نشست رسانه‌ای «جدایی نادر از سیمین» (+عکس)

 

اصغر فرهادی گفت: تلخی فیلم «جدایی نادر از سیمین» قابل كتمان نیست اما تلخی كه در فیلم جاری است تلخی تحمیلی خالق اثر نیست.
به گزارش خبرنگار بخش سینمایی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، این كارگردان كه امروز ـ 28 فروردین ماه ـ در نشست نقد و بررسی «جدایی نادر از سیمین» در فرهنگسرای «رسانه» سخن می‌گفت، ادامه داد: تلاش نكردم فیلم تلخ بسازم چراكه خود قصه، لحنش را به من می‌گوید. بنابراین فیلم‌مان تلخ است اما فیلمساز تلخ‌اندیشی نیستم چرا كه این دو موضوع از یكدیگر قابل تفكیك هستند.
وی خاطرنشان كرد: به هر حال فیلم در شرایط امروز جامعه ما ساخته شده و واكنشی به این روزگار است. پس نمی‌توان انتظار داشت واكنش سرخوشانه‌ای باشد. اگر فیلم می‌خواهد صادق باشد این تلخی اجتناب ناپذیر است.

 

اصغر فرهادی در ادامه با اشاره به برخی از اظهار نظرها مبنی بر عبوس بودن فیلمش مطرح كرد: در مورد فیلم سه عبارت عبوس، تلخ و ناامید مطرح شده است كه تلخی آن را می‌پذیرم اما فیلم عبوس نیست، فضایش ابری و دلگیر نیست، به لحاظ دیداری رنگ گرمی دارد كه آنرا از عبوس بودن دور می‌كند.
وی در عین حال مطرح كرد: هرچند در كلیشه‌های رایج این گونه قصه‌ها فضای سردی دارند، اما ما به عنوان سازندگان فیلم نمی‌خواستیم عبوس بودن بر فیلم سایه بیاندازد. از سوی دیگر ارتباطات آدم‌های فیلم تلخ نیست، آدم‌های این فیلم از آزار یكدیگر رنج می‌برند و از این موضوع خوشحال نیستند و همه آنها شرافتی دارند.

 

كارگردان «جدایی نادر از سیمین» در پاسخ به پرسشی درباره اینكه مضمون اصلی این فیلم دروغ است و آیا این فیلم واكنشی نسبت به شرایط جامعه نیست، گفت: مضمون اصلی فیلم دروغ نیست. در فیلم تم‌های مختلفی وجود دارد كه هر تماشاگر بنا بر زاویه دید خودش با آنها همراه می‌شود. یكی از این تم‌ها اخلاق است كه دروغ هم زیر مجموعه همین است.
فرهادی خاطرنشان كرد: فیلم دست تماشاگر را باز می‌گذارد تا دغدغه‌اش را دنبال كند و چیزی را به او تحمیل نمی‌كند.
به گزارش ایسنا، كارگردان «درباره الی» و «چهارشنبه سوری» در بخش دیگری از نشست،درباره سیاه نمایی در فیلم‌هایش گفت: سیاه‌نمایی اصطلاح نادرستی است. درست نیست هر فیلمی كه از گل و بلبل بگوید خوش بینانه تلقی شود. چرا كه آن فیلم در دل خود سیاه نمایی دارد، منتهی تماشاگر آن سیاه نمایی را متوجه نمی‌شود.

 

این وضعیت همانند وضعیت فرد بیماری است كه از بیماری مهلكی رنج می‌برد اما پزشك معالجش این بیماری را از او پنهان می‌كند و واقعیت را به او نمی‌گوید، بنابراین بیان واقعیت، سیاه نمایی نیست.
فرهادی با اشاره به انتشار برخی از اظهار نظرها مبنی بر اینكه فیلم‌ساز ناامیدی است، گفت: اینكه عده‌ای مرا به عنوان فیلمساز ناامید متهم می‌كنند درست نیست. وقتی فیلم اجازه تاویل‌های مختلف به تماشاگر می‌دهد نباید نگران اینگونه نظرها باشیم. اما موضوع اینجاست كه برخی از این اظهار نظرها را از سر صداقت نمی‌بینم.
وی معتقد است: فیلمی كه تماشاگر را مایوس می‌كند، اصلا به تماشاگر فرصت فكر كردن نمی‌دهد. زیرا او را ناامید می‌كند اما تماشاگر فیلم «جدایی نادر از سیمین» صرفنظر از اینكه فیلم را دوست داشته باشد یا نه، درگیر پرسش‌های فیلم می‌شود. بنابراین فیلمی كه باعث حركت تماشاگر می‌شود و او را به پرسش‌گری وا می‌دارد چگونه می‌تواند ناامید كننده باشد؟!

