بازيكن بزرگ، مربی كوچك

 

كارنامه مربیگری شهریار فوتبال ایران روز گذشته پس از شكست 4بر یك پرسپولیس مقابل صبای قم بار دیگر با سرنوشتی تلخ به پایان رسید تا خاطره دراماتیك علی دایی با تیم ملی كه در روز هشتم فروردین سال 88 و شكست برابر عربستان رخ داد، این بار در جمع سرخ پوشان پایتخت تكرار شود.

دایی مقابل صبای قم چهلمین تجربه خود را به عنوان سرمربی پرسپولیس تجربه می كرد كه این عدد برای وی خوش‌یمن نبود. پرسپولیس با دایی 2 شكست در فصل گذشته و 8 شكست در فصل دهم را تجربه كرد و با وجود حمایت های حبیب كاشانی، روز گذشته در نشست مطبوعاتی استعفایش را اعلام كرد و پرسپولیس جدا شد.
همه اهالی فوتبال اعم از داخلی ها و خارجی ها اذعان دارند كه دایی بازیكن بزرگی بوده و هنرنمایی شهریار در صفحات اول شناسنامه فوتبال ایران درج شده، اما این سؤال همیشگی وجود دارد كه آیا ستاره های سابق می‌توانند مربیان بزرگی باشند یا خیر؟

پله،پلاتینی، مارادونا و....همگی از نوابغ فوتبال دنیا بوده‌اند اما چرا آنها روی نیمكت‌های داغ جایگاهی ندارند؟
دایی برترین گلزن دنیا معرفی شده و هیچ كس نمی تواند گل های وی با پیراهن تیم ملی، آرمینیابیلفلد و حتی حضورش در بایرن مونیخ را فراموش كند اما سؤال اصلی اینجاست كه چرا خداحافظی های اخیر دایی به عنوان سرمربی با آنچه كه در زمان بازی‌اش داشته، متفاوت است. چرا رفتن دایی از روی نیمكت‌ها شكل وشمایل دراماتیك داشته و دایی روز گذشته پس از شكست مقابل صبا با همان گلوی بغض كرده‌ای كه پس از شكست 2 بر یك برابر عربستان داشت، كنار رفت.
برای ارزیابی بهتر این موضوع می توان به گذشته برگشت و با بررسی دقیق‌تر وضعیت مربیگری دایی به حقایق بیشتری پی برد.

*بزرگ‌ترین هدیه یك آلمانی در اولین تجربه مربیگری دایی

علی دایی در ششمین دوره لیگ برتر ایران یعنی در سال 1385 موفق شد با خداحافظی ناگهانی ورنر لورانت اولین دوره مربیگری خود را در سایپا تجربه كند.
تیمی كه لورانت آلمانی اول فصل با درایت و دوراندیشی خاص بسته بود به یك باره به دایی هدیه شد.
رحمان احمدی، آلو توره، سید جلال حسینی، ابراهیم صادقی، امید شریفی نسب، كیانوش رحمتی، كاظم برجلو و محسن خلیلی آماده ترین بازیكنان آن زمان فوتبال ایران بودند كه لورانت آنها را در یك تیم جمع كرد چون می خواست سایپا را به جام ششم برساند، اما یك باره اتفاقاتی، برنامه های مربی 57ساله آلمانی را برهم زد و كاری كرد كه لورانت در پایان هفته پنجم و باكسب 3پیروزی و 2تساوی و با وجود صدرنشینی، سایپا راترك كرده و راهی تركیه شود.

با جدایی لورانت مسئولان وقت سایپا تصمیم گرفتند دایی را به عنوان كاپیتان مربی روی نیمكت نارنجی پوشان قرار دهند؛ تیمی كه از همان روزهای آغازین فصل بوی قهرمانی می داد.
به هر حال مهاجم سابق تیم ملی در فصل ششم تیمی كه به نام لورانت نامگذاری شده را به قهرمانی رساند. تیمی كه تك تك بازیكنانش مقابل قطب های فوتبال ایران از جمله استقلال و پرسپولیس به خوبی توانایی هایشان را نشان دادند. سایپا باید قهرمان می شد چون نفوذ به خط دفاع این تیم كار راحتی نبود و در میانه زمین نیزآماده ترین های ایران به خوبی مهاجمانی مانند محسن خلیلی را تغذیه می كردند و گام ها را به درستی به سوی قهرمانی بر می داشتند.
به هر حال قهرمانی سایپا در جام ششم به نام دایی ثبت شد و شاید با همان قهرمانی بسیاری از فاكتورهای مورد نیاز دایی برای مربیگری نادیده گرفته شد.

