حدود 14 سال پیش، نقشه‌ی احداث برجی در محل كاروانسرای تاریخی «تحدید» در ابتدای چهارباغ عباسی توسط كارشناسان شهرداری اصفهان در سال 1374 طراحی و اجرا شد كه كاربری آن روی نقشه، مركز خدمات فرهنگی، تجاری و اداری تصویب شده بود.
به گزارش خبرنگار بخش میراث فرهنگی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، در سال 1376 منظور از این كاربری، احداث برجی بلندمرتبه بدون اعلام دقیق ارتفاع آن عنوان شد كه بعدها در كنار موافقت‌ها و مخالفت‌های مسؤولان، ارتفاع آن به 48 متر رسید تا این‌كه كارشناسان یونسكو با سفر به اصفهان در سال 1382 و بازدید از برج جهان‌نما، اعلام كردند كه این برج باید كوتاه شود، چون سبب مخدوش شدن حریم منظری میدان نقش جهان شده است. آن‌ها در گزارشی به كمیته‌ی میراث جهانی، كوتاه شدن برج جهان‌نما را خواستند و تهدید كردند كه در غیر این صورت، میدان نقش جهان اصفهان در فهرست میراث جهانی در خطر قرار می‌گیرد.
پس از آن، اخبار منتشرشده در رسانه‌ها از كشمكش میان مدیران شهری و سازمان میراث فرهنگی درباره‌ی كوتاه كردن برج جهان‌نما تا مهلتی كه یونسكو به ایران داده بود (13 بهمن‌ماه 1384)، حكایت داشتند. در این جریان، ابتدا در كمیته‌ی پی‌گیری كه با عضویت نمایندگان سازمان میراث فرهنگی، شهرداری و استانداری تشكیل شد، رأی به كوتاه كردن برج جهان‌نما تا ارتفاع شش متر (دو طبقه) داده شد؛ ولی یونسكو سال 1384 در دوربان آفریقای جنوبی این میزان تعدیل را در بخش شرقی (چهارباغ) تا 12 متر و در بخش غربی (شمس‌آبادی) تا 24 متر قابل قبول دانست.
البته هنوز كشمكش‌ها بر سر میزان تعدیل این برج ادامه دارند. كشمكش‌هایی كه هر سال در اجلاس یونسكو و هنگام بررسی پرونده‌های میراث جهانی ایران، ترس قرار گرفتن پرونده‌ی نقش جهان را در فهرست میراث جهانی در خطر ایجاد می‌كنند.
در اجلاس یونسكو در لیتوانی كه تیرماه 1385 برگزار شد، رییس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ـ اسفندیار رحیم‌مشایی ـ در نامه‌ای كه به رییس كمیته‌ی میراث جهانی یونسكو داد، درخواست تمدید مهلت را برای انجام تعهد ایران با هدف تعدیل برج جهان‌نما مطرح كرد، البته در این زمان، فقط یك طبقه از برج جهان‌نما كوتاه شده بود.
به این ترتیب، ایران هر سال درحال دادن تعهد برای تعدیل 12 متر از ارتفاع برج جهان‌نما در بخش شرقی (چهارباغ) و 24 متر در بخش غربی (شمس‌آبادی) است تا میدان نقش جهان به فهرست میراث جهانی در خطر وارد نشود.
در اجلاس سال 2008 میلادی یونسكو نیز شاهد تعهد دادن ایران و تعهد گرفتن یونسكو بودیم، برای تعدیل برجی كه روزی قرار بود، سبب سربلندی ایران باشد و امروز به‌نظر می‌آید، عامل سرافكندگی ایرانیان شده است.
در آن اجلاس، هرچند از ایران برای فعالیت‌هایی كه در راستای كاهش ارتفاع برج جهان‌نما انجام داده بود، تشكر شد، ولی هم‌چنان از ایران خواسته شد تا مصوبه‌ی پیشین یونسكو كماكان اجرا شود و این‌بار زمان اجرای این كار به اول فوریه‌ی سال 2009 میلادی (12 بهمن 1388) موكول شد.
به گزارش ایسنا، این روند بهانه‌ای برای دادن هشدار و اظهار نگرانی مؤسسه‌ی فرهنگی ایكوموس ایران از وضعیت موجود برج جهان‌نما و میدان نقش جهان شد.
در نخستین بند بیانیه‌ی «شورای بین‌المللی بناها و محوطه‌ها» (شاخه‌ی ایكوموس ایران) كه به‌مناسبت روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی در جهان (29 فروردین‌ماه ـ هشتم ماه آوریل) منتشر شد، نسبت به وضع موجود در اصفهان هشدار داده شد.