 

اصغر فرهادی در ادامه این نشست درباره محوریت دروغ در فیلم‌هایش یادآور شد: فیلم «جدایی نادر از سیمین» فیلمی واقع گرا و درباره این جامعه است، بنابراین نمی‌شود آدم‌هایش دروغ نگویند چون آدم‌ها در جامعه فعلی ما دروغ می‌گویند. در محیطی كه زندگی می‌كنیم، محیط نسبت به آدم‌ها بسیار دروغ‌گو تر است. ما مدام با وعده‌های توخالی روبرو می‌شویم. هرچند از بسیاری جهات جامعه ما سرافراز است اما از بسیاری جهات هم مردم آسیب دیده‌ای داریم.
فرهادی با اشاره به وجوه گوناگون پرداختن به دروغ در سه فیلم «جدایی نادر از سیمین»، «درباره الی» و«چهارشنبه سوری» توضیح داد: درست است دروغ یكی از تم‌های مشترك كارهای من است، اما بعد از«چهارشنبه سوری» ابعاد دیگری برایم پیدا كرده است، چرا كه اسم هر نوع پنهان كردنی را دروغ نمی‌گذارم.
ما از دروغ گویی آدم‌های فیلم «جدایی» بدمان نمی‌آید چون نیت آنها را درك می‌كنیم. آدمهای فیلم در مقایسه با آدم‌های واقعی جامعه ما كمتر دروغ می‌گویند. آنها به راحتی دروغ نمی‌گویند و از دروغگویی خود رنج می‌برند پس نمی‌توان نام رفتار آنها را دروغ گویی گذاشت.
كارگردان «جدایی نادر از سیمین» تصریح كرد: كل فیلم آكنده از دروغ نیست چرا كه فیلم فضایی شرافت‌مندانه‌ی دارد كه در این فضا دروغ‌ها به چشم می‌آید. اگر این همه شرافتمندی نبود، این دروغ‌ها به چشم نمی‌آمد. بنابراین فیلم بستر سفیدی است كه لكه‌ها در آن دیده می‌شوند.
وی ادامه داد:برای رفتار یك آدم در هر یك از فیلم‌هایم چندین دلیل می‌گذارم تا تماشاگر به صورت ناگهانی با یك واقعیت روبرو نشود و زمینه سازی‌های لازم انجام شده باشد. از سوی دیگر درگیری میان دو طبقه مطرح شده در فیلم ناشی از سوء تفاهمی است كه همواره درباره اخلاقیات و مادیات در میان این دو طبقه وجود دارد.
اصغر فرهادی سپس درباره‌ی تلخی جامعه كه در فیلم‌هایش منتقل می‌شود توضیح داد: هیچ فیلمی نمی‌تواند ادعا كند، تصویرگر كل جامعه است. به ویژه در جامعه‌ ما كه دربردارنده طیف‌های فرهنگی، قومی و طبقاتی بسیار گسترده‌ای است. نمی‌توان ادعا كرد فیلم تصویری از كل جامعه ارائه می‌دهد اما می‌توان ادعا كرد تصویری از بخشی از جامعه ایران از زاویه اخلاق در یك دوره به خصوص در این فیلم مطرح شده است. ضمن اینكه شخصیت‌های فیلم را به كل جامعه تعمیم نمی‌دهد، اما آنها را نمونه‌هایی از بخشی از جامعه ایران می‌داند.
