آخرین زنی که موسیقی چوپانی را می‌شناسد!

 
این‌بار درهای تالار اندیشه به‌روی مهمانانی خاص گشوده شده است. مهمانانی كه در این فضا، احساس غربت می‌كنند. راه و روش رفتن به سن و نواختن در برابر كسانی كه رو‌به‌روشان نشسته و مشتاق شنیدن آواها و ترانه‌هاشان هستند را نمی‌دانند.
 
زنان و مردان در حالی‌كه لباس محلی پوشیده‌اند، وارد سالن می‌شوند. مردان بیل به دست دارند و زن‌ها، لباس ‌های رنگی به‌تن كرده‌اند. پیرزنی در این میان، سرگردان‌تر از سایر مهمانان به‌نظر می‌رسد. پیراهن بلند صورتی با كت كوتاه مشكی به تن كرده و نی به دست، به هرسو چشم می‌گرداند و كسی نیست تا راهنمایی‌اش كند.
 
این زن، خدیجه زرداری، آخرین زنی است كه موسیقی چوپانی را می‌شناسد. پس از او كسی نیست كه برای گوسفندان، نی بنوازد. پیرزن نه برای گله كه به‌خاطر خود، نی می‌زند تا مبادا به خواب رود و گرگ به گله بزند.
 
خدیجه خانم به تهران آمده تا در نخستین جشنواره كارآواها شركت كند. وقتی از او می‌خواهند تا به روی صحنه بیاید و نی بنوازد، مات و مبهوت دور و بر را نگاه می‌كند و پشت به جمعیت می‌ایستد و نی را به لبانش نزدیك می‌كند؛ حق دارد آخر تاكنون در برابر چنین جمعیتی ننواخته. همیشه او بوده و گوسفندان و بی‌كرانگی طبیعت.
 
خدیجه زرداری، نمی‌داند تابستان به‌دنیا آمده یا زمستان تنها می‌داند كه 75 ساله است و دیگر، نفسی برایش باقی نمانده تا در نی بدمد. افسوس او از این نیست كه دیگر، توان نواختن ندارد، آنچه او را آزار می‌دهد این است كه پس از او كسی نیست تا برای گله، نی بزند.
 
به زبان تالشی سخن می‌گوید و با مهربانی، قربان صدقه‌ات می‌رود. انگار شكیبایی و آرامش را از طبیعت، به‌خوبی آفراگرفته است. مادر پنج دختر و پنج پسر است. چندین و چند نوه دارد اما دلش می‌خواهد نتیجه یا نتیجه‌هایش را هم ببیند.
 
سال‌ها پیش، نی زدن را از همسرش یاد گرفته و از آن زمان تاكنون برای این‌كه نخوابد و گرگ به گله‌اش حمله نكند، نفس گرم خود را در نی دمیده است. او 20 گله دارد و فكر می كند گوسفندانش از شنیدن صدای نی، لذت می‌برند.
 
"زینب بهارمست" هم از دیگر زنانی است كه در جشنواره كارآواها شركت كرده. پیراهن قرمزی به تن كرده با گل‌های سپید بر زمینه آن. با دقت به حرف‌های زرداری گوش می‌دهد و تك‌تك كلماتش را به فارسی برمی‌گرداند. بهارمست، ترانه می‌خواند. آن‌هم زمانی كه برنج می‌كارد و چای، برداشت می‌كند.
 
بهارمست، 57 ساله است و مادر چهار فرزند. پسر بزرگش، متخصص بیهوشی است و كوچك‌ترین پسرش، مهندسی برق خوانده است. یكی از دخترهایش دیپلم گرفته و ازداج كرده و دختر دیگرش، دانشجوی كارشناسی است.
 
بچه‌ها كشاورزی نمی‌كنند و دلشان نمی‌خواهد برنج بكارند و ترانه بخوانند اما بهارمست، كشاورزی را دوست دارد و هر زمان، خسته می‌شود، ترانه می‌خواند تا خستگی از تنش، به‌در رود.
 
پیرامونت را نگاه می‌كنی. همه كسانی كه در نخستین جشنواره كارآواها شركت كرده‌اند، پیر و ناتوان و درمانده‌اند. جامعه ما نیز، چون جوامع دیگر، به سمت صنعتی شدن می‌رود و مناسبات زندگی و كار، باشتاب تغییر می‌كنند. در این میان چه بر سر آیین‌ها و آداب و رسوم می‌آید؟ كدام سازمان و نهاد فرهنگی به گردآوری و مستند كردن آواهایی می‌پردازد كه در اینده‌ای نزدیك از هیچ حنجره ای به‌گوش نمی‌رسند.

 

گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