در این بیانیه آمده است: «با توجه به نقش تعیین‌كننده‌ی ایكوموس جهانی در ثبت آثار در یونسكو، هشدار ایكوموس درباره‌ی ثبت «محور تاریخی ـ فرهنگی اصفهان» در فهرست جهانی باید جدی تلقی شود و زنگ خطری است كه باید مورد توجه قرار گیرد. نشنیدن آن نه‌تنها ثبت این محور را در آینده‌ای كه هر لحظه دورتر می‌رود، ناممكن می‌سازد، بلكه پیوستن اصفهان را در تابستان امسال به فهرست «میراث جهانی در خطر» محتمل می‌گرداند. تا به‌حال، كوشش‌های پیوسته‌ی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری برای پیشگیری و رفع خطر به‌علت عدم استقبال مسؤولان در اصفهان، نتیجه‌ی دلخواه را فراهم نیاورده است.»
البته رییس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ـ اسفندیار رحیم‌مشایی ـ در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا، از تعدیل دو طبقه از برج جهان‌نما تاكنون خبر داده و اعلام كرده است كه در سفر دوم هیأت دولت به اصفهان مقرر شد تا تخریب دو طبقه‌ی دیگر با منابع دولتی كه در اختیار شهرداری قرار می‌گیرد، به‌زودی انجام شود؛ ولی آیا در شرایطی كه تخریب دو طبقه‌ی این برج به گفته‌ی رییس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری اصفهان ـ احمد امین‌پور ـ از سال 1385 تا كنون انجام شده است، می‌توان دو طبقه‌ی دیگر را در مدت نه‌ماه تخریب كرد؟
رحیم‌مشایی هشتم بهمن‌ماه 1385 نیز اظهار كرده بود: رییس جمهوری به من دستور داد كه برای كشور ما، ماندن میدان امام (ره) در فهرست یونسكو اصل است و این امر قابل معامله نیست و حتا اگر لازم باشد، جهان‌نما را خریداری و تخریب می‌كنیم.
وی اضافه كرده بود: در زمان اوج مباحث جهان‌نما، اداره كل میراث فرهنگی وقت اصفهان شكایتی را به مراجع قضایی انجام داد، اما به‌خاطر ارتباطی كه با مدیریت شهری اصفهان برقرار كردیم، روش قضایی را روش مناسبی نیافتیم.
به گزارش خبرنگار بخش میراث فرهنگی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، در سال 1376 منظور از این كاربری، احداث برجی بلندمرتبه بدون اعلام دقیق ارتفاع آن عنوان شد كه بعدها در كنار موافقت‌ها و مخالفت‌های مسؤولان، ارتفاع آن به 48 متر رسید تا این‌كه كارشناسان یونسكو با سفر به اصفهان در سال 1382 و بازدید از برج جهان‌نما، اعلام كردند كه این برج باید كوتاه شود، چون سبب مخدوش شدن حریم منظری میدان نقش جهان شده است. آن‌ها در گزارشی به كمیته‌ی میراث جهانی، كوتاه شدن برج جهان‌نما را خواستند و تهدید كردند كه در غیر این صورت، میدان نقش جهان اصفهان در فهرست میراث جهانی در خطر قرار می‌گیرد.
پس از آن، اخبار منتشرشده در رسانه‌ها از كشمكش میان مدیران شهری و سازمان میراث فرهنگی درباره‌ی كوتاه كردن برج جهان‌نما تا مهلتی كه یونسكو به ایران داده بود (13 بهمن‌ماه 1384)، حكایت داشتند. در این جریان، ابتدا در كمیته‌ی پی‌گیری كه با عضویت نمایندگان سازمان میراث فرهنگی، شهرداری و استانداری تشكیل شد، رأی به كوتاه كردن برج جهان‌نما تا ارتفاع شش متر (دو طبقه) داده شد؛ ولی یونسكو سال 1384 در دوربان آفریقای جنوبی این میزان تعدیل را در بخش شرقی (چهارباغ) تا 12 متر و در بخش غربی (شمس‌آبادی) تا 24 متر قابل قبول دانست.
البته هنوز كشمكش‌ها بر سر میزان تعدیل این برج ادامه دارند. كشمكش‌هایی كه هر سال در اجلاس یونسكو و هنگام بررسی پرونده‌های میراث جهانی ایران، ترس قرار گرفتن پرونده‌ی نقش جهان را در فهرست میراث جهانی در خطر ایجاد می‌كنند.
