خرگوش، ‌راوی‌ آدم‌های‌ متوسط

 

جان آپدایك برای بسیاری از خوانندگان ایرانی داستان‌ها و رمان‌های خارجی بویژه آمریكایی شناخته شده نیست. از این نویسنده جز چند داستان كوتاه و یك نمایشنامه به نام «حسی از سرپناه» كه محمد چرمشیر به فارسی برگرداند، چیزی ترجمه نشده بود. اما خوانندگان ادبیات جهان با ترجمه فرار كن خرگوش سهیل سمی با یكی از نویسندگان بزرگ و مهم آمریكا آشنا شده‌اند.
جان آپدایك متولد 1932 پنسیلوانیای آمریكاست. او یكی از نویسندگان ستون شخصی روزنامه نیویورك تایمز بود و بسیاری از داستان‌هایش را در آن منتشر كرد. در كارنامه جان آپدایك 28 رمان، 8 مجموعه شعر و نزدیك به 800 داستان كوتاه وجود دارد. با این حال او شهرتش را مدیون مجموعه رمان‌های «خرگوش»(Rabbit) است. اولین جلد از مجموعه رمان‌های خرگوشی‌اش سال 1960 منتشر شد تا در دهه 60 میلادی‌ به‌عنوان یكی از بزرگ‌ترین نویسندگان قرن آمریكا شناخته شود. «فرار كن خرگوش»، «بازگشت خرگوش»، «خرگوش پولدار است»، «خرگوش در تعطیلات» و «به یاد خرگوش» رمان‌های مجموعه خرگوشی جان آپدایك هستند. این مجموعه رمان‌ها درباره زندگی شخصیتی است به نام «هری آنگسترام» كه به «هری ربیت (خرگوش)» مشهوراست. داستان زندگی هری خرگوش در این مجموعه‌ها دنبال می‌شود. جان آپدایك بعد از مجموعه خرگوش، شخصیت ماندگار دیگری به نام «هری بك» خلق كرد.

رتبه سوم جهان
چندی پیش روزنامه نیویورك تایمز از منتقدانش در مورد بهترین رمان آمریكایی 25‌سال گذشته رأی گیری كرد. در این رای گیری، مجموعه خرگوشی آپدایك به طور مشترك با «نصف النهار خون»، اثر كورك مك كورتی در رتبه سوم قرار گرفتند. سال 2008 هم كتاب او در فهرست پرفروش‌ترین‌های كتاب در حوزه ادبیات داستانی قرار گرفت. جان آپدایك 2باربرنده جایزه ادبی پولیتزر و جایزه ملی آمریكا و همچنین جایزه «پن فالكنر» بوده است. او بارها نامزد جایزه نوبل هم بوده است.

راوی زندگی طبقه متوسط
فرار كن خرگوش اولین رمان از مجموعه خرگوشی آپدایك است كه به فارسی ترجمه شده و البته زمانی وارد بازار كتاب ایران شد كه تازه چند روز از مرگ نویسنده‌اش گذشته بود. جان آپدایك گفته بود: «من هنوز دوست دارم به كارم ادامه بدهم. من هنوز عاشق كتاب‌هایی كه چاپ می‌شوند، هستم. من هنوز عاشق بوی سریشم و صیقلی بودن جلد كتاب و ماشین تحریر هستم. اینها هنوز برای من هیجان انگیزند... دلم نمی‌آید از اسب پیاده شوم.» اما بالاخره در 76 سالگی، در آسایشگاهی نزدیك خانه‌اش از اسب زندگی پیاده شد.
آپدایك از طبقه متوسط جامعه خودش بود. زندگی مثل همه آدم‌های طبقه متوسط، به آپدایك هم سخت گرفته بود. او در آثارش هم به همین دسته از مردم پرداخت. او راوی طبقه مرفه نبود. از بورژوازی انتقاد می‌كرد و جامعه پایین دست را روایت می‌كرد. سهیل سمی، مترجم این كتاب درباره آپدایك می‌گوید:«این نویسنده از همعصران نویسندگانی چون میلر و سلینجر است و نوشته‌هایش مربوط می‌شود به دوره طنز سیاه آمریكا. محور آثار او نقد جامعه خرده بورژوازی آمریكاست كه آن را با طنزی آزارنده در هم می‌آمیزد. این سبك البته فصل مشترك نویسندگان همعصر اوست.»
دنیای آپدایك جهانی است سرشار از آشفتگی، حادثه و با مردمانی كه احساسات و وفاداری‎های‎شان را رها می‌كنند، بی‌آن‌كه بدانند چه بر خود روا داشته‎اند. شخصیت‎های داستان‎های او دوست داشتنی مهربان و با هدف‌های والایند و هرگز از خود ضعف نشان نمی‌دهند. اما آنچنان ژرف و صادقانه در خود فرو رفته‌اند كه در هر سنی كه باشند، به نظر می‎رسد كودكانی نازپرورده‎ بیش نیستند. گزارش آپدایك از این دنیا، دقیق و ظریف و همدردی‎اش، سریع و بخردانه است. شخصیت‌های آپدایك وكیلان، معلم‌ها، كاركنان شركت‌های بیمه، مشاوران مالیاتی و دلالان سهام‎اند. مردان چنین‌اند و زن‌ها خانه‎هاشان را می‌آرایند و از كودكان‎شان نگهداری می‌كنند. ما همه چیز را درباره لباس‌هایی كه می‌پوشند و ماشین‌هایی كه سوار می‌شوند، می‌دانیم. خودشان را سر حال نگه می‌دارند: تنیس و گلف بازی می‌كنند. در‌هارتفورد، بوستون، حومه كانكتیكات، ماساچوست یا ایالت نیویورك زندگی می‌كنند.
در این دنیا حضور بچه‌ها كمرنگ است ـ بزرگ می‌شوند، بیرون می‌روند، از زیاده روی می‌میرند ـ اما فقط به‌عنوان نگرانی‎هایی در حاشیه‎ سرگردانی‎های بزرگسالان و به‌عنوان بخش زائد زندگی خانواده ـ وقتی كه ازدواجی از هم می‌پاشد ـ باقی می‌مانند. در داستان‌های آپدایك بیشتر ازدواج‎ها از هم می‌پاشد، نه به‌علت بی‎وفایی‎هایی كه در میان آنها رایج است، بلكه به‌علت تغییراتی كه هر آدمی در طول زندگی و بعد از ازدواج می‌تواند دچار آن شود.