او در پاسخ به پرسش یكی از حاضران درباره‌ی اینكه شخصیت «سیمین» در این فیلم نماینده زن ایرانی نیست و «نادر» اسوه مرد ایرانی است، گفت: اینكه یك شخصیت را اسوه یا نمود یك جریان كلی بدانیم ناشی از تصورات نادرستی است كه از سالهای دورتر می‌آید كه آن فضاهای محدود، برخی از عناصر فیلم‌ها را به عناصری بزرگتر تعمیم می‌دادند.
فرهادی ابراز عقید كرد: «سیمین» یكی از میلیون‌ها زن ایرانی است. اساسا با كسی كه به صورت ایدئولوژیك به سینما نگاه كند بحثی ندارم. هرگز ادعا نكرده‌ام شخصیت‌های فیلم، تصویری از همه خانواده‌های ایرانی ارائه می‌دهد بلكه نمونه‌ای از خانواده‌های جامعه ما هستند.
این كارگردان در پاسخ به پرسش یكی دیگر از تماشاگران درباره پرداختن به درگیری‌های طبقات مختلف اجتماعی در آثارش هم مطرح كرد: این گونه نیست كه درگیری‌ها میان طبقات مختلف باشد زیرا در ایران اصلا طبقه بندی فرهنگی اجتماعی نداریم، بلكه بیشتر طبقه بندی اقتصادی داریم. از آنجا كه در این سالها نوسانات بسیار زیاد اجتماعی داشته‌ایم حركت میان طبقات در حالت طبیعی ایجاد نشده است.
وی یادآور شد:ضمنا موقع نوشتن قصه به این فكر نمی‌كنم كه درباره چه طبقه‌ای چگونه بنویسم بلكه به دنبال این هستم كه یك قصه جذاب با اصول و ستون‌های درست پیدا كنم. این تم‌ها به صورت ناخودآگاه در درون قصه نهفته است و من بعضی از آنها را پررنگ تر می‌كنم.
فرهادی همچنین درباره پایان بندی فیلم‌هایش گفت: در سینما به دنبال این هستم كه به موخره فیلم اهمیت بدهم. اگر بپذیریم فیلم نقطه اوج و موخره دارد، من تلاش می‌كنم موخره كمی برایم ارزشمندتر از نقطه اوج باشد.
كارگردان «جدایی نادر از سیمین» ادامه داد: در طول فیلم، تماشاگر پاسخ معمای فیلم را پیش از پایان پیدا می‌كند، اما موخره باعث می‌شود تماشاگر كمی آرام شود و از فضای احساسی وارد فضای تعقلی شود. اگر تماشاگر با فضای احساسی از سالن سینما بیرون برود، دیگر نمی‌تواند درگیر پرسش‌های فیلمش شود. اما من می‌خواهم تماشاگر در این فضای تعقلی قرار بگیرد، بنابراین به موخره بیشتر اهمیت می‌دهم.