لطف لورانت به سایپا و دایی با شروع هفتمین دوره لیگ برتر ایران نمایان شد چرا كه سرمربی سایپا با آغاز مسابقات لیگ هفتم و تیمی كه خودش بسته با چالش هایی روبرو شد و مدعی قهرمانی لیگ ششم در هفتمین دوره به رتبه هشتم سقوط كرد و انتقاد مسئولان باشگاه از گوشه و كنار آغاز شد.
دایی در حالی كه با سایپا در رتبه هشتم لیگ برتر قرار گرفته بود بار دیگر شانس به سراغش آمد و پیشنهاد سرمربیگری تیم ملی ایران در مرحله مقدماتی جام جهانی 2010را دریافت كرد.

*از وعده صعود به جام جهانی2010 تا خداحافظی تلخ برابر 100هزار تماشاگر

در روز دوازدهم اسفند ماه سال 86 دایی چالش های روبرو شده با سایپا را فراموش كرد و در پاسخ به پیشنهاد فدراسیون فوتبال (شاید هم به پیشنهادی خارج از فدراسیون فوتبال) پاسخ مثبت داد. وی خیلی سریع به فدراسیون رفت و دستوری كه به این فدراسیون داده شده بود را با امضای قرار دادی به انجام رساند.
دایی برای رساندن ایران به جام جهانی وعده های خوبی به هواداران و مردم ایران داد. وی در اولین اظهاراتش گفت: با افتخار مسئولیت هدایت تیم ملی كشورم راپذیرفتم و ما به جام جهانی صعود خواهیم كرد.

دایی قول صعود تیم ملی به جام جهانی را داده بود، اما عملكرد تیم ملی برابر كره جنوبی در آزادی ،امارات در العین و حتی كره شمالی در تهران زنگ خطر را به صدا درآورد. انتقادها علیه سرمربی تیم ملی شدت گرفته بود، اما گوش شنوایی نبود تا اینكه در روز هشتم فروردین 88 و در یكی از حساس ترین دیدار تیم ملی برابر عربستان در ورزشگاه آزادی این دمل چركی سرباز زد و همه پنبه ها را رشته كرد.
ایران مقابل بیش از 100 هزار تماشاگر خودی با نتیجه 2بریك شكست خورد تا مقدمات خداحافظی شهریار از تیم ملی فراهم شود كه این اتفاق در كمتر چند ساعت بعد از بازی با عربستان رخ داد و سرمربی تیم ملی كنار گذاشته شد.

*بازگشت دایی پس از 9 ماه دوری از فوتبال
علی دایی با حرف و حدیث های فراوان از تیم ملی كنار گذاشته شد و همین بركناری كاری كرد كه شهریار 9 ماه به دور از فوتبال و اخبار رسانه ای كشور باشد. سكوت و بی خبری فوتبال از دایی ادامه داشت تا اینكه حبیب كاشانی پس از بركناری كرانچار، سرمربی وقت پرسپولیس به سراغ دایی رفت تا این سكوت را بشكند.

هنوز افكار عمومی شعار «حیا كن رهاكن» روز هشتم فروردین را فراموش نكرده بودند كه دایی به فوتبال برگشت و روی نیمكت بسیار ملتهب و داغ پرسپولیس نشست. این مربی با حمایت های همه جانبه كاشانی اقدامات خود را با همان روش همیشگی اش كه همان مدیریت تك بعدی است آغاز كرد.

ابتدا احمدرضا عابدزاده را از پرسپولیس كنار گذاشت هر چند در ادامه راه و درجام حذفی موفق شد یك قهرمانی برای پرسپولیس به ارمغان آورد. جامی كه هرگز نمی توان آن شب طوفانی برابر صبا در مرحله نیمه نهایی و هنگام زدن ضربات پنالتی را فراموش كرد چون بسیاری معتقد بودند كه مه وخورشید و فلك (و البته برق)به كار آمدند تا پرسپولیس از سد صبا عبور كرده و درفینال با غلبه بر فولادگستر تبریز قهرمان شود. پرسپولیس در راه این قهرمانی حریفان سرسختی را پیش رو نداشت و غلبه بر تیم های دسته اولی كار مشكلی به نظر نمی رسید.

با شروع دهمین دوره لیگ برتر و باپیچیده تر شدن مسابقات روی واقعی سكه به شهریار نشان داده شد. دایی كه اوایل فصل در یارگیری موفق عمل نكرده بود پس از گذشت 5 هفته ناگفته های فوتبال برای مربیان را شناخت.
اول فصل پرسپولیس پس از كنار گذاشتن محسن خلیلی به دنبال مهاجم كلاسیك بود و این نیازی بود كه بارها مطبوعات راجع به آن نوشتند، اما دایی دوست داشت خودش به تنهایی تصمیم بگیرد. تصمیم دایی برای تقویت خط حمله به مهاجم هپاتیتی ختم شد، اگر چه شهریار همچون زمان مربیگری اش در تیم ملی چشم امیدش را به یك مهاجم سرعتی اما كوتاه قامت به نام غلامرضا رضایی دوخته بود.
نكته جالب این كه پرسپولیس در خط دفاعی نیز نتوانست خود را تقویت كند تا چوب این موضوع را در لیگ دهم بخورد.

