تهران امروز: عبدالعلی چنگیز متعلق به زمانی است كه هنوز ارزش و قیمت فوتبالیستها را با فروش پوستر و مجلاتی كه عكسشان را روی جلد چاپ میكنند، نمیسنجیدند. او نه چهره فتوژنیكی داشت، نه آرایش موهایش توجه كسی را جلب میكرد و نه جوان جذاب و خوش لباسی بود. با این حال زمانی كه پابه توپ میشد صدای همهمهای در ورزشگاه برمی خاست. همهمهای تحسین آمیز كه عبدالعلی را به جلو هل میداد و سرعت وحشتناكش را ستایش میكرد. چنگیز مدل نوجوانانی بود كه زیر آفتاب دنبال توپ میدویدند و حركاتش را تقلید میكردند، نه مدل آنهایی كه بیش از آنكه دغدغه فوتبال داشته باشند ژورنالها را ورق میزنند.
بر خلاف زمانی كه شما فوتبال بازی میكردید امروز فوتبالیستها نقش تاثیرگذاری در رواج مد در جامعه دارند.
زمان ما هم پوشش و كلا روش زندگی فوتبالیستها مورد توجه بود و روزنامهها و مجلات در این مورد مطلب مینوشتند اما خب نه به این شكلی كه الان هست. یادم هست كه بچهها وقتی با عكاس مجلات قرار میگذاشتند بهترین لباسهای شان را میپوشیدند و بعضی وقتها فروش كت و شلواری كه فوتبالیستهای معروف آن زمان استفاده میكردند، بالا میرفت.
اما قبول دارید كه مثلا مدل لباس پوشیدن بازیكنان این همه مورد توجه نبود.
صد در صد. ما فوتبالیست بودیم نه مدل. این دو را با هم اشتباه نگیرید. همین كسانی كه شما میگویید زیاد شیك و پیك نبودند برای یك بازی معمولی هفتاد، هشتاد هزار نفر را به ورزشگاه میكشاندند. مردم عاشق بازی ما بودند نه تیپ و قیافه مان. این چیزها زمانی مطرح میشود كه اصل قضیه به فراموشی سپرده میشود.
یعنی در دوران اوج عبدالعلی چنگیز ظاهر و پوشش چهرههای شناخته شده جامعه اصلا مورد توجه نبود؟
نه اینكه اصلا مورد توجه نباشد اما بافت فرهنگی جامعه در قیاس با امروز فرق میكرد. آن زمان هم اختلاف طبقاتی وجود داشت اما اكثر فوتبالیستها و مردمی كه به فوتبال علاقهمند بودند از نظر مالی در طبقه متوسط و حتی ضعیف جامعه بودند. اینطور نبود كه فوتبالیستها برای ظاهرشان خیلی هزینه كنند.
چه اتفاقی افتاده كه فوتبالیستهای امروزی به رغم اینكه در بسیاری از موارد توانمندیهای قدیمی ترها را ندارند در مسئله مهمی مثل سمت و سو دادن به پوشش ظاهری توده جامعه تاثیر پررنگ تری دارند؟
به نظر من فوتبال دیگر به اندازه گذشته برای مردم دوست داشتنی نیست. از طرفی فوتبالیستها هم از معدود اقشارجامعه هستند كه هفتهای چند ساعت به طور زنده روی آنتن تلویزیون میروند و طبیعی است كه شناخته شوند. امروز مردم حتی بازیگران سینما و تلویزیون را هم به اندازه فوتبالیستها در تلویزیون نمیبینند. میخواهم بگویم شهرت باعث میشود بعضی از فوتبالیستها در جامعه مد بسازند نه محبوبیت.
شما با الگویی كه فوتبالیستها به جامعه ارائه میدهند موافقید؟
به هیچ عنوان. اینها بچههایی هستند كه اكثرا زمان زیادی برای تربیت فرهنگی شان صرف نشده. آن فوتبالیستی كه شما در اروپا میبینید با شركتهای بزرگ كالا روابط تجاری دارد و برای شان تبلیغ میكند، از كودكی در فضای سوپراستار شدن رشد كرده. شما نگاه كنید ورزشكار ما چه لباسی میپوشد و چگونه خودش را به هوادارش معرفی میكند. اینها خودشان از آسیبهای اجتماعی لطمه خوردهاند آن وقت شدهاند الگوی جوانان جامعه ما.
