راهنمایی برای گول نخوردن در نمایشگاه كتاب!!

روش‌هایی كه كتاب‌فروشان مردم را فریب می‌دهند
امروز شنبه است. بد روزی را برای رفتن به نمایشگاه انتخاب نكرده‌اید. روزهای تعطیل، اوضاع قمر در عقرب است. یك چشمتان باید به پلاستیك و بروشورها و كتابچه‌های تبلیغات و سبد خریدت باشد و چشم دیگرتان، به ازدحام مردم. بخصوص اگر پنج‌شنبه یا جمعه باشد، خریداران و مخاطبانِ ناشران دانشگاهی و پیش‌دانشگاهی و پس‌دانشگاهی هجوم می‌آورند و چادرهای دور شبستان پر می‌شود از جمعیت. كاش روزی بشود كه بتوان نمایشگاه تخصصی برگزار كرد و هر كس، با فراغ بال بتواند سراغ علاقه‌مندی‌های خودش برود. بگذریم. بهتر است از «ای كاش‌»ها صحبت نكنیم كه بسیار است. پس برگردیم سر اصل موضوع. گفتیم امروز شنبه است و شما بد روزی را برای خرید از نمایشگاه انتخاب نكرده‌اید. در این گزارش سعی داریم راهنمای شما باشیم برای خرید. از چه ناشرانی خرید كنید، چه سوالاتی بپرسید، كدام كتاب‌ها را نخرید و كدام یكی را بخرید. نگران نباشید. قرار نیست هیچ‌گونه تبلیغی در این نوشته صورت گیرد. برای همین چند نكته كلیدی را فرض گرفته‌ایم و فقط سعی می‌كنیم راهنما باشیم. همین.

مطمئن باشید،‌ ناشران خوش‌ذوق و بلدكار را نمی‌توان تنها به تعداد كتاب شناخت. پس نیازی نیست هر جا كه عده‌ زیادی جمع شده‌ بودند،‌ شما هم سعی كنید خودتان را داخل جمعیت كنید و راهی به پیشخوان پیدا كنید. البته این قاعده همیشه هم جواب نمی‌دهد. قصد ما این است به شما بگوییم، غرفه‌های شلوغ همواره نشان از بهترین‌ها نیست. ضرب‌المثل معروف را به خاطر داشته باشید: جای گنج در خرابه‌هاست. خود بنده امسال كتابی دو جلدی از بهترین‌ عكس‌های دنیا پیدا كردم. آن هم روبه‌روی ناشری كه نه اسمش را شنیده بودم و نه جمعیتی جلوی غرفه آن ازدحام كرده بود. غرفه‌ای خلوت بود با فروشنده‌ای میان‌سال، با ظاهری معمولی كه نشسته بود و كتاب می‌خواند. جلو رفتم و یكی از بهترین‌ خریدهای امسال را انجام دادم. حیف كه قرار نیست در این گزارش اسم ببرم، والا می‌گفتم چه كتابی بود و از كجا خریدم. ممكن است بپرسید چرا اسم نمی‌برم. پاسخ شما این است: اسم نمی‌برم چون نمی‌خواهم به قول معروف «ماهی» دست‌تان بدهم، می‌خواهم «تور» داشته باشید و بتوانید راه خودتان را پیدا كنید. خب! برگردیم سر اصل موضوع. اصل موضوع چه بود؟ غرفه‌های شلوغ و خلوت و خلاصه اینكه این نكته هیچ مسئله مهمی به‌شمار نمی‌آید و اما نكته بعدی؛ به بروشورهای بالای كتاب‌ها یا داخل غرفه به دقت نگاه كنید. گاهی فروشندگان قصد تبلیغ دارند و متاسفانه گاهی فقط قصد فروش. یعنی به هر قیمتی می‌خواهند كتاب را به شما بفروشند (یا بهتر است بگوییم بیندازند.) بنابراین نسبت به واژه‌هایی مثل «برای اولین بار در ایران»، «پرفروش‌ترین كتاب سال»، «برنده جوایز متعدد»، «شاعر نسل امروز» و امثالهم حساس باشید. قصد ما این نیست بگوییم تمام ناشرانی كه از این عبارات استفاده می‌كنند قصد فریب شما را دارند، بلكه مقصودمان این است كه باید نسبت به عبارات دقت داشته باشید. با دیدن چنین عباراتی، چنانچه قصد خرید داشتید، حتما از فروشنده سوال كنید:

1. پرفروش‌ترین كتاب سال، از نظر چه منبعی؟ كدام خبرگزاری، سایت یا پایگاه معتبر اعلام كرده این كتاب پرفروش است؟

2. كتابی كه روی آن نوشته‌اید، برنده جوایز متعدد شده، چه جوایزی را از آن خود كرده؟ چه افراد مهمی این جایزه را برده‌اند كه شما به این جایزه استناد می‌كنید؟ می‌شود چند نویسنده مشهور كه این جایزه را برده‌اند اسم ببرید؟

3. شاعر نسل امروز یعنی چه؟ مقصود شما از این عبارت چیست؟ آیا تنها سن پایین شاعر را مد نظر دارید؟ چه عناصری در شعر طرف موجود است كه شما چنین صفتی را به او داده‌اید؟

4. برای اولین بار در ایران یعنی چه؟ این كتاب چه چیزی دارد كه شما نوشته‌اید برای اولین بار در ایران؟ نقاط تمایز این كتاب نسبت به دیگر كتاب‌ها چیست؟

