تهمینه میلانی
من خانمی را می‌شناختم كه بی‌گناه زندان بود و وقتی كه آزاد شد به دلیل اینكه یك مدت با زنان زندانی زندگی كرده بود، شناخت پیدا كرده بود. چرا كه همه زنان زندانی...
 
 كارگردان فیلم سینمایی «تسویه حساب گفت: كتاب «دا» اثر ارزشمند سیده زهرا حسینی را برای من فرستادند. من وقتی كتاب را می‌خواندم، زار زار گریه می‌كردم چون با آن همدلی و همذات‌پنداری كردم.
 
به گزارش خبرنگار سینمایی فارس، نشست نقد و بررسی فیلم سینمایی «تسویه حساب» با حضور «تهمینه میلانی» نویسنده و كارگردان، «محمد نیك‌بین» تهیه‌كننده، «مهناز افشار» «بهاره افشاری»، «السا فیروزآذر» بازیگران، «عزیزا‌لله حاجی‌مشهدی»، «علیرضا پورصباغ»، «علی زادمهر» و «رضا استادی» در برنامه صدای تصویر در رادیو گفت‌وگو برگزار شد.
 
* در «تسویه‌ حساب» به دلیل محدودیت‌ها، افراد پاستوریزه هم شده‌اند
«محمد نیك‌بین» تهیه‌كننده فیلم در این نشست گفت: من فكر می‌كنم این فیلم واقعیت را كامل نشان نمی‌دهد. به غیر از اینكه اصلا غلوی در این كار نشده، به خاطر مسائل نمایشی و محدودیت‌هایی كه وجود دارد سعی شده این افراد تا حدودی پاستوریزه شوند. كسانی كه فكر می‌كنند این مسئله غلو شده فكر می‌كنم در بطن جامعه نیستند و تماسی با جامعه ندارند تا ببینند جامعه چه خبر است.
وی در ادامه بیان داشت: تعداد این افراد هم به آن صورت كم نیست. ما الان زن‌های بزهكار زیاد داریم. هدف ما از ساختن این فیلم این است كه راهكاری برای این مسئله پیدا شود. وقتی كه خانم‌ها از زندان بیرون می‌آیند با آن سوابق كه هیچ گونه مهارتی هم ندارند، هیچ آشنایی با چیزی ندارند. به عنوان یك بزهكار می‌آیند بیرون. حالا راه حل چیست و چه امكاناتی ما به عنوان شهروند و مسئولین در اختیار ‌آن‌ها می‌گذاریم كه بیایند در یك سیستم حداقل متعادل و متعادل زندگی كنند چون اگر این اتفاق نیفتد وضعیت قبل تكرار می‌شود و این چیزی است كه فیلم به خوبی می‌گوید.
 
* دلیل نام‌‌گذاری «تسویه حساب» هشدار جدی به جامعه است
«تهمینه میلانی» گفت: من خانمی را می‌شناختم كه بی‌گناه زندان بود و وقتی كه آزاد شد به دلیل اینكه یك مدت با زنان زندانی زندگی كرده بود، شناخت پیدا كرده بود. چرا كه همه زنان زندانی جرم‌های وحشتناك نداشتند. این خانم چون وضع مالی‌اش هم بد نبود وقتی از زندان آزاد شد، جرایم آن‌ها را پرداخت و به آن‌ها شانس داد و به هر كدام 500 هزار تومان پول داد. برای چند نفر از آن‌ ها موقعیتی فراهم كرد كه بافندگی یاد بگیرند. همان چند خانم الان از طریق بافتن زندگی می‌كنند. این‌ها آمادگی یك زندگی خوب را دارند متأسفانه شانسی وجود نداشته است. وی در ادامه اظهار داشت: ما وقتی مسئله «تسویه حساب» را مطرح می‌كنیم مسئله خیلی خطرناك است. وقتی زن‌ها از جامعه كینه بگیرند بسیار بی‌رحم می‌شوند. اگر من اسم فیلم را گذاشتم «تسویه حساب» برای این است كه به جامعه یك هشدار جدی بدهم كه این زن‌ها را جدی بگیرید. اگر فیلم‌هایی نظیر این فیلم ساخته شود كه واقعا تهیه‌كنندهای- نه همسر من- این جرأت و جسارت را ندارد كه بیاید روی آسیب‌های اجتماعی سرمایه گذاری كند، خوب ترجیح می‌دهند یك فیلم طنز سطحی بسازند و پول در بیاورند.
 