روند یارگیری زنگ خطر را به صدا درآورده بود وصدای این زنگ درآمد و در اواسط مسابقات نیم فصل اول فازهای عقب نشینی برای پرسپولیسی ها آغاز شد.
پرسپولیس مقابل صبا، ملوان، استقلال، پیكان، تراكتورسازی و شاهین بوشهر شكست خورد اما برای پنهان كاری و برای محفوظ ماندن از فشار انتقادها یك سپر دفاعی به نام «داور» و فدراسیون فوتبال وجود داشت.
هضم كردن شكست در دربی 69 برای هواداران پرسپولیس كار راحتی نبود اما كمك داور بازی این ماموریت خطیر را به جان خرید تا دوباره ضعف ها پنهان بمانند.
سپر دفاعی به نام داوران تا 7 شكست سرخ پوشان كارآیی داشت و به قول معروف پرسپولیسی ها برای شناخت و بررسی عوامل شكست هایشان به دنبال قاتل بروسلی بودند اما در مسابقه برگشت مقابل صبا كه در ورزشگاه آزادی برگزار شد همگان پی بردند كه قاتلی در شكست های پرسپولیس نقش ندارد بلكه بزرگ ترین معضل پرسپولیس در مسایل فنی خلاصه می شود. خوردن 4گل از صبای 10 نفره جای حرف و حدیثی نداشت و حتی كریمی(كمك داور دربی 69) نیز نمی توانست برای محافظت از جایگاه دایی وارد شود.

500 تماشاگر پرسپولیس كه برای حمایت تیمشان برابر صبا به آزادی آمده بودند همان رفتاری كردند كه 100هزار تماشاگر در دیدار با عربستان آن را انجام داده بودند اگر چه برای رفتار دوگانه این تعداد هوادار و لیدرهای پرسپولیس در نیمه اول و دوم پرسپولیس و صبا می توان یك كتاب و گزارش های جداگانه نوشت.

علی دایی همان بازیكنی كه افتخار فوتبال ایران است دوباره در وضعیتی بد از فوتبال كنار رفت و در كارنامه مربیگری خود یك پرونده ناموفق دیگر را برجای گذاشت. آفتاب دایی مانند تیم ملی برای پرسپولیس هم خیلی زود غروب كرد و 2 روز قبل از شروع شدن فصل زمستان و در هوای نه چندان سرد پایتخت روزهای سرد خود را تجربه كرد.

حالا با این كارنامه دایی می توانیم متوجه شویم كه چرا بسیاری از ستاره های فوتبال نمی توانند در زمینه مربیگری موفق باشند چون فاكتورها و معیار های مربی شدن با بازیكن شدن تفاوت های آشكاری دارد.
این روزها پارك جی سونگ، ستاره كره جنوبی در تیم منچستریونایتد هنر نمای می كند و آسیا به داشتن چنین بازیكنی در لیگ برتر انگلیس افتخار می كند اما هیچ تضمینی وجود ندارد كه پس از خداحافظی این بازیكن از فوتبال بتواند به عنوان سرمربی تیم ملی كشورش انتخاب شده و در آن حوزه عملكرد موفقی داشته باشد.

تجربه نشان داده برای هدایت تیم های بزرگ باید دوره های پیشرفته و حرفه ای مربیگری را طی كرد. گذراندن دوره های درجه اول مربیگری، داشتن ارتباطات عمیق و كارآمد، داشتن قدرت لازم برای مدیریت، انتخاب مناسب بازیكنان و مهره های مورد نیاز، ایجاد انگیزش بالا در قالب های انفرادی و تیمی، تعامل مطلوب با حوزه های درگیر با باشگاه، داشتن ارتباط دوستانه و صمیمی با بازیكنان و البته مغرور نبودن از فاكتورهای اصلی برای هر مربی فوتبال است.

در پایان بازی با صبا دایی با گلویی بغض گرفته و به نوعی تجربه ناموفق خود از پرسپولیس خداحافظی كرد. این خداحافظی با آینده كاری شهریار ارتباط عمیقی دارد چون باید دوباره منتظر بماند و ببیند كه در آینده چه مدیری برای مربیگری به سراغش خواهد رفت. البته در فوتبال ایران برخی مدیران تصمیم‌هایی می‌گیرند كه فقط از عهده آنها برمی‌آید از جمله این كه به یك مربی كه هنوز دوران مربیگری را طی نكرده تیم می‌دهند. بی‌جهت نیست كه گفته می‌شود گاهی اوقات فوتبال ایران نیاز به مدیران خارجی دارد تا مربیان خارجی.

دایی رفت و با خودش غرورش را هم برد، همان غروری كه حتی برای خودش هم آزار دهنده بود. آیا او همچنان با این غرور در جامعه حاضر می‌شود؟ كارنامه مربیگری دایی كه چیز دیگری می‌گوید.