سیمای كودك و نوجوان در ابتكاری جدید با نظرسنجی از بینندگان خود به پخش كارتونهای مورد علاقه آنها میپردازد كه این كار حاوی نكات جالبی است؛ اول این كه ارتباط یكسویه و پروپاگاندای تلویزیون با مخاطبش به ارتباطی دوسویه و پویا تبدیل میشود و جعبه جادو را از حالت شیء بودگی درآورده و به موجودی زنده بدل میكند كه گویی میتوان با آن گفتگو و مراوده داشت.
دوم این كه مخاطبان به واسطه این تعامل از گیرندهای منفعل و كنشپذیر به مخاطبی فعال و كنشگر بدل میشوند كه میتواند علایق و نیازهای خود را از طریق تلویزیون محقق سازد و برآورده كند. سوم این كه این روش فرصتی فراهم میكند تا بسیاری از مخاطبان بزرگسال نوستالژی دوران كودكی را تجربه كنند و با تداعی خاطرات آن دوره لذت ببرند.
بسیاری از ما حال و هوای دوران كودكی را با همین كارتونها و انیمیشنها بازسازی میكنیم و برخی از اتفاقات و حوادث آن دوره را به یاد میآوریم. این مساله با روانشناسی احساسی انسان نیز سنخیت دارد چراكه یادآوری خاطرات گذشته بویژه دوران كودكی برای وی شیرین است.
دوم این كه مخاطبان به واسطه این تعامل از گیرندهای منفعل و كنشپذیر به مخاطبی فعال و كنشگر بدل میشوند كه میتواند علایق و نیازهای خود را از طریق تلویزیون محقق سازد و برآورده كند. سوم این كه این روش فرصتی فراهم میكند تا بسیاری از مخاطبان بزرگسال نوستالژی دوران كودكی را تجربه كنند و با تداعی خاطرات آن دوره لذت ببرند.
بسیاری از ما حال و هوای دوران كودكی را با همین كارتونها و انیمیشنها بازسازی میكنیم و برخی از اتفاقات و حوادث آن دوره را به یاد میآوریم. این مساله با روانشناسی احساسی انسان نیز سنخیت دارد چراكه یادآوری خاطرات گذشته بویژه دوران كودكی برای وی شیرین است.
گاهی با پناه بردن به آن زمان حال را فراموش كرده دمی فارغ از دغدغههای روزانه به خیالپردازی روزهای رفته دل خوش میكنیم، اما جالبترین مسالهای كه در ارتباط با این آیتم میتوان مطرح كرد این است كه بسیاری از مخاطبانی كه كارتونهای قدیمی را درخواست میكنند به نسل كودك و نوجوان امروز تعلق دارند.
این كه آنها به چه دلیل و بنا به كدام تجربه قبلی خواهان پخش مجدد این كارتونها هستند كمی عجیب به نظر میرسد البته باید به این مساله هم توجه داشت كه اگرچه این برنامه به گروه سنی كودك و نوجوان مرتبط است، اما طیف عظیمی از مخاطبان آن را بزرگسالانی تشكیل میدهند كه از تماشای آنها لذت مضاعفی میبرند.
به راستی چرا انیمیشنهایی كه در دهه 60 و 70 پخش میشد همچنان جذاب و دوستداشتنی است و كودكان نسل جدید نیز با آن ارتباط خوبی برقرار میكنند. چرا امروز با تحول و تنوعی كه در آیتمهای برنامه كودك ایجاد شده، اما دیگر خاطرهانگیز نیستند و خیلی زود فراموش میشوند.
نسل جدید كودكان مثل گذشته نام و خاطره مشخصی از شخصیتهای كارتونی و ماجراهای آن ندارند. در حالی كه هنوز بسیاری از ما برخی ماجراها و اتفاقات ریز برخی كارتونها را به یاد داریم. البته این موضوع نیازمند مطالعه و تحقیقات جامعهشناختی و روانشناسی است تا به دلایل علمی این مساله بپردازد، اما دست كم به لحاظ رسانهای میتوان به برخی از این عوامل اشاره كرد.
كارتونها و انیمیشنهای امروزی بیشتر به جلوههای كامپیوتری و تكنیكی تكیه دارد در حالی كه كارتونهای قدیمی بیشتر داستانی و شخصیت محور بودند. همین صورتبندی داستانی موجب شده بسیاری از قصهها و شخصیتهای كارتونیاش هنوز در ذهن ما باقی بماند.
برخی از آنها از چنان استحكام و جذابیتی برخوردار بودند كه در تبلیغاتهای بازرگانی مارك لباس پوسترها و برچسبهای كتاب و انواع لوازمالتحریر حك میشدند هنوز هم در اسباب بازی فروشیها، عروسك پلنگ صورتی به فروش میرسد ولی كارتونهای امروزی فاقد شخصیتپردازی موثر هستند.
دوم اینكه انیمیشنهای گذشته به داستانگویی و قصهپردازی به عنوان یك عنصر اصلی توجه میكردند و بسیار دراماتیك بودند. اساسا كودك و به طور كلی انسان میل روانشناختی به شنیدن قصه دارد و در فرهنگ ملی ما نیز قصهگویی دارای سابقه تاریخی است. در زمانهای كه هنوز از تلویزیون و كارتون خبری نبود كودكان با همین قصهها بزرگ میشدند و شب به خواب میرفتند.
انیمیشنهای گذشته هم وجوه سرگرمكننده و عناصر طنزپردازانه خوبی داشتند و هم موقعیت داستانی و دراماتیك به آن عمق بیشتری میداد ضمن اینكه كودك را با واقعیتهای زندگی آشنا میكرد. چه بسا آثاری كه تماشای آن به كودك مهارتهای زندگی را میآموخت و در رشد شخصیت و تربیت او موثر بود.
امروزه در روانشناسی و تعلیم و تربیت به آموزش مفاهیم و مهارتهای زندگی در بستر داستان و قصه بسیار تاكید میشود و یكی از ابزارهای مهم آموزشی به حساب میآید. در واقع با پیشرفت و رشد تكنولوژیهای دیجیتالی و جذابیتهای بصری و ظاهری آن فرم بر محتوی غالب شده و انیمیشنها را از كاركردهای ادبیاتی و تربیتی خارج میكند.
كودكان ما نیاز دارند هم قصه بشنوند و هم با شخصیتهای داستانی حتی كارتونی همذات پنداری كنند تا ضمن كودكی كردن یاد بگیرند كه چگونه بزرگ شوند. راز ماندگاری برخی كارتونهای قدیمی و شخصیتهای آن در همین معنی نهفته است. كودكان دیروز صرفا با تماشای آنها سرگرم نمیشدند بلكه با قواعد بازی زندگی آشنا میشدند.
گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ
www.seemorgh.com/culture
منبع: جام جم آنلاین