* وقتی كتاب را می‌خواندم، زار زار گریه می‌كردم
تهمینه میلانی در ادامه افزود: تاكنون به من فیلمنامه‌ای داده نشده است... البته چرا كتاب «دا» اثر ارزشمند سیده زهرا حسینی را برای من فرستادند. من وقتی كتاب را می‌خواندم، زار زار گریه می‌كردم. با آن همدلی و همذات‌پنداری كردم و تحت تأثیر آن قصه «تنهایی پر هیاهو» را نوشتم. قصه شبیه كتاب نیست، حتی شبیه قهرمانان هم نیست ولی همدلی كه در من ایجاد كرد خیلی به من نزدیك بود. صدها رمان برای من فرستاده می‌شود ولی هرگز این همدلی را با آن‌ها نمی‌كنم.
 
* شخصیت «لیلا» ما به ازای بیرونی داشت
«مهناز افشار» در این نشست بیان داشت: من می‌خواهم راجع به یك اتفاق واقعی برای شما صحبت كنم كه تا به امروز برای میلانی هم نگفتم. زمانی كه فیلمنامه تسویه حساب را خواندم یك دوست مستندساز دارم كه یك مستند به من نشان داد. راجع به زن‌های بزهكار و دقیقا شخصیت لیلا. بدون اینكه میلانی بداند یك ما به ازای كاملا بیرونی داشت و اسم شخصیت هم لیلا بود.
وی اضافه كرد: شخصیت لیلا را تا به امروز نگفتم و عین آن شخصیتی كه در مستند دیدم را بازی كردم. می‌خواهم بگویم همه این شخصیت‌ها ما به ازای بیرونی دارند ولی اتفاقی كه معمولا می‌افتد ما فكر می‌كنیم حرف نزدن راجع به معضلات و سرپوش گذاشتن روی آن‌ها بهترین راه حل است، در صورتی كه این اشتباه‌ترین راه است. ما این موضوع را سال‌ها درباره HIV داشتیم و حرف نمی‌زدیم و فكر می‌كردیم به پیشگیری آن كمك می‌كند. در صورتی كه سال‌ها است كه آمار نشان داده كه این قضیه و فیلم ساختن راجع به آن‌ به پیشگیری این بیماری كمك كرده است.
 
* یكی از مسئولان رده بالا به وزیر نامه نوشت شما چطور جلوی این فیلم را گرفته‌اید
«السا فیروزآذر» بازیگر این سریال گفت: مریم دختری است كه كمتر از بقیه آسیب دیده است ولی به خاطر آن آزادی‌هایی كه فكر می‌كند حقش است و نداشته. او به خاطر خواهرش از شهرستان پا می‌شود می‌آید تهران نه به خاطر آزادی فردی خودش.
وی درخصوص علاقه مریم به پدر اظهار داشت: موقعی كه پیش‌تولید و تمرین بود با خانم میلانی خیلی صحبت می‌كردیم. خود من هم این سؤال را از ایشان پرسیدم و گفتند این هم به پدرش خیلی زیاد علاقه دارد حتی آنجا كه با خواهرش صحبت می‌كند و خواهرش می گوید كه آقام گفته دیگه شما مردید، ناراحت می‌شود. یعنی عاشقانه پدر متعصبش را دوست دارد. هم خودش و هم خواهرش آروز دارند برگردند پیش پدرشان و تعصب دارد روی سفره‌ای كه حتی یك لقمه نان درآن سفره بوده نه چیز رنگین!
وی در ادامه تصریح كرد: این دختر نسبت به مردها دلسوزی دارد. چیزی كه شخصیت‌های دیگر ندارند و حتی وقتی پول این مردها را می‌گیرند یا می‌دزدند، می‌گوید كه چرا باید این كار را بكند؟ عدالت نیست!
میلانی‌ در این باره گفت: مریم خیلی طبیعی‌تر از بقیه است. یعنی نسبت به جنس مرد، اصلا منفی نگاه نمی‌كند. انگیزه‌هایش هم متفاوت است. آمده كنكور بدهد و دانشگاه برود و خواهرش را حمایت كند. یعنی برای خوش‌گذرانی و تنوع نیامده است. من رابطه خواهری این دو را در این فیلم گذاشتم كه به دخترهای گل‌مان كه در شهر های مختلف فكر می‌كنند كه با فرار می‌توانند زندگی بهتری را برای خودشان رقم بزنند نشان دهم كه من شما را می‌فهمم. شما باهوش هستید. شما می‌دانید این شرایط، شرایط انسانی نیست. ولی ممكن است فرار شما و رفتن به یك شهر بزرگ شرایط بدتری را برای شما رقم بزند و ناخواسته درجایی قرار بگیرید كه به فكرتان نمی‌رسد. من این فیلم را با آدم‌های مختلفی دیدم. این سه سالی كه نمایش داده نشد، دست به دامن خیلی‌ها شدم كه فیلم را ببینند تا شاید شرایطی برای پخش فراهم شود. چون معتقد بودم واقعا به نفع جامعه است.
وی افزود: این فیلم را وقتی متخصصینی مانند جامعه‌شناس و روانشناس و حتی كسانی كه در ناجا بودند و روی آسیب‌های اجتماعی كار می‌كردند، می‌دیدند همه می‌گفتند فوق‌العاده است. از كلمه فوق‌العاده استفاده می‌كردند. آن‌هایی كه دانشی در زمینه آسیب داشتند به شدت پشت این فیلم ایستادند. یكی از مسئولان رده‌بالا نامه نوشت برای وزیر كه من تعجب می‌كنم شما چطور جلوی این فیلم را گرفتید.
كارگردان «تسویه حساب» گفت: من «سوپراستار» را كه ساختم بارها تأكید كردم كه بیشتر این خودشیفته‌ها در میان ستاره‌های فوتبال یا ورزش یا سینما و حتی سیاستمدارانی كه بدون اینكه ظرفیت‌های لازم را داشته باشند به موقعیتی برسند، هستند ولی معنی‌اش این نیست كه هر كسی كه «سوپراستار» شد، خودخواه است.
 