 

به گزارش ایسنا، در ادامه‌ی این نشست كه در فرهنگسرای رسانه برگزار می‌شد، شهاب حسینی یكی از بازیگران فیلم «جدایی نادر از سیمین» ضمن تشكر و تقدیر از مردم به خاطر استقبالشان از فیلم ادامه داد: خود را مدیون مردم می‌دانم، حس بسیار خوبی دارم كه تلاش ما به ثمر نشست. استقبال مردم نشان می‌دهد این گونه تجربه‌ها در كشور ما قابل تكرار است و این به دلیل توانایی‌هایی است كه در این سرزمین وجود دارد ضمن اینكه به شیوه و سبك كاری اصغر فرهادی هم بر می‌گردد كه قابل تقدیر است.
حسینی ادامه داد: نمی‌توان بگویم از شخصیت «حجت» فاصله گرفته‌ام زیرا هر روز او را در خیابان‌های این شهر می‌بینم. «حجت» را می‌بینم كه پیك موتوری است و ... زمانی هم كه شخصیت او را بازی می‌كردم باز همین تصاویر ذهنی را از جامعه داشتم.
حسینی در پاسخ به پرسشی درباره واكنش تماشاگران كه به صورت خنده در برخی از لحاظ حساس بازی او ایجاد شده، پاسخ داد: جالب اینجاست كه این واكنش در سینماهای مختلف به صورت یكسان اتفاق می‌افتد و این نشان می‌دهد تماشاگران با روحیه‌ای یكسان فیلم را دیده‌اند. در بازیگری بعد از دوره‌ای دیگر هیچ یك از آموخته‌ها به كار بازیگر نمی‌آید و گاه به ضد ارزش بازیگری تبدیل می‌شود، بنابراین باید كاری كرد كه همه اینها رنگ ببازد.
وی ادامه داد:‌ اصغر فرهادی فضایی ایجاد می‌كند كه ما به عنوان عوامل فیلم در آن زندگی می‌كنیم. اینها محصول لحظه‌ ناب باور است. چون حس می‌كنم در آن لحظه به بالاترین درجه باور رسیده‌ بودم كه شاید یكی از واكنش های انتقال این باور، دست زدن یا خندیدن تماشاگران باشد.
شهاب حسینی همچنین درباره تلخ بودن این فیلم گفت: در مورد فیلم بیش از هر چیز درباره تلخی آن صحبت می‌شود، حقیقتی كه در جامعه ما وجود دارد اما ما در بسیاری موارد ترجیح می‌دهیم صورت مسئله را پاك كنیم. تلخی این فیلم ناشی از تلخی‌هایی است كه هر یك از ما در رویارویی با آن وحشت زده می‌شویم. البته باید به این نكته توجه كرد كه آگاهی از این تلخی‌ها نوعی شیرینی برای ما به همراه دارد.
این بازیگر در ادامه صحبت‌هایش در پاسخ به پرسش دیگری درباره همدلی با آدم‌های این فیلم گفت: در آغاز قضاوت شخصی خود را در مورد آدم‌های فیلم حذف می‌كنم. بازیگر باید همچون مایع سیال و زلالی باشد كه در قالب‌های گوناگون ریخته می‌شود تا بتواند تجلی گر وضعیت‌های انسانی باشد. از سوی دیگر به عنوان تماشاگر نمی‌توانم بگویم با كدامیك از شخصیت‌ها بیشتر همدلی دارم.
وی در پایان سخنانش متذكر شد: بهتر است از تیتر سازی بپرهیزیم. هرگز نمی‌توان از یك وجه به یك كار نگاه كرد. فیلمسازی اصغر فرهادی مانند لحظه‌ اختراع هواپیما توسط برادران رایت است. نوع فیلمسازی او سبكی است كه كشف یا اختراع شده، اگر 80 درصد فیلم‌های ما همین فرایند خزشی و میلیمتری را با دقت و تمركز طی می‌كردند، وضعیت سینمای ما بسیار بهتر بود.
حسینی با اشاره به دقت و وسواس فرهادی در ساخت فیلمهایش اضافه كرد: در چنین فضایی دیگر آدم‌ها مطرح نیستند فضا آنقدر درست است كه ما در آن زندگی می‌كنیم. دغدغه ما در كنار دغدغه فیلمساز مطرح می‌شود. در این فضا بازیگری به تجربه‌ای ناب تبدیل می‌شود و مسائلی مانند شهرت یا جایزه و ... مطرح نیست.
به گزارش ایسنا، در بخش دیگری از این نشست هایده صفی‌یاری تدوین گر این فیلم با ارائه توضیحاتی درباره همكاری‌اش با اصغر فرهادی گفت: آنچه این فیلم را برایم به یك استثنا تبدیل كرده است علاوه بر تجربه ارزشمند همكاری با اصغر فرهادی، موضوع فیلم بود كه خیلی با آن درگیر شدم.
