غار اسپهبد خورشید واقع در شهرستان سوادكوه كه ‌مورخان و محققان این اثر زیبایی طبیعی را با نام دژ افسانه‌ای می‌شناسند یكی از شاهكارهای طبیعی...

غار اسپهبد خورشید از نظر موقعیت مكانی در ارتفاعات حاشیه شرقی جاده سراسری سوادكوه و تنگه دوآب قرار دارد ‌و در سال 1335 توسط غارشناسان كشف شد.
 
اسپهبد خورشید، بلندترین طاق طبیعی دنیا كه در دل كوه‌های منطقه سوادكوه واقع است با بی‌توجهی‌هایی نسبت به این غار و تعلل در صیانت از این نمونه با ارزش خلقت در معرض نابودی و تخریب قرار دارد.‌
به گزارش فارس، غار اسپهبد خورشید واقع در شهرستان سوادكوه كه ‌مورخان و محققان این اثر زیبایی طبیعی را با نام دژ افسانه‌ای می‌شناسند یكی از شاهكارهای طبیعی خلقت پروردگار است كه می‌توان اوج خلقت و آفرینش خداوند را در آن دید.
این غار به عنوان بلندترین طاق طبیعی جهان، علاوه بر زیبایی‌‌های طبیعی از جاذبه‌های تاریخی شهرستان سوادكوه نیز به شمار می‌رود.
غار اسپهبد خورشید از نظر موقعیت مكانی در ارتفاعات حاشیه شرقی جاده سراسری سوادكوه و تنگه دوآب قرار دارد ‌و در سال 1335 توسط غارشناسان كشف شد.
آثار باستانی مكشوفه دراین محل بیانگر این امر است كه اینجا احتمالا از مراكز مهم دفاعی و پناهگاه اسپهبدان مازندران بوده است.

داخل غار به صورت تالار ساده و تقریبا دایره شكلی است كه 75/19 متر طول و 25/14 متر عرض داشته و فاصله بین كف و سقف آن به 15 متر بالغ می‌‌شود و از جمله طاق‌های مشهور جهان است.
جالب‌ترین قسمت غار اسپهبد خورشید بنا و جانب چپ آن است كه تقریبا سالم بوده و با دقت در آنها می‌توان به وضعیت معماری این دژ قدیمی دست یافت.
ولی آنچه بیشتر این غار را در نظر همگان مورد توجه قرار داده است سرگذشت پرفراز و نشیب كسانی است كه در دوران گذشته چند زمانی در این غار پناه داشته‌اند.
در تاریخ آمده است بعد از سال 142 هجری شمسی وقتی عرب‌ها برای فتح مازندران وارد آن شدند به پای این غار رسیدند.
اسپهبد خورشید فرمانروای مازندران در جبهه‌ای دیگر خارج از این غار در دیلمستان با عرب‌ها مشغول نبرد بود.
 
عرب‌هایی كه در پایین غار اردو زده بودند به هیچ وجه قادر نبودند وارد این غار شوند، به مدت سه ماه در پایین غار بودند و به فكر چاره برای نفوذ به این غار بودند، بانو نی‌كلا‌، همسر اسپهبد خورشید در نبود همسرش فرمانروای این دژ بود.
سپاه عرب به سرچشمه آب كه در بالادست غار قرار داشت رفتند، به گفته اهالی در آب زهر ریختند اما به گفته تاریخ آب را آلوده به میكروب طاعون كردند، با آلوده شدن آب حدود 400 نفر از ساكنان غار به بیماری طاعون دچار شدند و كسی جرات خاكسپاری آن‌ها را نداشت.
بانو نی كلا كه مردگان را به خاك می‌سپرد خود به طاعون دچار شد.
نی‌كلا كه خود را هلاك شده می‌دید و دختران خود را اسیر شده هنگامی كه ماه در شب 14 به بالا برآمد به بالای برج آتشكده رفت و با تمام توانش اسپهبد را سه بار صدا زد.
از این غار در متون تاریخی چون تاریخ طبرستان به نام طاق عایشه گرگیلی دژ نام برده شده است.
بعدها در دو
ره اسلامی زنی به نام عایشه در این دژ متحصن شده بود و جمعی از دزدان و راهزنان را به دور خود جمع كرده بود و كركیل (غارت) می‌كردند از این جهت آن را عایشه كركیل دژ گفته‌اند.
چنان كه در نزدیكی این غار بقایای قلعه‌ای قرار دارد كه به قلعه باجیگران معروف است.
اكنون پس از سال‌ها گذشت زمان و سپری شدن سرگذشت تاریخی بی‌شمار بر غار اسپهبد خورشید این غار استوار در دامنه كوه به نظاره ‌ایستاده است و تاریخی كه بر او گذشته را مرور می‌كند.
ولی آنچه بیشتر از همه دل هر انسان طالب زیبایی را به رنج می‌آورد خطر نابودی این اثر باارزش طبیعی به‌ ‌دست دخالت‌ها و كارهای انسان‌ها طی سال‌هاست‌.
از جمله مواردی كه منجر به آن شده تا این دژ مستحكم در مقابل قهر انسانی كمر خم كند استقرار بخش‌هایی از كارخانه شن و ماسه در فاصله بسیار كمی از غار اسپهبد خورشید است كه منجر به تخریب و ریزش دیواره‌ها و سقف این غار تاریخی دو هزار ساله شده است. برگزاری دوره های نظامی و آموزشی در منطقه دوآب مازندران و وجود میدان تیر در فاصله چهار كیلومتری غار تاریخی اسپهبد، این غار تاریخی را در معرض تهدید جدی قرار داده است.
این در حالی است كه كارخانه شن و ماسه خطیر كوه نیز كه هر روزه اقدام به بارگیری مقادیر متنابهی شن و ماسه از معادن وجود در حاشیه غار اسپهبد می‌كند، خطر رانش زمین را این منطقه را شدت داده است.
‌به دلیل آهكی بودن غار اسپهبد امكان ریزش دیواره‌ها و طاق این غار بسیار فراوان است و انجام هرگونه عملیات تیراندازی در فاصله بسیار اندكی از غار به ایجاد آلودگی‌ها و ارتعاشات صوتی در این محوطه و ریزش دیواره‌های آهكی غار منجر شده است.
هر چند در سال‌های گذشته سخنانی پیرامون رایزنی برای تغییر مكان این پایگاه آموزشی دوآب از اطراف این غار شد، می‌طلبد تا مسئولان استانی دست اندركار حفظ آثار باستانی، نسبت به صیانت از این اثر طبیعی باارزش جهانی همتی والا را به كار ببندند.
 
گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ
www.seemorgh.com/culture