اواخر سال گذشته بود كه محمود شالویی، مدیر امور تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با اعلام این موضوع كه بودجه 2 دهم درصدی خرید آثار هنری از سوی مجلس به تصویب رسید و از این پس هنرمندان تحت حمایت بیشتری قرار میگیرند، با عرض تبریك به هنرمندان، تصویب این طرح توسط مجلس را از اثرات تلاش هنرمندان دانست و... .
ولی هنوز سال به پایان نرسیده بود كه خبری در رسانهها موجب تعجب هنرمندان شد كه مضمون آن این بود: طرح حمایت از هنرمندان با اختصاص بودجه 2 دهم درصدی از بودجه سالانه نهادهای دولتی در كمیسیون تلفیق مجلس مطرح و رد شد. انتشار این خبر با فرارسیدن تعطیلات نوروز و همزمان با تعطیلی رسانهها و نیز مجلس همراه بود و صدای اعتراض هنرمندان به گوش هیچ كس نرسید. با ضرورت توجه و حمایت دولت از هنرهای تجسمی همچون دیگر هنرها و تاكید هنرمندان و دست اندركاران این حوزه این گزارش می كوشد تا گوشه هایی از این ضرورت را باز نمایاند.
در زمان ریاست سمیعیآذر بر امور تجسمیوزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی طرحی از سوی دولت به مجلس وقت ارائه شد، مبنی بر اینكه وزارتخانهها، نهادها و موسسات دولتی كه در بودجههای سالانه به آنها بودجه تعلق میگیرد، میتوانند از بودجههای عمرانی خود 2 دهم درصد (این مبلغ با توجه به بودجههای سالانه مبلغ قابل توجهای است) را به خرید آثار هنری اختصاص دهند و آثار خریداری شده را با رعایت اصول فنی در اماكن و دیوارهای ادارات خود نصب كنند.
این نكته بسیار طرحی جالب مینمود كه 2 وجه داشت. از یكسو با خرید سالانه از هنرمندان روحیه كاری آنها برای خلق اثر بالا میرود و آنها بهتر و بیشتر برای خلق آثاری قابل توجه و فاخر میكوشند و از سوی دیگر، با توجه به حجم بالای دیدار آثار هنری نصب شده روی دیوارهای ادارات دولتی توسط مردم، میشد انتظار داشت سطح سواد بصری مردم بالا رود.
بعد از تصویب این طرح در آن سالها، وزارت ارشاد برای هماهنگ كردن این خرید اقدام به برپایی اولین اكسپو دولتی كرد و وزارتخانهها هم از این اكسپو خرید كردند، ولی این قانون یك ایراد بزرگ داشت كه در آن سال به شكست، این اكسپو انجامید.
در این قانون هیچ الزامی برای ادارات دولتی وجود نداشت، بلكه از لفظ «میتوانند» به جای «موظفند» یا «باید» استفاده شده كه به همین دلیل ادارات دولتی یا خرید نكردند یا خریدهای خود را به هنرمندان مرجوع كردند.
پس از خاطره تلخ آن اكسپو، كلا این طرح مسكوت ماند تا دوباره اواسط اسفند سال گذشته محمود شالویی خبر تصویب دوباره آن را در مجلس به حساب خود بگذارد، ولی سرانجامی برای این جریان پیدا نشد.
ایجاد فرهنگ خرید آثار هنری واجبتر از پیدا كردن خریدار است
پویا آریانپور، هنرمند نقاش میگوید: صرف خرید آثار هنری را نمیتوان به منزله حمایت از هنر و هنرمند قلمداد كرد. شرایط باید به سمتی برود كه به جای اینكه افرادی مجبور به خرید آثار هنری شوند، فرهنگ خرید آثار هنری نهادینه شود. باید جامعه ما جامعهای باشد كه انتقال پیام اثر هنری در آن میسر باشد. اگر در جامعه ما درگیری مخاطبان با آثار هنری بالا برود، خود به خود اقتصاد هنر شكل میگیرد و رونق مییابد.
وی میافزاید: اگر میان آثار هنری و افكار هنرمندان خالق آنها و جامعه رابطه به وجود آید، به طوری كه مردم به درك هنری برسند تمایل آنها برای خرید اثر هنری هم بالا میرود.
آریانپور خواستار جایگزینی فرهنگ خرید اثر هنری با حمایتهای دولتی شد، ولی این جریان را در درازمدت میسر میداند و ادامه میدهد: مسلما فرهنگسازی باید از همین امروز شروع شود، ولی به دلیل زمانبر بودن آن و تا زمان تحقق آن باید دولت و نهادهایی كه قدرت خرید اثر هنری را دارند، به این كار اقدام كنند تا وضعیت نابسامان هنرمندان كمی بهبود یابد.