وی ادامه داد: بعد از سه همكاری مشترك با فرهادی، نوعی همكاری و همدلی در میان ما به وجود آمده به ویژه در این تجربه آخر خیلی ساده به این همدلی رسیدیم. فرهادی خیلی خوب ریتم را می‌شناسد و به تدوین بسیار مسلط است. بخش زیادی از تدوین فیلم به خاطر همدلی، اعتماد و انرژی بسیار خوبی است كه او همواره به من منتقل می‌كند.
صفی‌یاری درباره دشواری تدوین «جدایی نادر از سیمین» به دلیل تنوع زوایای دوربین گفت: نوع دكوپاژ فیلم‌های فرهادی طوری است كه تصویر هم از زوایای مختلف گرفته می‌شود و هم به صورت كامل. یعنی هم جزئیات را می‌گیرد و هم كلیات و همین موضوع كار تدوین را برای من بسیار آسان كرد. زیرا فقط باید تلاش می‌كردم تا تداوم حسی بازیگران در پلان‌های مختلف حفظ شود.
محمدرضا دلپاك كه طراحی و تركیب صداهای فیلم‌ را بر عهده داشته با ابراز خرسندی از همكاری با فرهادی گفت: بعد از چندین سال كار كردن فرهادی نگاه جدید صوتی را به من هدیه كرد كه برایم بسیار ارزشمند است و امیدوارم در فیلم‌های بعدی این تجربه را پیگیری كنم.
وی ادامه داد: گاه وضعیت عاطفی فیلم بسیار مرا درگیر می‌كرد، گاهی می‌گریستم و خوشحال بودم و جزو اولین تماشاگرانی هستم كه درگیر فیلم می‌شوند.
به گزارش ایسنا، در این نشست یكی از حاضران مطلبی را مبنی بر همزمانی اكران دو فیلم «جدایی نادر ازسیمین» با «اخراجی‌ها» مطرح كرد كه فرهادی ترجیح داد،صحبتی نكند.
امیر پوریا منتقد سینما و گرداننده جلسه نیز گفت: این دو فیلم هیچ ارتباطی با یكدیگر ندارند كه با هم مقایسه شوند و من به آقای فرهادی قول داده‌ام اجازه ندهم بحث به این سمت برود.
در حاشیه:
این نشست به دلیل ازدحام بیش از حد تماشاگران با نیم ساعت تاخیر برگزار شد. تعدادی از تماشاگران تا پایان برنامه به صورت ایستاده در این جلسه حضور داشتند كه اصغر فرهادی از آنها عذرخواهی كرد.
یكی از تماشاگران حاضر در این برنامه، خانمی 80 ساله بود به درخواست محمدرضا دلپاك او درباره حضورش در این جلسه گفت: یك فرد فرهنگی هستم، چهار بچه دارم كه همه تحصیلات عالی دارم به خاطر نوه‌ام به این برنامه آمده‌ام. همه فیلم‌های خوب آقای فرهادی را دیده‌ام و همه مطلب‌های امیر پوریا را می‌خوانم. 80 سال سن دارم و خوشحالم كه در این برنامه هستم.
شهاب حسینی به احترام این تماشاگر به پاخواست.
یكی از دانشجویان سینما پیش از پرسیدن سوالش خطاب به اصغر فرهادی گفت: فیلم‌های شما را خیلی دوست دارم،، آرزو دارم روزی اصغر فرهادی بشوم.
در این نشست كه با حضور مدیر روابط عمومی بانك پاسارگاد به عنوان اسپانسر فیلم برگزار شد، اصغر فرهادی با تقدیر از همراهی‌های خوب این بانك گفت: یكی از دلایلی كه با آرامش فیلم را ساختم همراهی‌های بسیار خوب بانك پاسارگاد بود. آنها شان فیلم را به خوبی رعایت كردند. این بهترین خاطره من در سینما به لحاظ سرمایه‌گذاری و تولید است. هیچ جا از من نخواستند تصویری از بانك پاسارگاد نشان بدهم یا حتی نخواستند كارمند بانكی كه در فیلم وجود دارد كارمند بانك پاسارگاد باشد.
هوشنگ گلمكانی و عباس یاری از منتقدان سینما از جمله تماشاگران حاضر در این نشست بودند.
در پایان این نشست كه با حضور امیر پوریا به عنوان منتقد و مجری برنامه برگزار شد، خوراكیان رییس سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران و پژمان رییس فرهنگسرای رسانه از عوامل فیلم «جدایی نادر از سیمین» تقدیر كردند.