عبدالعلی چنگیز زمانی كه فوتبال بازی میكرد فوتبالیست ممتازی بود كه اهمیت چندانی به ظاهرش نمیداد. این تضاد باعث نمیشود مقابل فوتبالیستهایی كه امروز بیش از اندازه به خودشان میرسند موضع بگیرید؟
من موضعی ندارم و فقط دارم به یك آسیب اشاره میكنم. من میگویم وقتی یك نوجوان در آكادمیهای تخصصی رشد میكند طوری تربیت میشود كه اگر در آینده انگشت نمای مردم شود جنبه و شخصیت این اتفاق را دارد. خلقیات بچه در این آكادمیها تنظیم میشود. آنجا روی اخلاق، تعهد، شخصیت و ظاهر او كار میكنند. حتی عادات غذاییاش را هم تحت نظر میگیرند و تنظیم میكنند. عربها ضرب المثلی دارند كه میگوید آدم فقیر نمیتواند به كسی كمك كند. فوتبالیستهای ما به لحاظ فرهنگی فقیر هستند و نمیتوانند به كسی كمك كنند.
چنگیز،علی پروین، ناصر حجازی و بقیه فوتبالیستهای آن نسل در آكادمیهای فوتبال رشد كردند؟
نه، اما زمان ما رسانهها این قدر در دسترس نبودند. تا دم صبح پای كانالهای ماهواره بیدار نمینشستیم و در جوانی به پول هنگفت نرسیدیم تا به هر ورطهای كشیده شویم. تكرار میكنم كه ما فوتبالیستهای متعهدی بودیم. حتی در لباس پوشیدن و در غذا خوردن. ما فست فود و چیپس و پفك نمیخوردیم. یك چیزی میخوردیم كه بتوانیم جلوی چشم مردم بدویم.
شاید اگر عبدالعلی چنگیز هم كمی بیشتر به ظاهرش میرسید فوتبالیست محبوب تری میشد و بیشتر در خاطرهها باقی میماند.
اولا كه بنده تا جایی كه امكان داشت به سر و وضعم میرسیدم. اگر منظورتان ریزش مو است كه خب از اختیار من خارج بود و آن زمان از این خبرها نبود كه كسی برود مو بكارد. ثانیا در زمان ما این طور نبود كه پول بیحساب را بریزند زیر دست فوتبالیست و او برود برای خودش یك چمدان لباس بخرد. فوتبالیستهای پولدار زمان ما یك درصد بیشتر نبودند. آنها هم خانواده پولداری داشتند نه اینكه از فوتبال پول درآورده باشند. مابقی همه از نظر مالی ضعیف بودند.
در ماه چقدر پول لباس میدادید؟
خیلی كم. من كرایه خانهام را نداشتم بدهم. صاحبخانه میگفت فوتبالیست معروفی هستی كه باش، پول مرا باید بدهی. یادم هست كه در استقلال و تیم ملی بازی میكردم و همزمان تاكسی هم داشتم. در عین حال معلم ورزش هم بودم. در دانشگاه تحصیل میكردم و شبها هم شاگرد خصوصی میگرفتم و زبان انگلیسی درس میدادم.
بنابراین اگر یك وقت میخواستید مقابل دوربین عكاسهای مجلات ظاهر شوید كار سختی داشتید.
واقعا سخت بود. به هر حال ما آدمهای شناخته شدهای بودیم و جاهای زیادی دعوتمان میكردند. هرطوركه بود یك دست لباس درست و حسابی جور میكردم.
باشگاه لباس متحدالشكل نمیداد؟
نه آقا اصلا از این خبرها نبود. هوادار از من میخواست كه پیراهنم را به او هدیه بدهم اما نمیتوانستم. چون باشگاه دوباره به ما نمیداد و همان را باید مدتها استفاده میكردیم. دلم میسوخت اما میگفتم شرمنده، نمیتوانم بدهم.
قبول دارید كه بخشی از محبوبیت كسی مثل مرحوم حجازی به خاطر تیپ منحصر به فرد او بود؟
از همان جوانی ایشان بیشتر ازخیلیها مورد توجه مردم بود اما نباید فراموش كنید كه به لحاظ فنی هم ناصرخان بیهمتا بود. در همان زمان داشتیم فوتبالیستهایی كه خیلی به خودشان میرسیدند اما كسی برایشان تره هم خرد نمیكرد.
نگفتید چنگیز هم میتوانست محبوبتر باشد یا نه؟
وقتی بازی میكردم به اندازه كافی محبوب بودم. از معدود بازیكنان استقلال بودم كه پرسپولیسیها به او توهین نمیكردند. خیلی از مردم به من میگفتند ما فوتبال نگاه نمیكنیم اما شما را دوست داریم. محبوبیت یك پروسه چندین ساله است. محبوبیت از حب میآید و حب یعنی عشق. باید سالها در اوج باشی، با مردم خوب برخورد كنی، با مطبوعات در ارتباط باشی و... اینهایی كه شما امروز میگویید محبوب هستند و مد میسازند خیلی زود فراموش میشوند. طرف كلا چهارتا گل زده و چهار روز دیگر كسی نامش را به یاد نمیآورد.