وی مساله سرمایهگذاری و خرید آثار هنری با بودجه 2 دهم درصدی دولتی را شیوهای ناپایدار نامید و آن را راهحلی مناسبتی و زودگذر عنوان كرد.
این نقاش با انتقاد از عدم شناخت راههای حمایت از هنر اظهار میكند: سراغ ندارم كه نهادی در راه شناخت خلا‡های موجود در حمایت از هنر تلاش كرده باشد و بیشتر آنها به برخوردهای هیجانی و مقطعی بسنده كردهاند. هیچ كس در لزوم وجود انجمنها شك ندارد، منتهی به دلیل نبود حمایتهای موثر دولتی این نهادهای كوچك با وجود تلاش فراوان نمیتوانند نیازهای اعضای خود را به طور كامل برطرف كنند.
از اقتصاد مریض فرهنگ بیرون نمیآید
مسعود زنده روح كرمانی، عكاس و مدرس دانشگاه در این رابطه میگوید: اقتصاد ما اقتصادی دولتی و كاملا وابسته به دولت است. هنر ما هم بشدت وابسته به اقتصاد است و رشد آن در جامعهای با اقتصاد سالم و درست شكل میگیرد. به صورت طبیعی هنر در جامعهای شكوفا میشود كه اقتصاد و به تبع اقتصاد هنر آن رونق داشته باشد و در این جامعه است كه هنرمندان به خواستهها و مطالبات بحق خودشان میرسند.
وی میافزاید: هنرمند نمیتواند در جامعهای كه اقتصاد آن بیمار است به كار خود ادامه دهد و به رشد و بالندگی برسد و از همین روست كه میبینیم هنرمندان در فضاهای نابسامان اقتصادی یا به كارهای دیگر میپردازند یا با فقر و مسكنت دست و پنجه نرم میكنند و میسازند.
وی خواستار سرمایهگذاری دولت در زمینه اقتصاد هنر میشود: 2 دهم درصدی را كه قرار بود دولت به خرید آثار هنری اختصاص دهد میتوان شروعی مناسب برای سرمایهگذاری دولت در هنر دانست. اختصاص بودجه 2 دهم درصد برای خرید آثاری هنری به هنرمندان امكان ادامه كار را میدهد.
زنده روح كرمانی اختصاص این بودجه را در بالا بردن روحیه كاری هنرمندان موثر برمیشمرد: اگر این بودجه از سوی مجلس تصویب شود، هنرمندان به وجود یك حامی خوب مطمئن و دلگرم خواهند شد. شكی نیست كه صرف بودجه از سوی دولت در برگزاری سمینارها و همایشها كاری پسندیده است، ولی بهتر است دولت بخشی از این بودجهها را نیز صرف خرید آثار هنری كنند.
این عكاس با اظهار تأسف شدید از رد شدن طرح اختصاص 2 دهم درصد از بودجه ادارات دولتی برای خرید آثار هنری میگوید: من اساسا معتقدم نهتنها این بحث باید به صورت بسیار جدیتر پیگیری شود، بلكه باید حتی رقمی بیش از 2 دهم درصد به این مساله اختصاص یابد. بخشی از حمایتهای مادی دولت در زمینه هنر به برگزاری جشنوارهها و مسابقات هنری اختصاص مییابد، این را میتوان به منزله یك شروع تلقی كرد، ولی متأسفانه به بعد از این جریان توجهی نمیشود و آثار خلق شده به حال خود رها میشوند.
وی به بیعدالتی موجود در تخصیص بودجه بخشهای مختلف هنری اشاره میكند: بودجه بخش سینمایی در كشور ما حداقل 30 برابر بودجه هنرهای تجسمی است در صورتی كه كل تولیدات سینمایی ما یك دهم تولیدات تجسمی هم نیست. همانطور كه پشتوانه بانك مركزی طلای داخل گنجینهاش است، پشتوانه فرهنگی كشور هم آثار هنرمندانش است. پس دولت باید خود را نیازمند هنر و هنرمند بداند.
وی بیان میكند: بخش خصوصی برای ورود به حوزه سرمایهگذاری در هنر احتیاج به اعتماد دارد كه این اعتماد تنها میتواند از سوی دولت ایجاد شود. با توجه به شرایطی كه بر هنر كشور حاكم است و با خروج هر روزه آثار هنری از كشور، ما مجبوریم برای صحبت در مورد فرهنگ و هنر كشورمان به دوران هخامنشی، صفویه و قاجار برگردیم و از هنر معاصر چشمپوشی كنیم.
