آدمی از زمانی كه پا بر كره خاكی گذاشت، به بهترین وجهی از المانهای محیطی برای تصویرسازی و ارتباط برقرار كردن با همنوع خود بهره گرفت. در گذر زمان آیینها و مناسك از سویه فردی بودن خود خارج شدند و نمود جمعی پیدا كردند. پس از این كه ارسطو در بوطیقای خـود چـارچـوب و مرامنامهای برای درام ترسیم كرد، نمایشگران یونان باستان با بهرهگیری از صورتك، لباس و ابزار پوششی و آرایشی نخستین گامها را برای ساماندهی تیپهای نمایشی برداشتند. به عنوان نمونه، در نمایشهای یونان باستان بازیگران كفشهای چوبی خاصی به نام كوتورنوس میپوشیدند كه صدای آن به عنوان شاخصهای برای معرفی كاراكتر نزد تماشاگران انبوه آشنا بود.
تیپسازی در عرصه كارهای نمایشی هرچند در برابر شـخـصـیـتپردازی در درام از اعتبار و منزلت كمتری برخوردار است، اما فرآیند تیپسازی در درجه نخست به تواناییهای بازیگر، میزان اطلاعات و شناخت او از انواع كنش و واكنشهای لحظهای اقشار گوناگون در جامعه ارتباط دارد.
روند تیپسازی در نمایشهای رادیویی با تمركز بر صدا و حجیم یا نازك كردن اصوات سر و سامان میگیرد. در آیتمهای نمایشی كوتاهمدت بازیگر در مواجهه مستقیم یا با واسطه رسانه ــ صوتی و تصویری ــ تیپ مورد نظر را به فـعلیت میرساند. حركات غلو شده اندام، تمركز بر میمیك و در مرحله آخر بازپروری نوع صدا ابزاری است كه به كنش و واكنشهای بازیگر برای ترسیم تیپ مدد میرساند.
مسافرخانه سعادت كه این روزها از شبكه یك سیما در محضر قضاوت دیدگان تماشاگران قرار گرفته، مجموعه نمایشی كوتاه است كه داستانهای آن در زمانی حدود ۲۰ دقـیقه به سامان میرسند. گروه سازنده این مجموعه نمایشی كه پیش از این در «نیمكت» و «توی گوش سالمم زمزمه كن» دریچه تازهای در ارائه آیتمهای نمایشی كوتاه به جمال مخاطب گشوده بودند، در كوشش تازه خود ضعفهای پیشین را پوشانده و به بلوغ اجرایی در كار خود رسیدهاند.
این مهم در درجه نخست به هدایت درست عوامل برنامه از سوی سازنده اثر و بده بستان او با بازیگران ثابتش مرتبط اسـت. درك دقـیـق و سـنـجیده هنرپیشههایی كه ردای تیپهای گوناگون اقشار اجتماع را به تن میكنند با التفات به توانمندیهای آنان كه از تجربه غنی اجرای نمایشهای صحنهای نشات میگیرد، مسافرخانه سعادت را به اثری جمع و جور و شریف بدل كرده است كه علاوه بر احترام به شعور مخاطب، اوقات مفرحی را برای بیننده تلویزیونی تدارك میبیند.
تیپسازی در مسافرخانه سعادت از اركان توفیق آن محسوب میشود كه این مهم را بازیگران با كنترل دقیق حركات و تمركز بر ریختار و اصوات انجام میدهند. به عنوان نمونه، علی عمرانی با توجه به تجربه غنی در كارهای صحنهای و رادیویی از توانمندی صداسازی خود برای تیپهای مختلف به بهترین نحو بهره میبرد. مضاف بر این كه او برای هر تیپ با توجه به ریختاری كه برای وی میسازند، میمیك و ریاكشن خاصی ارائه میكند.
تیپسازی به هر روی برای بازیگران حكم حركت روی تار مو را دارد. هر لحظه ممكن است یك میمیك، صدا یا ریاكشن مازاد ریسمان تیپسازی را از دست بازیگر خارج كرده و شمایل كار را سوی هجو، هزل یا لودگی سوق دهد.
درایت و اشراف سازنده اثر بر رویه تیپسازی و پرهیز بازیگران از حركات اضافه به نیكی توانسته است تیپهای گوناگون این آیتمهای نمایشی را با جذبه همراه كند، مضاف بر این كه نوع ماده اولیه محتوایی و چیدمان گفتاری كه برای تیپها توسط نویسندگان این مجموعه سامان گرفته، از گفتار پاك و بهداشتی مرسوم پا فراتر نگذاشته است.
ایجاد تیك و حركات غلو شده خاص در تیپسازی اهرم مـهـمـی بـرای بـازیـگـران اسـت. از ایـن تـرفند بازیگران مسافرخانه سعادت به بهترین شكل بهره بردهاند.
در برخی اپیزودها علی عمرانی و افشین هاشمی، تیكها و حركاتی را چاشنی تیپهای نمایش كردهاند كه در نوع خود بدیع و مفرح است. به هر روی، در سر و سـامان دادن چنین آیتمهای كوتاه نمایشی یك گروه منسجم تلاش میكنند؛ از طراح لباس و گریم، صدابردار تا كارگردان هنری و تلویزیونی، اما این بازیگران هستند كه گوی شادابی را سوی دیدگان مخاطب شلیك میكنند. به همین دلیل بازیگران بیشتر زیر ذرهبین قضاوت قرار گرفته و هر كوتاهی و سهلانگاری آنان به حساب گروه تمام شده و هر پیروزی و ظفرمندی اثر به نام خودشان سنجاق میشود!
www.seemorgh.com/culture
منبع: www.aftab.ir