در اجلاس یونسكو در لیتوانی كه تیرماه 1385 برگزار شد، رییس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ـ اسفندیار رحیم‌مشایی ـ در نامه‌ای كه به رییس كمیته‌ی میراث جهانی یونسكو داد، درخواست تمدید مهلت را برای انجام تعهد ایران با هدف تعدیل برج جهان‌نما مطرح كرد، البته در این زمان، فقط یك طبقه از برج جهان‌نما كوتاه شده بود.
به این ترتیب، ایران هر سال درحال دادن تعهد برای تعدیل 12 متر از ارتفاع برج جهان‌نما در بخش شرقی (چهارباغ) و 24 متر در بخش غربی (شمس‌آبادی) است تا میدان نقش جهان به فهرست میراث جهانی در خطر وارد نشود.
در اجلاس سال 2008 میلادی یونسكو نیز شاهد تعهد دادن ایران و تعهد گرفتن یونسكو بودیم، برای تعدیل برجی كه روزی قرار بود، سبب سربلندی ایران باشد و امروز به‌نظر می‌آید، عامل سرافكندگی ایرانیان شده است.
در آن اجلاس، هرچند از ایران برای فعالیت‌هایی كه در راستای كاهش ارتفاع برج جهان‌نما انجام داده بود، تشكر شد، ولی هم‌چنان از ایران خواسته شد تا مصوبه‌ی پیشین یونسكو كماكان اجرا شود و این‌بار زمان اجرای این كار به اول فوریه‌ی سال 2009 میلادی (12 بهمن 1388) موكول شد.
به گزارش ایسنا، این روند بهانه‌ای برای دادن هشدار و اظهار نگرانی مؤسسه‌ی فرهنگی ایكوموس ایران از وضعیت موجود برج جهان‌نما و میدان نقش جهان شد.
در نخستین بند بیانیه‌ی «شورای بین‌المللی بناها و محوطه‌ها» (شاخه‌ی ایكوموس ایران) كه به‌مناسبت روز جهانی بناها و محوطه‌های تاریخی در جهان (29 فروردین‌ماه ـ هشتم ماه آوریل) منتشر شد، نسبت به وضع موجود در اصفهان هشدار داده شد.
در این بیانیه آمده است: «با توجه به نقش تعیین‌كننده‌ی ایكوموس جهانی در ثبت آثار در یونسكو، هشدار ایكوموس درباره‌ی ثبت «محور تاریخی ـ فرهنگی اصفهان» در فهرست جهانی باید جدی تلقی شود و زنگ خطری است كه باید مورد توجه قرار گیرد. نشنیدن آن نه‌تنها ثبت این محور را در آینده‌ای كه هر لحظه دورتر می‌رود، ناممكن می‌سازد، بلكه پیوستن اصفهان را در تابستان امسال به فهرست «میراث جهانی در خطر» محتمل می‌گرداند. تا به‌حال، كوشش‌های پیوسته‌ی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری برای پیشگیری و رفع خطر به‌علت عدم استقبال مسؤولان در اصفهان، نتیجه‌ی دلخواه را فراهم نیاورده است.»
البته رییس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ـ اسفندیار رحیم‌مشایی ـ در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا، از تعدیل دو طبقه از برج جهان‌نما تاكنون خبر داده و اعلام كرده است كه در سفر دوم هیأت دولت به اصفهان مقرر شد تا تخریب دو طبقه‌ی دیگر با منابع دولتی كه در اختیار شهرداری قرار می‌گیرد، به‌زودی انجام شود؛ ولی آیا در شرایطی كه تخریب دو طبقه‌ی این برج به گفته‌ی رییس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری اصفهان ـ احمد امین‌پور ـ از سال 1385 تا كنون انجام شده است، می‌توان دو طبقه‌ی دیگر را در مدت نه‌ماه تخریب كرد؟
رحیم‌مشایی هشتم بهمن‌ماه 1385 نیز اظهار كرده بود: رییس جمهوری به من دستور داد كه برای كشور ما، ماندن میدان امام (ره) در فهرست یونسكو اصل است و این امر قابل معامله نیست و حتا اگر لازم باشد، جهان‌نما را خریداری و تخریب می‌كنیم.
وی اضافه كرده بود: در زمان اوج مباحث جهان‌نما، اداره كل میراث فرهنگی وقت اصفهان شكایتی را به مراجع قضایی انجام داد، اما به‌خاطر ارتباطی كه با مدیریت شهری اصفهان برقرار كردیم، روش قضایی را روش مناسبی نیافتیم.
گردآوری:گروه فرهنگ وهنرسیمرغ
www.seemorgh.com/culture