گاهی ناشر پاسخ درستی به یكی از سوالات شما می‌دهد. مثلا می‌گوید بنا به گزارش فلان منبع خبری، این كتاب پرفروش است؟ آیا باید دست به جیب ببرید و كتاب را بخرید؟ متأسفانه یا خوشبختانه باید بگوییم خیر. مثال می‌زنم. در سال‌های اخیر كتابی منتشر شد با عنوان «لطفا...». اوه! قرار شد اسم نبریم. عیبی ندارد. نشانه‌هایی می‌آورم كه بفهمید از چه كتابی صحبت می‌كنم. كتابی منتشر شد با مضمون اینكه لطفا فلان حیوان نباشید. این كتاب در حال حاضر به چاپ چهل و یكم (!) رسیده است. مخاطبان هم غالبا دنبال این كتاب می‌آیند و سراغش را می‌گیرند و می‌خرند. غافل از اینكه كتاب مذكور، خلاصه‌ای بی‌مایه از تذكره‌الاولیاء عطار است. نویسنده به شكلی كاملا بازاری حكایات عطار نیشابوری را خلاصه كرده و به‌شكلی كاملا عوامانه به خورد خواننده داده است. بعد هم عنوانی كاسبكارانه تراشیده و روی كتاب گذاشته. خریداران هم نسبت به‌نام كتاب حساس شده‌اند و آن را خریده‌اند و خریده‌اند و خریده‌اند. همین! بعد هم خبرگزاری‌های معتبر طبق آماری كاملا درست، گزارش داده‌اند كه این كتاب جزو پرفروش‌های سال است. با این تفاسیر شما هم باید آن را بخرید و یك چاپ دیگر به چاپ‌های متعدد این كتاب اضافه كنید؟! گاهی اوقات می‌بینید چنین عباراتی برای فلان كتاب نیست یا اصلا فروشنده پاسخ شما را به‌درستی می‌دهد. اینجا می‌توانید پرسش‌های بهتری مطرح كنید. البته نیازی نیست نزد فروشنده بروید و سوال كنید. مقصود ما این است كه می‌توانید این پرسش‌ها را از خودتان بپرسید و پاسخ‌ها را با كمی دقت بیابید. می‌توانید نسبت به مضمون كتاب‌های ناشر مربوطه دقیق شوید و بدانید از چه غرفه‌ای كتاب می‌خرید. ناشران متوسط، غالبا در تمام زمینه‌ها كتاب چاپ می‌كنند و این نكته، چندان منطقی به نظر نمی‌رسد. چه كسی هست كه در دنیای امروز در تمام زمینه‌ها تخصص داشته باشد؟ پس چنانچه دیدید روی پیشخوان غرفه‌ای، ملغمه‌ای از كتاب‌های مختلف حضور دارند، بدانید با ناشری جدی مواجه نیستید. البته این مسئله در مورد ناشران متوسط صدق می‌كند. نه ناشران بزرگ. چرا كه ناشران بزرگ، بنگاه‌هایی هستند با كارمندان و متخصصان فراوان كه در زمینه‌های مختلف مشاورانی به كار گرفته‌اند و با استفاده از نظرات آن‌ها كتاب چاپ می‌كنند. پس نگاهی به پیشخوان چنین ناشرانی بیندازید و قضاوت كنید. اگر به دنبال كتاب‌های ویژه‌ای هستید، سعی كنید سراغ ناشرانی بروید كه در این زمینه تخصص دارند. یكی از پرفروش‌ترین كتاب‌ها، كتاب‌های روان‌شناسی هستند. بنابراین از هر غرفه‌ای خرید نكنید. سراغ ناشرانی بروید كه در این زمینه كار كرده‌اند و كتاب‌های متعددی به بازار فرستاده‌اند. به‌یاد داشته باشید تخصص، نشانگر انضباط و وجدان است.

در پایان بنا به گزارش یكی از بنگاه‌های خبری، قصد دارم مهم‌ترین نكته در باب خرید كتاب را مطرح كنم. در تاریخ 26 دسامبر سال 2000 بخش بین‌المللی رادیوی یكی از مهم‌ترین بنگاه‌های خبری جهان، گزارشی درباره كتابخوانی پخش كرد با عنوان «صادق باشید، واقعا همه آن كتاب‌ها را خوانده‌اید؟» بر اساس این گزارش در سال 1999 از 50 میلیون جلد كتابی كه هنگام عید كریسمس مردم هدیه‌ داده بودند (در تمام اروپا)، یك میلیون جلد آن اصلا باز نشده بود! ملت هدیه را می‌گیرند، كاغذ كادوی آن را باز می‌كنند، احیانا نگاهی به آن می‌اندازند و بعد آن را در كتابخانه‌شان می‌گذارند. همین! این پدیده به حدی همه‌گیر است كه از آن با عنوان «سندروم كریسمس» یاد می‌كنند: كتاب‌هایی كه هدیه می‌دهند اما دوستان نمی‌خوانند. این موضوع بخصوص در مورد كتاب‌های معروف و پرفروش روز صادق است. از گزارش فوق یك مورد دیگر هم استنباط می‌شد و آن نكته این بود: گرچه زنان اروپایی بیشتر از مردان این قاره به كتاب علاقه دارند و سراغ كتاب‌های تازه می‌روند اما زودتر از مردان از كتابی كه به اصطلاح دست‌انداز دارد و راحت جلو نمی‌رود، خسته می‌شوند و آن را رها می‌كنند. بنابراین، سعی كنید به قدر كفایت بخرید. اگر قرار است كتابی را بخریم و نخوانیم، تنها قسمتی از فضای خانه را اشغال و زحمت خود را زیاد كرده‌ایم.