جلیل ضیاءپور
هنر مدرن به عنوان هنر قرن بیستم بعد از جنگ جهانی دوم از طریق جلیل ضیاء‌پور كه از پاریس به ایران آمده بود، راه‌اندازی شد. او با تشكیل انجمن «خروس جنگی» آنقدر بر هنرجویان آن زمان تاثیر گذاشته بود كه...
 
به گزارش ایسنا، پرویز كلانتری گفت: جلیل ضیاء‌پور به معنای واقعی كلمه یك روشنفكر و هنرمند انقلابی بود.
به گزارش خبرنگار هنرهای تجسمی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، این هنرمند نقاش كه روز گذشته ـ 18 آبان ماه ـ درنشست تخصصی هم‌اندیشی هنر در «گالری برگ» درباره‌ی جلیل ضیاء‌پور پدر نقاشی نوین ایران سخن می‌گفت، ادامه داد: ضیاء‌پور پرچم‌دار نقاشی مدرن در ایران محسوب می‌شود. نقاشی معاصر ایران به‌نوعی از دوره‌ی كمال‌الملك آغاز می‌شود كه تحت تاثیر هنر رنسانس از اروپا به ایران كه هیچ آشنایی با چنین نقاشی نداشت آمده است و از این جهت نوعی تحول در عرصه‌ی مدرن محسوب می‌شد.
كلانتری تصریح كرد: هنر مدرن به عنوان هنر قرن بیستم بعد از جنگ جهانی دوم از طریق جلیل ضیاء‌پور كه از پاریس به ایران آمده بود، راه‌اندازی شد. او با تشكیل انجمن «خروس جنگی» آنقدر بر هنرجویان آن زمان تاثیر گذاشته بود كه همه‌ی ما فكر می‌كردیم، باید با هر آنچه شكل ابتذال دارد، بجنگیم.
این هنرمند نقاش با عجین‌خواندن فضای انجمن خروس‌جنگی در آن زمان مطرح كرد: این گروه وقتی نمایشگاه می‌گذاشتند، كار به جنگ و دعوا می‌كشید و به نوعی سنت‌گراها تحمل حرف‌های ضیاء‌پور را در زمینه‌ی هنر مدرن نداشتند. در حالی كه ضیاء‌پور با مطرح كردن اسم پیكاسو و مكتب كوبیسم در ایران شناخته شده و سروصدا به‌پا كرده بود.
او خاطرنشان كرد: تجدد ‌ستیزی در ایران پیشینه‌ای هزار ساله دارد، اما اتفاق عجیب در این بود كه فردی هم‌چون ضیاء‌پور كه پدر هنر مدرن در ایران محسوب می‌شود بعد از مدتی دچار تغییراتی می‌شود.
ایران در آن سال‌ها در حال پوست‌اندازی بود و به نوعی از دوره‌ی فئودالیسم به سرمایه‌داری ملی تغییر شكل می‌داد و دفتر‌های نمایندگی كالاهای مختلف در ایران راه افتاده بود. به موازات آن با ورود كالاهای فرهنگی غرب و تجدد نماینده‌هایی هم‌چون كوبیسم و غیره در كشور توسط هنرمندان ایجاد شده بود.
او با اشاره به فعالیت‌های جلیل ضیاء‌پور در این مقطع زمانی یادآور شد: ضیاء‌پور كاری كرد تا با این سنت‌ستیزی راه را برای نسل‌های بعدی باز كند. اما او به زودی دچار تغییر و تحول عجیبی شد و هم‌چون تمام هنرمندان بزرگ تاریخ در برابر پرسش‌های جدی قرار گرفت.
كلانتری با تفسیر این پرسش‌ها عنوان كرد: ضیاء‌پور در برابر پرسش من كه هستم و چه می‌كنم؟ سفرهای متعددی را در تمام نقاط كشور آغاز كرد و در این بیابان‌گردی‌ها متوجه مسائل بسیاری شد. زیرا رفته بود تا ببیند كه هست و كجا ایستاده است.او دراین سفرها زندگی چادرنشین‌ها را در نقاشی‌هایش تصویر كرد و بعدها نمونه‌ی این آثار را من در موزه‌ی مردم‌شناسی كه به كوشش هانیبال در خیابان ارامنه شكل گرفته بود، دیدم.
این هنرمند نقاش در بخش دیگری از این جلسه با اشاره به سفر ضیاء‌پور به شهر كرمان یادآور شد: در آن زمان ضیاء‌پور به حمام ابراهیم‌خان می‌رود و با دقت فرسك‌های دوره‌ی قاجاری را با تصویری از جنگ رستم و دیو سپید تصویر می‌كند. در حالی كه او كسی است كه سال‌ها با سنتگراها جنگیده است، اما در برابر سوالی كه ذهنش را مشغول كرده دست به تحقیق می‌زند و همین سوال است كه نتیجه‌اش آجر‌كشی‌ها و ساختارهای نقاشی‌هایش می‌شود.