سرگردانی خرگوش
فرار كن خرگوش، قصه زندگی هری ربیت  26‌ساله است. مردی كه 3 سال است صاحب خانواده‌ای مستقل شده است و یك پسر 3 ساله دارد. او داستانش را از زمانی تعریف می‌كند كه دیگر احساس جوانی نمی‌كند؛ دیگر عضو تیم بسكتبال مدرسه‌اش نیست و همه موفقیت‌هایش در دورانی كه دیگر از او دور است تمام شده. هری گمان می‌كند آنچه به عنوان زندگی خانوادگی ساخته است همان چیزی نیست كه آن را می‌خواسته. جنیس همان همسری نیست كه خودش برای دوست داشتن انتخاب كرده و خانه‌اش، ماشینش و آن كوچه و محله‌ای كه عمرش را در آنجا گذرانده. هری در میان خانواده‌اش، كارش و اعتقاداتش به زندگی سرگردان و پریشان است. هیچ چیز دقیقا همانی نیست كه باید باشد برای همین هم اولین فرارش را تجربه می‌كند. سوار ماشین می‌شود و شهر را ترك می‌كند. از شهر دور شدن... این اولین تصویر فرار است. اما هری كه فرارش را این‌طور شروع كرده خیلی دور نمی‌شود. او به همان جا كه بوده بر می‌گردد، به شهرش... اما نه به خانه‌اش. هری فرار كرده است، اما فرار او با قطعیت نبوده. او زنی باردار با یك بچه 3 ساله را رها كرده و زندگی جدیدی را همان حوالی شروع كرده است. اما این روش جدید زندگی هم برایش اطمینان بخش نیست؛ برای همین هم با یك تلنگر و خبر زمان زایمان جنیس، او به قصد شروعی جدید به همسر و فرزندانش باز می‌گردد... اما نه! هری در كارهایی كه می‌كند قطعیت ندارد، چون او به این‌كه كارش بهترین كاری است كه می‌تواند انجام دهد شك دارد و وقتی بهانه‌های تازه پیدا می‌شوند او دوباره فرار می‌كند. هری از بی‌ارزش شدن مفهوم خانواده در دنیایی كه در آن زندگی می‌كند، رنج می‌برد و برای نادیده گرفتن ارزش‌هایی كه خودش هم زمانی پذیرفته بود دنبال راهی می‌گردد، اما آخرین راه را تنها در «فرار» پیدا می‌كند. هری آنگستروم شورش می‌كند. شكست می‌خورد و می‌گریزد. قصه فرار هری انگستروم، بالاخره در جایی در رمان پایان می‌یابد، اما این زمانی است كه نگرانی شما درباره هری، خانواده‌اش و دوستانش تمام نمی‌شود. این كتاب را نشر ققنوس با قیمت 5800 تومان منتشر كرده است.