پردازند.
احمد سمیعی گیلانی هم درباره «سپهری شاعر و نقاش؛ ترجمان وحدت هنر» سخن گفت و عنوان كرد: آشنایی من با آثار سهراب با واسطه‌ای انجام گرفت. اول نقد آثارش را خواندم و بعد مشتاق شدم كه آثارش را بخوانم. هرچند نظریه‌پردازن در حوزه زیبا‌شناسی بر آن‌اند كه نقد نمی‌تواند وارد حریم شعر شود و در آستانه این حریم توقف می‌كند. دلیلش این است كه شعر خودش است و چیزی بر آن دلالت ندارد اما من اولین‌بار با نقد حسین معصومی همدانی بر تحول روحی، فكری و اندیشگی سهراب، كه از روی اشعار او ترسیم كرده بود، با او آشنا شدم و به نظرم، كسانی كه می‌خواهند با روح و اندیشه‌ی سپهری آشنا شوند، این نقد و نقدهای كریم امامی، داریوش آشوری و كامیار عابدی را درباره‌ی او بخوانند.
این عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی سپس درباره سهراب در مقام ترجمان وحدت انواع هنر سخن گفت و متذكر شد: می‌دانیم در پدید‌ار‌شناسی هنر برای آن انواعی قائل شده‌اند. این انواع هنر در واقع یكی هستند و از لحاظ جوهر از هم متمایز نیستند. در وجود سهراب، این وحدت به نحوی مصداق یافت زیرا او هم شاعر و هم نقاش بود ولی چرا می‌گوییم انواع هنر از لحاظ ذات و جوهر جدا و متمایز نیستند زیرا انواع هنر دارای دو عنصر جوهری و ذاتی هستند و اگر این دو عنصر در شعر نباشند، آن شعر، شعر نیست.
او یادآور شد: احساس و بیان چیز دیگری است كه باید درباره آن صحبت كرد. سهراب یك اندیشه و شهود دارد و این شهود را یك وقتی با نقاشی بیان می‌كند و یك وقتی با شعر اما چرا می‌گوییم انواع هنر در مرحله تكوین یكی هستند زیرا تمایز وقتی مطرح می‌شود كه هنرمند وسیله بیان را انتخاب می‌كند. وقتی شعر به میان می‌آید، وسیله بیان، كلمات هستند. در شعر، شاعر با كلمه نوع دیگری برخورد می‌كند. در شعر سپهری، این كلمات، آدم را افسون می‌كنند، با آن‌كه بسیار ساده هستند. هنر شاعر در شیوه گفتن است.
سمیعی گیلانی گفت: در شعر سپهری، عناصر نقاشی بسامد زیادی دارند؛ كلماتی مثل رنگ، نور، سبز، آبی، نیلی، فضا و آفتاب همه مربوط به نقاشی است زیرا او نمی‌توانسته از نقاش بودن جدا شود؛ او در شعر هم نقاش است.
سپس علی دهباشی با موضوع «سهراب سپهری؛ آنگونه كه من شناختم» سخن گفت و یادآور شد: همه‌چیز در زندگی سهراب خیلی زود اتفاق افتاد؛ حتا تولدش. او زودتر از سن و سالش به درك هستی رسید. از نظام آموزشی كه در آن دوره می‌زیست، گریخت و آن را كشنده‌ی خلاقیت دانست. سال‌ها بعد شاعران به ابتدای درك او از شعر و نقاشی رسیدند.
این پژوهشگر افزود: سهراب در نتیجه یك ممارست، مطالعه و خوداندیشی به مرحله بالایی از شعر رسید؛ در حالی‌كه بسیاری از او ناشیانه تقلید كردند. در سال‌هایی كه او می‌زیست، تنها جریان مسلط ادبی، نوع خاصی از درك سوسیالیسم و رئالیسم بود و مطبوعات ادبی در دست این عده بود و نوعی ادبیات متعهد، كه در نهایت، آسان نوشتن را تقلید می‌كرد، و این سطح ادبی بسیاری از آثار را در آن سال‌ها كاهش داده بود.
دهباشی گفت: استبداد و سانسور آن سال‌ها به این موضوع دامن می‌زد و در این جو، سخن گفتن از فرم شعر و داستان پسندیده نبود. شاعران اگر شعاری‌تر شعر می‌سرودند، مورد توجه قرار می‌گرفتند البته از این شاعران كه درباره مسائل اجتماعی شعر می‌سرودند، مهدی اخوان ثالث در «زمستان» و یا احمد شاملو در «باغ آینه» كه غالبا مضامین اجتماعی دارند، شعرهای‌شان باقی ماند. سپهری در آن دوره كار می‌كرد، سفر می‌كرد و نمونه‌هایی وجود دارد كه نوشته‌هایش، گریز‌هایی از محیط روشنفكری را نشان می‌دهد.
وی عنوان كرد: روشنفكران دوره سپهری با نقدهای تند و تیز از او استقبال كردند و گاهی هم او را انكار می‌كردند. در انواع آنتولوژی های شعر معاصر كه منتشر می‌شد، جایی برای سهراب نبود یا سكوت مطلق بود، یا نقدهای زهردار. تنها مجله «آرش» با سردبیری سیروس طاهباز و «فردوسی» از او چیزهایی چاپ می‌كردند.
مدیرمسئول بخارا متذكر شد: سهراب به تنهایی راه خود را ادامه داد و بیشتر در سفر بود. وقتی هم در ایران بود، در انزوای خودساخته به ساختن خود از جهت ادبی می‌پرداخت. بعد از مرگش، بیشتر كسانی كه نقدهای تندی درباره او می‌نوشتند، همه به ستایش او پرداختند؛ جز یكی دو نفر كه بر سر مواضع خود ایستادند، ستایش سطحی از آثار او آغاز شد.
دهباشی با بیان این‌كه زندگی سهراب بعد از مرگ، دوره دیگری داشت، متذكر شد: حجم مقالاتی كه درباره نقطه‌نظرات او در نقاشی، شعر و ادبیات نوشته شد، همه بعد از او بود.
وی یادآور شد: اكنون دوران اصلی زندگی سپهری است و آثار او توسط منتقدانی كه سپهری را ندیده‌اند و به كنه آثار او پی برده‌اند، منتشر می‌شود و شناسایی او را برای نسل‌های بعد آسان‌تر می‌كند.
امین‌الله رشیدی - خواننده - در سخنانی عنوان كرد: تولد و مرگ دو همزاد توأمان هستند. بزرگداشت سهراب، بزرگداشت و تجلیل ادب و هنر است؛ ادب و هنر این سرزمین دیرپا. سهراب در سال‌های اخیر در زمره یكی از محبوب‌ترین و مشهورترین شاعران معاصر قرار گرفته و شعر ناب و ساده او بر سر زبان‌هاست.
گردآورى: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ
www.seemorgh.com/culture
منبع: جام جم آنلاين