* منتقدان نسبت به فیلم عكس‌العملی نشان نمی‌دادند
السا فیروزآذر در این نشست درباره نوشته‌های منتقدان درباره «تسویه حساب» گفت: من در زمان جشنواره، اكران‌های «تسویه حساب» را رفتم. برایم خیلی جالب بود كه وقتی با مردم فیلم را می‌دیدم، جایی كه فیلم هیجان داشت كف می‌زدند و جایی كه خنده داشت می‌خندیدند. وقتی فیلم را با منتقدان دیدم، هیچ عكس‌العملی نشان نمی‌دادند. صدای جمعی را نمی‌شنیدم. برای من جالب بود كه این‌ها خنده‌شان نمی‌گیرد. از جنس پوست، خون و استخوان نیستند. این نگاه نمی‌تواند منصفانه باشد. حس من این بود كه منصفانه نیست. جایی كه منتقدان حضور داشتند با جایی كه مردم عادی نشسته بودند تفاوت بسیار داشت.
محمد نیك‌بین گفت: در فیلم تسویه حساب، مسئله‌ای كه وجود دارد این است كه داستان اصلی آن دخترها هستند. در نتیجه زندگی مردها پیگیری نمی‌شود. آن‌ها به صورت مقطعی هستند كه فقط یك چیزی نشان داده شوند.
تهمینه میلانی در این خصوص گفت: من هدفم این بود كه با هر كدام از این مردها و بحث‌هایی كه می‌كنند یك بخشی از جامعه را معرفی كنم و بعد به زندگی این دخترها نزدیك شوم. میل نداشتم خیلی عادی نشان دهم اول فیلم چه اتفاقی می افتد.
میلانی گفت: من اصولا بازیگرهایم را از آدم‌هایی انتخاب می‌كنم كه می‌دانم توانا هستند و آن پتانسیل را دارند و می‌توانند. یعنی وقتی می‌گوییم افشاری تشریف بیار این نقش را بازی كن، مطمئن هستم كه می‌تواند.
وی اضافه كرد: من یك دكتر روان‌شناس دارم كه البته به دلیل گرفتاری ایشان در یكی دو فیلم اخیر همكاری نداریم. ایشان كاری كه می‌كرد، می‌آمد منزل ما فیلمنامه را می‌خواندیم و می‌گفت تو از این می‌خواهی چه چیزی به تماشاچی بدهی؟ بعد من می‌گفتم این را می‌خواهم بگویم. می‌گفت بدتر می‌شود یا بهتر می‌شود.
 
* به آن اندازه كه باید به ما خسته نباشید بگویند، نگفتند
این كارگردان در ادامه اظهار داشت: الان مرد زن مهم نیست. اندیشه، نوع تفكر و احساسمان مهم است. من زن‌هایی را می‌شناسم كه از صد تا مرد مرد سالار بدتر فكر می كنند. اصلا الان جنسیت ملاك نیست. هیچ جای دنیا نیست. درست است كه زن و مرد با هم تفاوت دارند اما تفكر می‌تواند مترقی یا غیر مترقی باشد. همیشه می‌گویم بهترین فیلم زنانه را ژكان ساخته بود. یا فیلم «سارا»ی مهرجویی كه من خیلی آن را دوست دارم. من درباره زن فیلمی به آن قدرت در سینما ندیده‌ام...
وی تصریح كرد: یكی از تأثیرگذار‌ترین صحنه‌ها، صحنه‌ای است كه لیلا اعتراف می‌كند معتاد است. خودم گریه‌ام می‌گیرد. دیگری صحنه خواهر مریم است. به نظرم فیروز آذر هم خوب بازی كرد. او هم من را متأثر كرد وقتی كه می‌گوید كاش برمی‌گشتم به همان زیرزمین خانه پدری‌ام. همه با هم سعی خود را كردیم منتها به آن اندازه كه باید به ما خسته نباشید بگویند، نگفتند.
 
گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ
www.seemorgh.com/culture
منبع: farsnews.com