خرید آثار هنری ازسوی دولت باید قانونمند شود
معصومه مظفری، نقاش، مدرس دانشگاه و رئیس سابق هیاتمدیره انجمن نقاشی میگوید: خرید آثار هنری از سوی دولت، مهمترین بخش حمایت از هنر و هنرمندان است. پیش از اینكه به فكر تخصیص بودجه برای خرید آثار هنری باشیم، باید خرید این آثار را قانونمند كنیم. در هر دوره و دولتی بنا به سیاستها و دیدگاههای دولت وقت، خرید آثار به افراد خاصی اختصاص دارد و به تبع آن افرادی هم از فهرست خارج میشوند، پس این را نمیتوان به عنوان یك حمایت كلی از هنر قلمداد كرد.
وی انجمنها را بازوهای اجرایی دولتها در امور فرهنگی و هنری میداند: حمایت از انجمنها كه بازوهای اجرایی دولتها در امور فرهنگی و هنری هستند، به نوعی حمایت از هنرمندان است.
مظفری با انتقاد از به رسمیت نشناختن انجمنها از سوی دولت گفت: متأسفانه وقتی دولت انجمنها را به رسمیت نمیشناسد، نمیتوان به تسهیل روند حمایت كلی و جامع از هنرمندان امید داشت.
این مدرس دانشگاه به خریدهایی كه از سوی دولت صورت میگیرد، اشاره میكند: معمولا دولت از نمایشگاههای مختلف تعدادی اثر خریداری میكند، ولی هنوز تعریف درست، جامع و كاملی از خرید آثار هنری توسط دولت نشده است. به نظر من، ما قبل از اینكه بر سر بودجه و درصدی كه دولت قرار است به خرید آثار هنری اختصاص دهد، دعوا كنیم، به این فكر كنیم كه چگونه این بودجهها و خریدهای آثار هنری هدفمند و قانونمند شود.
وی تصریح میكند: كمبود آثار هنری در هتلها، وزارتخانهها، بیمارستانها آنقدر واضح و روشن است كه دیگر نمیتوانم این موضوع را تكرار كنم و از به زبان آوردن دوباره آن خجالت میكشم.
تصویب طرح حمایت از آثار هنری حفظ میراث هنری معاصر
غلامعلی طاهری، نقاش و از مشاوران معاونت تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از جمله كسانی است كه به همراه تعدادی دیگر از هنرمندان نسبت به رد طرح حمایت از آثار هنری در كمیسیون مجلس نامهای به رئیس مجلس نوشت.
وی درخصوص چگونگی نوشته شدن این نامه میگوید: شاید در دوره دوم و سوم مجلس، بحث اختصاص بخشی از بودجه عمرانی وزارتخانههای دولتی به خرید آثار هنری مطرح، ولی رد شد. خوشبختانه امسال كمیسیون فرهنگی مجلس كه آقای حدادعادل ریاست آن را به عهده داشت، این امر را پیگیری و تصویب كردند. این مساله خوشحالی هنرمندان تجسمی كشور را در پی داشت تا وجه اختیاری بودجه خرید آثار هنری از سوی نهادهای دولتی جنبه الزامی بگیرد.
طاهری ادامه میدهد: من، دبیران و اعضای هیات داوران نخستین جشنواره هنرهای تجسمی فجر در جلسهای كه برای بررسی این جشنواره روز 22 اسفند در موزه هنرهای معاصر برگزار شده بود، با این خبر از سوی مدیر امور تجسمی مواجه شدیم كه طرح حمایت از آثار هنری بهرغم تصویب در كمیسیون فرهنگی در كمیسیون تلفیق رد شده است. این طرح به اقتصاد هنر، حفظ میراث هنری معاصر كشور، تقویت بنیه اقتصادی هنرمندان و ارتقای كیفیت كارها كمك میكند و به همین دلیل من و تعدادی دیگر از هنرمندان در نامهای به رئیس مجلس خواستار تصویب این طرح شدیم.
طاهری درخصوص جنبههای مثبت طرح میافزاید: حدود 80 درصد هنرمندان ما ساكن شهرستانها هستند و طرح میتواند به آنها در حل مسائل مالی و معیشتی كمك كند. به هرحال هنرهای تجسمی یكی از هنرهای زیربنایی هر تمدنی است و بسیاری از مردم كشورهای دیگر با آثار تجسمی با فرهنگ ما آشنا میشوند. بنابراین نباید نسبت به توسعه و رشد آن غفلت كنیم. اختصاص بخشی از بودجه میتواند باعث گردش اقتصاد هنر شود.
وی در پایان اظهار امیدواری كرد كه مجلس بار دیگر این مورد را بررسی كند.