او متذكر شد: ضیاء‌پور در بخش دیگری از سفرهایش متوجه تاریخ و اساطیر ایران زمین می‌شود و در راستای همین سفرها با همكاری اداره‌ی فرهنگ و هنر وقت نمایشگاه‌های استانی را بدون هیچ كم‌وكاستی برپا می‌كند و بعد از آن همكاری خود را در «بنیاد شاهنامه» و در كنار «بهروز گلزاری» آغاز می‌كند.
او گفت: توجه به اساطیر ایرانی ضیاء‌پور را متوجه شاهنامه می‌كند، اما متاسفانه كار این بنیاد دوام پیدا نكرد و چه بسا اگر فعالیت او ادامه داشت، امروز كارهای بی‌نظیری از شاهنامه می‌دیدیم.
كلانتری عنوان كرد: ضیاء‌پور در ادامه‌ی تحقیقات خود به تاریخ ایران و فعالیت‌های پژوهشی می‌رسد و همین زمان كتاب سرنوشت‌ساز «لباس ایران» را منتشر می‌كند. او با دقت و موشكافی خیاطی این لباس‌ها را بررسی كرده و تمام جزییات این حوزه را در كتابی مدون می‌كند، از این‌رو به اعتقاد بنده جلیل ضیاء‌پور به معنای واقعی كلمه یك روشنفكر و یك هنرمند انقلابی محسوب می‌شود.
این نقاش در پایان سخنان خود گفت: روشنفكر كسی است كه با طرح پرسش زندگی می‌كند، همان‌طور كه ضیاء‌پور در سراسر زندگی‌اش به دنبال یافتن پاسخ‌هایی برای سوال‌های متعدد بود و از این جهت نقاش انقلابی محسوب می‌شود كه توانست شیوه‌های قدیمی را دور بریزد و شیوه‌ای نوین خلق كند.
به گزارش ایسنا، در بخش دیگری از این نشست توكا ملكی به شرح ویژگی‌های تاثیر‌گذاری جلیل ضیاء‌پور در زمان فعالیت‌اش پرداخت.
او بیان كرد: جلیل ضیاء‌پور در زمان خود حرف و سخنی تازه دارد و به دنبال دعوا و جدال نیست، بلكه هم‌چون سایر خروس‌جنگی‌ها با عقب‌گرایی مبارزه می‌كند و در عصر خود به عنوان خروس جنگی نقاشی فعال است.
ملكی ادامه داد: ضیاء‌پور از پیشكسوتان نقاشی نوگراست كه با شهامت و جسارت و پایمردی و مبارزه‌ی جانانه با كهنه‌پرستی و واپس‌گرایی مبارزه می‌كند و در سال 1328 خود را به عنوان آغازگر نقاشی نوگرا معرفی و انجمن عروس جنگی را كه مجموعه‌ای پیشرو درعرصه‌ی هنری بود، تاسیس می‌كند.
این مترجم در بخش دیگری از صحبت‌هایش مطرح كرد:در آن زمان تمام جدال‌های نو و كهنه به حساب نیما و جلیل ضیاء‌پور نوشته شد، ولی آیا آنها به معنای واقعی كلمه «خروس جنگی» محسوب می‌شدند؟ پاسخ این سوال منفی است، زیرا هردوی این افراد محافظه‌كارتر از آن بودند كه خروس‌جنگی واقعی محسوب شوند و البته این توضیح به معنای منفی نیست، زیرا آنها ادامه‌ی راستین و تكامل‌یافته‌ی صورت كهن بودند و صد مانع را در مسیر خود شكستند تا راهی تازه را به همرهان خود نشان دهند.
این پژوهشگر هنر تصریح كرد: ضیاء‌پور با احتیاط فرم بصری را دگرگون می‌كند، اما او در شرایطی كار می‌كند كه پیروانش پیكاسو‌تر از پیكاسو هستند و لازمه‌ی حركتشان گام‌به‌گام رفتن محسوب می‌شود. زیرا جامعه در آن زمان و در بستر سنت تاب جنگ و جدل را ندارد.
توكا ملكی در بخش پایانی سخنانش مطرح كرد: ضیاء‌پور از سال 1323 تا زمان مرگش حدود 30 اثر خلق كرده، اما دراین میان آثار دهه‌ی 70 او نوگراتر از سایر آثارش محسوب می‌شود.
در بخش پایانی این نشست نیز عباس مشهدی‌زاده پژوهشگر و نقاش با ذكر توضیحاتی درباره‌ی ضیاء‌پور گفت: جلیل ضیاء‌پور تنها برپادارنده‌ی هنرستان هنرهای زیبا در سال 1332 در تهران بود. زیرا در آن زمان از مهدی ویشكایی خواسته بودند كه چنین مدرسه‌ای را برای هنرهای زیبا تاسیس كند، اما او این كار را به ضیاء‌پور محول كرده بود.
گفتنی است؛ نهمین نشست از نشست‌های تخصصی هنر پنجم آذرماه سال جاری با بررسی جایگاه هنری «بیوك احمری» برای اولین سالروز درگذشت او برگزار می‌شود.
 
 گردآوری:گروه فرهنگ وهنرسیمرغ
www.seemorgh.com/culture
منبع: isna.ir