قلعه‌ای سه هزار ساله با معماری منحصر به فرد و دیوارهای عظیم و پشت بندهای مستحکم، در روستای هرزند عتیق شهرستان مرند واقع شده است.
به گزارش میراث آریاchtn)) به نقل از روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری تراب محمدی درتوضیح این مطلب گفت: قلعه هولاکو در نزدیکی کاروانسرای تیموری آیراندیبی در سمت غربی راه آهن جلفا- مرند واقع شده و به دلیل ویژگی هایی که داراست، با شماره 6177 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان شرقی افزود: قلعه هولاکو، حصار بسیار محکمی دارد که فقط عرض آن بیش از 40/3 سانتی متر است و با لبه اره ای شکل و بدون ملات ساخته شده و هنوز هم آثار پشت بندهای دیواره ها کاملا مشهود است.
به گفته وی، در سطح مرتفع قلعه، آثاری از محل دروازه و بقایای دیوارهای داخلی نیز دیده می‌شود.
محمدی با اشاره به کشف سفال‌های مربوط به هزاره اول قبل از میلاد و سبک معماری قلعه و یافته های باستان شناسان، این بنا را متعلق به دوره اورارتویی می‌داند که بعدها به دلیل موقعیت ویژه در دوره مغول هم مورد استفاده مجدد قرار گرفته است. اما امروزه و به دلیل فرسایش طبیعی و تخریب های انسانی ناشی از حفاری غیر مجاز، دچار آسیب دیدگی شده است.
وی ابراز امیدواری کرد با تعیین حریم و مرمت قلعه و مشخص شدن وضعیت کشاورزی درپایه تپه ای که قلعه روی آن است، وضعیت کاربری قلعه هولاکو از متروکه بودن خارج شود و بتوان از آن جهت اقدامات فرهنگی بهره برد.
محمدی در پایان به ماده 562 قانون مجازات های اسلامی اشاره کرد و افزود: طبق این ماده قانونی هرگونه حفاری و کاوش به قصد به دست آوردن اموال تاریخی و فرهنگی ممنوع بوده و مرتکب به حبس از 6 ماه تا 3 سال و ضبط اشیای مکشوفه به نفع سازمان میراث فرهنگی و آلات و ادوات به نفع دولت محکوم می شود.
منطقه مذکور دارای بناهای دیگری نیز هست. در ضلع شرقی قلعه در کنار جاده مرند – جلفا، کاروانسرای آیراندیبی که تنها بقایای سنگ ازاره سیاه رنگ آن پدیدار است و مورد تخریب واقع شده وجود دارد، این کاروانسرا احتمالا مربوط به قرن هفتم است. همچنین در 5 کیلومتری شمال شرقی این کاروانسرا و جاده مرند به جلفا سد قدیمی معروف به سد خضیر از دوره صفویه و یا قبل از آن نیز وجود دارد و چنین به نظر می رسد که قلعه هولاکو، کاروانسرای آیراندیبی و سد خضیر چراگاه امیر، با هم در ارتباط و مورد استفاده مردم بوده اند.
